|

مرمت نمای بانک ملی شعبه انقلاب

نسیم شکیبا: تخریب بافت تاریخی و سنتی شهرها به دلیل گسترش شهری و افزایش جمعیت، همچنین مسائل اقتصادی و قیمت بالای زمین از سوی دیگر، یکی از مهم‌ترین مسائل در حوزه معماری و شهرسازی است که هنوز چاره‌جویی مناسبی برای آن در نظر گرفته نشده است. سال گذشته شاهد تخریب بخش بزرگی از بافت سنتی شیراز و محله اسکندریه بودیم که در آن بیش از صد خانه تاریخی مهم یک‌شبه ویران شد و همه را حیرت‌زده کرد. اما نکته مهم‌تر اینکه بخش عمده‌ای از بافت‌های شهری دوره معاصر نیز که قدمت آنها به اوایل دوران معماری مدرن در ایران می‌رسد، به‌تدریج در حال ازبین‌رفتن، تخریب و تغییر است و اهمیت آنها از دید پنهان مانده است. این تخریب شامل خانه‌ها، سینماها و بانک‌های ارزشمندی است که می‌توان گفت اولین ساختمان‌های مدرن در ایران هستند که هم‌زمان با مدرنیته در غرب و اروپا ساخته شده و از این منظر، به نوعی تاریخ معماری معاصر و مدرن ایران محسوب می‌شوند. اوائل آبان‌ امسال خبر تغییر نمای ارزشمند ساختمان بانک ملی شعبه دانشگاه و روبه‌روی سینمای سپیده با نمای کامپوزیت، زنگ خطری جدی برای بافت شهری معاصر بود. هرچند پیش از این تخریب و تغییر ساختمان‌های معماری معاصر در گوشه‌گوشه کشور آغاز شده بود و واکنش‌های اندکی را از سوی معدودی از رسانه‌ها یا معماران و دوستداران میراث فرهنگی در پی داشت. بانک ملی شعبه دانشگاه در سال‌های 1338 تا 1339 به‌وسیله معمار مشهور دانمارکی «یورن اتزون» و همکارش «هانس مانک هانسن» ساخته شده بود. اتزون را با طراحی بنای معروف اپرای سیدنی می‌شناسیم. طراحی این بنا یک فضای مدرن با الهام از اصول معماری سنتی ایران است. نور‌پردازی غیرمستقیم، تنوع ارتفاعی و ایجاد یک فضای دلنشین برای کارمندان و مشتری‌ها را از ویژگی‌های بارز این بنا شمرده‌اند. خبر تغییر نمای این بانک، واکنش جامعه معماران را برانگیخت؛ تاجایی‌که روز ششم آبان‌ جمعی از معماران و شهرسازان در اعتراض به این مسئله روبه‌روی بانک تجمع کردند. روابط‌عمومی بانک ملی در واکنش به این اعتراض‌ها تغییر نمای بنای شعبه دانشگاه تهران را اقدامی خودسرانه و از روی ناآگاهی از سوی شعبه و اداره امور شعب مربوطه دانست و دستور توقف فوری آن و برگرداندن نمای شعبه مذکور به همان حالت قبلی خود را صادر کرد. هرچند این شعبه پیش از این در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده بود و براین‌اساس هرگونه تغییر در آن غیرقانونی محسوب می‌شد. طبق آخرین خبرها مدیریت بانک ملی شعبه انقلاب در حال مرمت و برگرداندن نمای بانک به حالت اولیه آن است. امیدواریم این اتفاق باعث شود جامعه و همین‌طور میراث فرهنگی حساسیت خود را به تخریب، تغییر و فرسودگی آثار ارزشمند دوره معاصر بالا ببرد و از میراث مهم تاریخ معماری مدرن ایران حفاظت بیشتری کند که دیگر شاهد چنین تخریب‌ها و تغییراتی نباشیم. درحال‌حاضر، بخش بزرگی از تک‌سالن‌های ساخته شده در دوره معاصر به انبارهای فرسوده‌ای تبدیل شده و در حال ویرانی است. تخریب سینما فلور در خیابان ولی عصر اگرچه گفته می‌شود ارزش معماری چندانی نداشته است، ولی می‌تواند هشداری جدی‌ باشد برای ازبین‌رفتن سینماهای ارزشمند دیگر که در گوشه‌گوشه شهر تهران در حال فراموشی هستند. خبر تخریب بزرگ‌ترین خانه تهران که با نام کاخ ورسای تهران بر سر زبان‌ها افتاد نیز نمونه دیگری بود که این هشدار را جدی‌تر می‌کرد. بناهای کوچک و بزرگ دیگری در جای‌جای شهر نیز چنین سرنوشتی در پیش‌رو دارند. بافت شهر به‌سرعت در حال تغییر است و اگر این بناهای معاصر از آسیب دور نگه داشته نشوند، ما نه‌تنها بخشی از تاریخ معاصر که بخش مهمی از هویت شهری را نیز به‌زودی از دست خواهیم داد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.