سانسور در عصر رسانههای اجتماعی
نزدیک به نیممیلیوننفر قبل از اینکه دَن ایلیک ویدئوی خود را روی فیسبوک بارگذاری کند آن را دیده بودند. ایلیک یک طنزپرداز استرالیایی است که ویدئوی طنز خود را درباره عمل زیبایی اندام جنسی خانمها ساخته بود و پرسیده بود که آیا این یک مُد جدید است یا نه. او فیلمی را که در اینباره به طنز ساخته بود در سال 2011 روی شبکه یوتیوب به نمایش گذاشته بود و میخواست با پیشآمدن دوباره موضوع، آن را در فیسبوک نشان دهد. اما خیلی زود بعد از اینکه روی دکمه پُستکردن کلیک کرد پیامی از این وبسایت اجتماعی دریافت کرد که هشدار داده بود محتوای پُست او پاک شده و برای 24 ساعت هم از واردشدن به وبسایت محروم شد. توضیح اضافیای نیز داده نشده بود. تجربه ایلیک تغییر طبیعت سانسور را روشنتر میکند. تا همین اواخر، انتخاب ایلیک برای انتشار مطالب یک تصمیم تحریریهای بود؛ مثل همان کاری که یک سازمان خبری هرروز انجام میدهد و تنها با قوانین سرزمینی که رسانه در آن واقع است محدود میشود. اما امروزه این تصمیمات با قوانین فیسبوک نیز محدود میشود. خروجیهای رسانههای اجتماعی بر اکوسیستم اطلاعاتی امروز تسلط دارند. بیش از 60 درصد آمریکاییها اخبار را از فیسبوک یا توییتر میگیرند و این رقم در حال افزایش است. وبسایتهای خبری و خروجیهای اجتماعی به طور روزافزونی یک رابطه همزیستی دارند و هرکدام برای بالابردن ترافیک و کسبوکار به دیگران نگاه میکنند. با رشد این رابطه، نهادهای نظارت محتوای رسانههای اجتماعی بیش از پیش روی آنچه رسانهها منتشر میکنند تأثیر میگذارند. این اتفاق، جابهجایی بنیادین قدرت را از دولت به شرکتهای خصوصی نشان میدهد و راههایی را که ما از آزادی بیان حمایت میکنیم، آن را محدود میکنیم یا دربارهاش بحث میکنیم، زیر سؤال میبرد. جیلیان یورک، مدیر دایره بینالمللی آزادی بیان در بنیاد مرزهای الکترونیک، میگوید که ناشران خبر باید ارزیابی کنند که این جابهجایی برای آنها چه معنایی دارد: «قوانینی که تحت آنها مطالب منتشر میشوند دیگر قانون نیستند بلکه اصطلاحات مالکیتی وبسایتهای خدماتی هستند». باید گفت که همیشه ساده نیست که تعیین کرد چرا یک مطلب در رسانههای اجتماعی سانسور میشود. در مارس 2015 نیز دوبار عکس خصوصی اما پوشیده یکی از دانشجویان دانشگاه واترلو حذف شد. در ماه آوریل یک مطلب درباره قانونیشدن ماریجوانا در ایالت نیویورک از فیسبوک حذف شد. در ماه آگوست، فیسبوک لینکی را که به گزارش مرکز مطالعات مهاجرت مربوط بود و نشان میداد بسیاری از فرصتهای شغلی به وسیله مهاجران اشغال شده، با یک تذکر که این مطلب شامل محتوایی است که دیگران آن را زیانبار تشخیص دادهاند مسدود کرد. در همه این موارد فیسبوک گفته است که حذف مطالب اشتباه بوده و محتوای به اشتراکگذاشتهشده را بازگردانده است. برخی از دولتها از مزیت قدرت تازهبهدستآمده رسانههای اجتماعی استفاده میکنند و این رسانهها را تحت فشار میگذارند تا منافع امنیت ملی را بیشتر رعایت کنند. در آمریکا این کار به معنی درخواست از شرکتهای رسانههای اجتماعی برای کمک به مبارزه با داعش و دیگر شکلهای بنیادگرایی است. در اوایل ژانویه امسال دستهای از شرکتهای دره سیلیکون شامل گوگل، فیسبوک و اپل با مقامات امنیت ملی در کاخ سفید ملاقات کردند تا روی روشهای مبارزه با تروریسم آنلاین بحث کنند. برای دولت عمل از طریق رسانههای اجتماعی میتواند راهی برای دورزدن روندهای قانونی باشد. ترِور تیم، مدیر بنیاد آزادی مطبوعات، میگوید: «اگر کنگره قانونی را تصویب کند که بتواند برخی از محتواهایی را غیرقانونی اعلام کند که دولت آمریکا از شرکتها میخواهد آنها را حذف یا سانسور کند، ممکن است به دیوار مخالفت با قانون اساسی برخورد کند». سازمانهای خبری به طور روزافزونی محتواهای خود را به طور مستقیم روی رسانههای اجتماعی منتشر میکنند و مطالب را طوری تهیه میکنند که مخصوص ارسال در رسانههای اجتماعی است. کُری هایک، مدیر تولیدات نوظهور خبری در روزنامه واشنگتنپست، میگوید: «تولید مطلب اختصاصی برای رسانههای اجتماعی آینده، انتشار مطالب خواهد بود. اگر من بخواهم پنجسال بعد را پیشبینی کنم، باید بگویم که ترافیک ارسال مطالب مسئله نخواهد بود بلکه انتشار مطالب اختصاصی رسانههای اجتماعی موضوع روز خواهد بود. اما یورک، مدیر دایره آزادی بیان بنیاد مرزهای الکترونیک، میگوید که امیدوار است رسانهها جایگزینی برای مطالب اختصاصی رسانههای اجتماعی پیدا کنند: «این کار به طور اساسی قدرت را در هر دو بخش حفاظت از زندگی خصوصی و آزادی بیان، به شرکتها واگذار میکند». تیم نیز موافق است که رسانهها باید از تکیه بیش از حد بر هر خروجی دیگری اجتناب کنند: «در غیراین صورت، بازیکردن نقش دیدهبان سخت میشود. تحریریهها باید با حالتی تهاجمی فعالیتهای فیسبوک را گزارش کنند». برخلاف افراد معمولی که احساس میکنند به صورتی غیرمنصفانه سانسور میشوند و راهی برای فرجامخواهی ندارند، روزنامهنگاران و وبسایتهای خبری قابلیت ارتباط با عموم را دارا هستند و با این وسیله میتوانند به این بحث بازگردند که چهچیزی در عرصه عمومی از آزادی بیان حفاظت میکند و چهچیزی حفاظت نمیکند؛ همان که بنیانگذاران جامعه مدرن مدنظر داشتهاند. منبع: کلمبیا جورنالیسم ریویو
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.