ناتواني تصفيهخانههاي فاضلاب در حذف ترکيبات دارويي
لبخند به طبیعت با بهروزرسانی روشهای تصفیه
ترجمه: عبداله مصطفايي
در سال 2004 کشف شد که در يکي از رودخانههاي ايتاليا (Piver Po) ميزان کوکائين به مقدار غيرمنتظرهاي زياد است. اين موضوع موج اندازهگيري داروهاي نسخهاي و مواد مخدر در منابع آب و تصفيهخانهها را در پي داشت. بعدها از فاضلاب بهعنوان يک محل خوب براي رصدکردن ميزان مصرف دارو توسط شهروندان ياد شد. در 10 سال گذشته در حوزه مديريت آب و فاضلاب، وجود ترکيبات دارويي در آب به يکي از دغدغههاي مهم تبديل شده است و افکار عمومي کشورهاي صنعتي و پيشرفته شديدا پيگير اين موضوع هستند. کمبود آب در بسياري از نقاط جهان باعث شده پروژههاي مختلفي در راستاي بازيافت و استفاده مجدد از آب اجرا شود تا کميت موردنياز براي آب را تأمين کنند، اما شهروندان اين کشورها ميخواهند مطمئن شوند اين طرحها باعث کاهش روزافزون کيفيت نخواهد شد و از اين رو با تشکيل سازمانهاي مردمنهاد (سمن) بهدنبال پيگيري خواستهاي خود هستند. فشار اين سازمانها و اعضاي آنها در کشور آمريکا باعث شده است سازمان حفاظت محيطزيست آمريکا هر ساله ترکيبات شيميايي جديدي را وارد فهرست نظارتي خود در حوزه آب و فاضلاب کند. اين فرايند اين پيغام را براي تصفيهخانههاي آب و فاضلاب دارد که بالاخره همه مجبور خواهند شد به تغييرات روي خوش نشان دهند و روشهاي تصفيه خود را بهبود بخشيده و بهروزرساني کنند.
براساس جديدترين گزارش منتشرشده، تصفيهخانههاي فاضلاب حداکثر ميتوانند نيمي از ترکيبات دارويي و ديگر «ترکيبات دغدغهساز» موجود در فاضلاب را حذف کنند. اين موضوع در گزارش اخير کميسيون (IJC) ذکر شده است. «...ما نام مواد شيميايي دغدغهساز را براي اين مواد انتخاب کردهايم چون هنوز تأثير اين مواد روي سلامت مردم و زندگي موجودات دريايي کاملا مشخص نشده است. البته نبايد از ياد برد که در گزارش اين کميسيون ذکر شده است که به روشهاي بهتري براي تصفيه آب نياز است...». اینها بخشی از سخنان «آرواي» است؛ او يکي از محققان اين کميسيون است و مسئوليت نگارش نتايج اين تحقيق را برعهده داشته است. او ميگويد: «هرچند غلظت اين مواد کم بوده و در حد قسمت در ميليارد (پيپيبي) يا قسمت در تريليون (پيپيتي) است، ولي موجودات مستقر در آبها در هر لحظه فقط با يک ماده سروکار ندارند بلکه مخلوطي از همه مواد در هر لحظه وجود دارد. از اين رو نياز داريم بدانيم اين مواد دغدغهساز چه صدمهاي به ما خواهند زد». در آمريکا و کانادا بيش از هزارو400 تصفيهخانه فاضلاب وجود دارد که روزانه وظيفه تصفيه 17/18 ميليون مترمکعب (8/4 ميليارد گالن) فاضلاب را برعهده دارند که خروجي اين تصفيهخانهها غالبا وارد درياچههاي بزرگ ميشود. در اين تحقيق، دانشمندان اطلاعات 10ساله مربوط به اين تصفيهخانهها را تجزيه و تحليل کردند تا مشخص شود اين تصفيهخانهها به چه ميزان 42 ترکيب رو به افزایش در اين درياچهها را حذف کردهاند. اين بررسيها نشان داد که شش ترکيب داراي حذف پايين در فرايند تصفيه فاضلاب وجود داشتهاند که عبارتند از يک نوع علفکش، يک نوع داروي آرامبخش، دو نوع داروي آنتيبيوتيک، يک نوع داروي ضدباکتري و يک نوع داروي ضدالتهابي، البته به غيراز اين داروها، داروهاي ديگري مثل کافئين، استامينوفن، استريول (يک استروژن طبيعي) نيز در فاضلاب تشخيص داده شدند که ميزان حذف بالايي در