پاساژهای خالی مشهد؛ تصویر روزهای بعد از اشغال سفارت
سعید برآبادی : دلار که سههزارتومان شد، اقتصاد شهر مشهد، یکشبه تغییر مسیر داد؛ خیابانهای این شهر مذهبی پر شدند از پاساژها و مالها و سنترهای لوکسی که مشتریهایشان، نه ایرانیها و بهاصطلاح مجاوران، بلکه عربهای منطقه بودند. برای مسافران خارجی مشهد، میصرفید که بیایند به یک شهر توریستی، زیارت کنند، در بهترین هتلها، اتاق بگیرند و بعدازظهرهایشان را در پاساژهای بزرگ به خرید کالاهای لوکس و مارک مشغول شوند. چرا؟ چون دلار در برابر ریال، سههزارتومان شده بود نه در برابر دینار و درهم و... . اینطور بود که ناگهان ارزش زمین در مشهد چنددهبرابر شد، شرکتهای بزرگ پاساژسازی و خدماتدهندههای فعالیتهای فروشگاهی و خصوصا برندسازها وارد این شهر شدند و حالا هرجایی از مشهد را که ببینی، تابلویی تو را به یک جشنواره تخفیف در یکی از این پاساژهای ساختهشده دعوت میکند. اما اتفاقات تلخی که برای کنسولگری عربستان در این شهر مقدس افتاد، شرایط را عوض کرده و بعید نیست که بهزودی آسیب آن، اقتصاد این شهر را دگرگون کند. امانی که یکی از فعالان حوزه خدمات پاساژسازی به حساب میآید، مشهد دیروز را اینطور توصیف میکند: «از محدوده حرم تا بلوار سجاد، پر شد از پاساژهایی که محصولات پرزرقوبرق پشت ویترینهای خود قرار میدادند با این استدلال که عربها، لباسهای پرزرقوبرق دوست دارند. دامنه ساختوسازها به جایی رسید که شرکتهای بزرگ چندملیتی کشورهای عرب، برای آوردن صدها برند خارجی در مشهد برنامهریزی کرده بودند و حالا باید دید که مشهد امروز، چطور میخواهد اقتصادش را منهای حضور عربها رونق بدهد». او هم همچون مدیران یکی از فروشگاههای زنجیرهای مشهد، معتقد است که با اشغال سفارت عربستان، اقتصاد مشهد از حضور عربها خالی نخواهد شد اما حضور پررنگ شرکتهای ترک، خبر از تغییر فصل میدهند: «اولین ضربه را قطعا، فروشگاههای کوچک و بزرگ اطراف حرم خواهند خورد چون بخشی از زائران خود را از دست دادهاند اما هنوز زائران شیعه عراقی، اصلیترین مشتریهای اقتصاد برند در مشهد هستند». بعید نیست بخش دیگری از این خسارتها، ناشی از بیرغبتی ورود و سرمایهگذاری سرمایهگذاران خارجی در مشهد باشد؛ این شهر به گفته فعالان اقتصادیاش، برای سرمایهداران خارجی، در عمل، «فرش قرمز» پهن کرده بود تا به این بهانه، پروژههای سنگین شهریاش را تنها نگذارند، اما در این چند ساله تحریم، به حضور کمرونق دلارهای خارجی بسنده کرد و حالا که بعید نبود، مشهدِ پساتحریم، با اقبال آنها مواجه شود، حوادث اخیر، راه ورود سرمایهگذاران به شهر را پرفرازونشیب خواهد کرد. نمونهاش داستان یک شرکت برندساز خارجی بود که میخواست در مشهد هم مانند تهران چند هایپرمارکت بزرگ بسازد، اما منابع غیررسمی به «شرق» میگویند این پروژه فعلا متوقف شده است.بسیاری از فروشگاهها و پاساژها در مشهد برای زائران خارجی راهاندازی شدهاند، جنسی که در غرفههای این مراکز به فروش میرود، نه در وسعِ مالی اهالی مشهد است و نه در محدوده سلیقه آنها؛ بنابراین احتمالا یا فروشندگان این اجناس باید راهحلی برای بازگرداندن مشتریهای خارجی خود پیدا کنند یا اینکه دست به کار تدبیری تازه شوند. مشهدی که با دلار سههزارتومانی نونوار شده بود، این روزها با چالشهای زیادی مواجه است؛ شغلهایی که در این چند سال با تمرکز روی خدمات فروشگاهی راه افتاده بودند و حالا احتمالا یا جذب مشاغل دیگر خواهند شد یا به شهرهایی مانند اصفهان و تهران که زمینه سرمایهگذاری خارجی در آنها فراهمتر است، سفر خواهند کرد. قرار است خسارتهای اشغال سفارت فهرست شده و به مسئولان اعلام شود، اما به نظر میرسد این فهرست از خسارتهایی که متعاقبا به پیکره اقتصاد مشهد وارد خواهد شد، خالی باشد، برایناساس با آنهمه مال و پاساژ و سنترهای ریزودرشت خالی از مسافر چه باید کرد؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.