«ماتیا توالدو»، پژوهشگر شورای روابط خارجی اروپایی در گفتوگو با «شرق»:
اروپا سیاستهایش را در قبال نتانیاهو تغییر نمیدهد
نوژن اعتضادالسلطنه
«زمانی که فشار شدیدی از سوی فلسطینیها همانند انتفاضه اول وارد نشده و رهبران فلسطینی نیز تمایلی به تغییر جهت اساسی و برگزاری انتخابات ندارند، اتحادیه اروپا هم دلیلی برای افزایش فشار بر طرف اسرائیلی نمیبیند». اینها بخشی از نظرات «ماتیا توالدو»، پژوهشگر شورای روابط خارجی اروپایی، است که در گفتوگو با «شرق» مطرح کرد. این اندیشکده اروپایی از سال 2007 میلادی با هدف تقویت مباحثه درباره سیاست خارجی در کشورهای عضو اتحادیه اروپا و فعالکردن ارزشهای اروپایی در سیاست خارجی فعالیت کرده است. «توالدو» عمده فعالیتش متمرکز بر مسائل فلسطین و رژیم اسرائیل و همچنین سیاست خارجی اتحادیه اروپا در قبال کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا است. او از چرایی عدم پیشرفت مذاکرات صلح و موضع آمریکا و اتحادیه اروپا در قبال مسئله فلسطین گفت.
اتحادیه اروپا چه اهرمی برای اعمال فشار بر رژیم اسرائیل در اختیار دارد؟ آیا گمان میکنید اروپاییها واقعا خواستار فشار بر رژیم اسرائیل برای وادارکردن آن رژیم به تغییر سیاستهایش هستند؟ آیا فکر نمیکنید کشورهای عضو اتحادیه اروپا به دلیل روابط تجاری مایل به افزایش فشارها بر رژیم اسرائیل نیستند؟ اهرم اتحادیه اروپا نهتنها به روابط تجاری محدود نمیشود بلکه در حمایت آن اتحادیه از دولت فلسطین دیده شده است. این موضوع سبب میشود رژیم اسرائیل مجبور به پرداخت امتیازاتی شود که هر قدرت اشغالگری باید بپردازد. بااینحال، بسیار بعید است اروپاییها قصد داشته باشند از این اهرم به طرز چشمگیری در زمان کنونی و به این زودیها استفاده کنند چراکه اتحادیه اروپا درگیر سایر بحرانها در منطقه است و بههمیندلیل خواهان قطع روابط با رژیم اسرائیل نیست. ظرفیتهای اتحادیه اروپا برای مهار سیاستهای رژیم اسرائیل علیه فلسطینیان در مقایسه با آمریکا چیست؟ چه نقاط اشتراک و افتراقی در سیاست آمریکا و اتحادیه اروپا در قبال رژیم اسرائیل و اقدامات آن وجود دارد؟ دلیل اصلی اختلاف نظر برخی از کشورهای اروپایی با آمریکا بر سر مسئله فلسطین چیست؟ تناقض اصلی در آنجاست که با وجود آنکه دولت اوباما اعلام کرده خواستار «ارزیابی» و تجدیدنظر در سیاستهای آمریکا در قبال روند صلح پس از پیروزی «بنیامین نتانیاهو» در انتخابات اسرائیل بوده، به نظر میرسد «فدریکا موگرینی»، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، منتظر است ببیند واکنش نتانیاهو چه خواهد بود و او چه میگوید. من فکر نمیکنم هیچگونه تغییری در مواضع اروپاییها در قبال رژیم اسرائیل ایجاد شود و مطمئن نیستم آنان تأثیرات بزرگی داشته باشند. چشمانداز روابط اتحادیه اروپا و نتانیاهو را در سالهای آینده چگونه ارزیابی میکنید؟ آیا حضور چهرههای راستگرای افراطی در کابینه نتانیاهو که خواهان افزایش شهرکسازیها هستند، میتواند سبب شود اتحادیه اروپا به همکاری با احزاب اپوزیسیون اسرائیل برای مقابله با نتانیاهو و شرکای او بپردازد؟ خیر، کمترین شواهدی دیده نمیشوند که اروپا بخواهد در سیاست داخلی اسرائیل مداخله کند. البته، در صورتی که عناصر تندرو درون کابینه نتانیاهو باعث شوند قوانین به نفع اهداف آنان تغییر کند، این موضوع میتواند انگیزهای برای تحرک بیشتر اروپا باشد. به طور خاص، در صورتی که حقوق اقلیتها موردحمله واقع شود، اروپاییها وارد عمل خواهند شد. بااینحال، وقوع هرگونه تغییرات اساسی در سیاست اروپا در قبال رژیم اسرائیل نامحتمل است. در فقدان فشاری واقعی از سوی طرف فلسطینی که قابلمقایسه با اقداماتی از جمله انتفاضه اول باشد، برای سیاستمداران اروپایی آسانتر خواهد بود به «روند صلح» تکیه کنند، حتی اگر خرد جمعی بر سر این موضوع اجماع داشته باشند که این روند به صلح منجر نخواهد شد بلکه صرفا حفظ وضع موجود را مدیریت خواهد کرد. چرا کشورهای اسکاندیناوی از جمله نروژ و سوئد موضع فعالانهتری در مقایسه با دیگر کشورهای اروپایی در دفاع از حقوق فلسطینیان و مذاکرات صلح اتخاذ کردهاند؟ من پاسخ واضحی برای این پرسش ندارم. بااینحال، گمان میکنم نخستین عامل درباره کشورهای سوئد و نروژ، تعهد آنان به حقوق بشر است. البته در بسیاری موارد نیز این کشورها در عمل به طور کامل از رژیم اسرائیل حمایت کردهاند. اتحادیه اروپا چگونه میتواند در روابط خود با کشورهای عربی و رژیم اسرائیل توازن ایجاد کند؟ ارزیابی شما درباره آینده روابط اتحادیه اروپا با کشورهای عربی و رژیم اسرائیل چیست؟ برای کشورهای اروپایی حفظ روابط حسنه با متحدان عربی همراه با داشتن روابط خوب با رژیم اسرائیل، کار دشواری نیست. اجازه دهید بگویم؛ نه برای رژیم اسرائیل و نه برای عربستان سعودی، اکنون مسئله فلسطین موضوع بسیار مهمی نیست. همانگونه که میدانیم گفتوگوهای محرمانهای میان برخی از کشورهای عرب حاشیه خلیجفارس و رژیم اسرائیل وجود داشته و اکنون این مسائل علنی شدهاند. به همین خاطر من پیشبینی میکنم اروپا ابتکار عمل صلح عربی را از سر گیرد، حتی اگر این موضوع به طور کامل با رضایت رژیم اسرائیل نباشد. روزنامههای اسرائیلی ازجمله «جروزالمپست» در ماههای اخیر درباره گسترش روابط تجاری ایران با کشورهای عضو اتحادیه اروپا پس از توافق هستهای و لغو تحریمها ابراز نگرانی کردهاند. آیا این موضوع میتواند بر روابط رژیم اسرائیل و اتحادیه اروپا تأثیرگذار باشد؟ دراینباره مطمئن نیستم. پیش از تحریمها، بسیاری از کشورهای اروپایی ازجمله آلمان یا ایتالیا روابط بسیار قوی اقتصادی با ایران داشتند درحالیکه زمانی که نوبت به تصمیمگیریهای داخلی در اتحادیه اروپا میرسید، آن کشورها از رژیم اسرائیل حمایت میکردند. همچنین، باید دید که آیا تحریمها لغو خواهند شد و این روند چگونه خواهد بود. پارلمانهای دو کشور بریتانیا و فرانسه دولت فلسطین را به رسمیت شناختهاند. آیا فکر میکنید که این موضوع نشانهای از توافق عمومی در میان کشورهای عضو اتحادیه اروپا درباره مسئله فلسطین و مسائل مرتبط با آن است یا آنکه در میان کشورهای اروپایی دیدگاههای متفاوتی دراینباره وجود دارد؟ قطعا رویکرد کشورهای مختلف اروپایی دراینباره با یکدیگر تفاوتهایی دارد. رأیدهی در دو مجلس وزنهای متفاوتی نسبت به یکدیگر دارد. در بریتانیا، بسیار نامحتمل به نظر میرسد که دولت محافظهکار کنونی دولت فلسطین را به این زودیها به رسمیت بشناسد. در فرانسه اما رأی مثبت پارلمان توسط حزب «سوسیالیست» پیشنهاد شد که «فرانسوا اولاند»، رئیسجمهوری کنونی نیز از آن حزب است و این موضوع میتواند پیامدهای گستردهای داشته باشد. فرانسه فعالانه در حال تنظیم قطعنامهای در شورای امنیت سازمان ملل بوده که طبق آن مؤلفههایی را برای راهحل صلحآمیز به منظور رفع منازعه اسرائیلی- فلسطینی ارائه میکند. درصورتیکه رژیم اسرائیل این قطعنامه را نپذیرد احتمال آن وجود خواهد داشت که دولت فرانسه موجودیت فلسطین و دولت آن را بهرسمیت بشناسند. بااینحال، بهطورکلی بعید به نظر میرسد که بهرسمیت شناختن فلسطین در قالب کنونی باعث ایجاد تحولات عظیم شود. روند روبهرشدی از قدرتگیری احزاب چپ رادیکال در کشورهای جنوب اروپا را شاهد هستیم: از «سیریزا» در یونان تا «پودموس» در اسپانیا. مشخصه بارز احزاب چپگرای اروپایی مخالفت با سیاستهای رژیم اسرائیل در قبال فلسطینیان و دفاع از مردم فلسطین است. آیا این موضوع میتواند بر روابط رژیم اسرائیل با کشورهای مدیترانه تأثیرگذار باشد؟ در یونان، سیریزا برای مدت کوتاهی سیاست بهرسمیتشناختن فلسطین را به حالت تعلیق درآورده است بااینحال، پیش از بهقدرترسیدن آن حزب سیاست خارجی یونان مبتنی بر احساس نزدیکی بیشتر با رژیم اسرائیل بود. همچنین، معلوم نیست که سیریزا برای مدت طولانی در قدرت باقی بماند. همچنین نتیجه مذاکرات یونان با اتحادیه اروپا نیز مشخص نیست مذاکراتی که هدف آن جلوگیری از ورشکستگی کامل یونان است. در هر دو مورد یونان و اسپانیا، احزاب سیریزا و پودموس اولویتهای اساسی دیگری دارند و گمان نمیکنم که بدون هیچگونه فشار قدرتمندی از سوی دیگر کشورهای اروپایی در قبال مسئله فلسطین آنان حاضر به صرف هیچگونه هزینه سیاسی برای موضوع فلسطین باشند. به نظرتان نتیجه انتخابات سال 2016 آمریکا چه تأثیری بر رویکرد اتحادیه اروپا در قبال منازعه فلسطین - اسرائیل خواهد گذاشت؟ تأثیر این موضوع بر همکاریهای آمریکا و اروپا در قبال موضوعات مختلف خاورمیانه بهخصوص مسئله فلسطین چه خواهد بود؟ با پایان دوران ریاستجمهوری اوباما یک پنجره گشودهشده دیگر که فرصتی برای حل منازعه اسرائیلی- فلسطینی بود، بسته خواهد شد. اوباما رئیسجمهوری بود که رویکردی متوازن را در قبال فلسطین و رژیم اسرائیل در پیش گرفته بود و در اظهارات همراه با خشم اخیر خود در مواجهه با نظرات نتانیاهو نیز این موضوع را نشان داد. اگر در پیامهای «موگرینی» و نخستوزیرهای کشورهای اصلی اروپایی دقت کنید آنان نیز از موضع اوباما استقبال کردند و اظهار داشتند که حاضر به همکاری با او هستند. تا زمانی که نتانیاهو بهگونهای وضعیت را مدیریت کند که اشکالی از روند مذاکرات صلح باز بمانند، طرفین غربی از بازی در چنین مسیری خرسند خواهند بود. نظرتان درباره سرنوشت مذاکرات صلح در سالهای آینده و وضعیت گزینه تشکیل دو دولت اسرائیلی - فلسطینی چیست؟ آیا فکر میکنید این گزینه تحققپذیر است؟ گزینه تشکیل دو دولت فلسطینی - اسرائیلی همواره از نظر جغرافیایی امکانپذیر است. فرانسه پس از ازدستدادن تسلط بر الجزایر میلیونها نفر از مهاجران را اسکان داد و پرتغال نیز پس از ازدستدادن مستعمرات پیشیناش در دهه 70 میلادی همین رویه را در پیش گرفت. امکانناپذیرشدن راهحل تشکیل دو دولت که اکنون در آن به سر میبریم، علت سیاسی دارد. در طرف اسرائیلی، افکار عمومی و اکثریت سیاستمداران آن رژیم مخالف هرگونه مصالحهای بر سر مسائل کلیدی ازجمله بیتالمقدس شرقی هستند. در طرف فلسطینی، فقدان رهبر برای تعیین استراتژی امری واضح و آشکار است اگرچه بسیاری از فعالان جامعه مدنی فلسطینی دراینزمینه اقداماتی را انجام دادهاند. بااینحال، در وضعیت کنونی و شرایط موجود، کسانی که برای تغییر و تحول مسالمتآمیز بهمنظور دستیابی به صلح دارای استراتژی هستند به حاشیه رانده شدهاند. انتخابات آزاد در فلسطین 9 سال پیش برگزار شد و من گمان نمیکنم که شاهد برگزاری هیچگونه انتخابات دیگری در سال 2016 میلادی باشیم. درصورتیکه رهبری فلسطینیان واقعا خواستار تحولی اساسی در وضع موجود نباشد چرا اروپاییها باید دراینزمینه پیشگام شوند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.