تصفيهخانه فاضلاب دارند. تصفيهخانههاي فاضلاب از راندمان حذف پاييني براي حذف 11 ترکيب از بين اين 42 ترکيب موردنظر برخوردار بودهاند. از سوي ديگر ميزان ترکيباتي که داراي راندمان حذف 75 درصد يا بيشتر بودهاند، کمتر از 25 درصد ترکيبات بوده است. در اين تحقق ذکر شده «تجزيه و تحليلها نشان ميدهند که فقط حدود نيمي از اين 42 ترکيب از احتمال حذف در تصفيهخانههاي فاضلاب برخوردار بودهاند». ترکيب تريکلوزان يک ترکيب ضدباکتري و ضدقارچ است که در بعضي از صابونها، خميردندانها و ديگر محصولات بهداشتي يافت ميشود و براي جلبک بسیار سمي بوده و ميتواند بهعنوان يک گسستهکننده هورموني در بدن ماهي عمل کند. اين ترکيب غالبا در فاضلاب ورودي به تصفيهخانهها شناسايي شده و در تصفيهخانه نيز راندمان حذف متوسطي دارد. بهعلاوه داروی ضدالتهابي ديکلوفناک نيز بهصورت بيولوژيک در ماهيها جمع میشود، ولي تأثيرات آن هنوز مشخص نشده است. پروفسور «دايانا»، محقق شيمي در دانشگاه بوفاول، به اين مواد شيميايي دغدغهساز علاقهمند است. او ميگويد: «حتي اگر اثرات دقيق اين ترکيبات مشخص نباشد، بايد از وجود آنتيبيوتيکها در فاضلاب نگران بود.» او ميافزايد: «حتي اگر مقدار آنتيبيوتيکها کم هم باشد، شما تمايل نداريد مردم بهطور مرتب آنها را وارد معده خود کنند، چون ميتواند به مقاومت انسان در برابر آنتيبيوتيکها منجر شود». البته وجود اين ترکيبات در فاضلاب لزوما به معني راهيابي آنها به آبهاي آشاميدني نيست، ولي بعضي از اين ترکيبات در غلظت ppt شناسايي شدهاند. يک مطالعه فدرال در 25 ايالت و روي 74 درياچه که از آب آنها براي شرب استفاده ميشد، انجام گرفته است و در 53 درياچه از آنها حداقل وجود يک يا چند ترکيب دارويي شناسايي شده است. هرچند هيچ قانون فدرالي براي ترکيبات دارويي در آب فاضلاب وجود ندارد، ولي مدت زيادي است که 12 ترکيب دارويي در فهرست نظارتي سازمان حفاظت محيطزيست آمريکا (EPA) براي ترکيبات شيميايي موجود در آب قرار دارند. در گذشته اکثر محققان معتقد بودند حجم زياد آب اين درياچهها باعث رقيقسازي سريع ترکيبات دارويي خواهد شد، ولي مطالعه انجامشده در تابستان 2013 نشان داد که پساب تصفيهخانه ميلواکي باعث آلودگي درياچه ميشيگان شده است که حدود 5/3کيلومتر از تصفيهخانه فاصله دارد. «موراي» يکي از اعضاي هيأتمديره کميسيون IJC است و محقق مرکز منطقهاي درياچههای بزرگ در فدراسيون ملي حيات وحش بهشمار ميرود. البته او معتقد است که نبايد تمام مشکل را بر گردن تصفيهخانههاي فاضلاب انداخت. او ميافزايد: «تصفيهخانهها براي مقابله با چنين مواد شيمياييای ساخته نشدهاند و اکثر شهرداريهاي مرتبط با اين درياچههاي بزرگ از لحاظ بودجه در مضيقه بوده و آنها تاکنون نيز تمام سعي خود را براي رفع مشکلات به خدمت گرفتهاند». در اکثر اين تصفيهخانهها از فرايند لجن فعال استفاده ميشود که وظيفه حذف ترکيبات برعهده باکتريهاست. «آليسون»، سخنگوي اداره بازيافت آب کلانشهر شيکاگو، در اين زمينه ميگويد: «مواد شيميايي ورودي به تصفيهخانهها در غلظتهاي کم غالبا بهراحتي تجزيه ميشوند». درعینحال «آرواي» معتقد است امروزه روشهاي جديدتر مانند تزريق ازن يا اتمسفر معکوس يا بهکارگيري فيلترهاي کربني مؤثر در حذف ترکيبات دارويي و ديگر ترکيبات مضر وجود دارند. www.ScientificAmerican.com
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.