|

تحرک اجتماعی؛ ضرورت پسابرجام

سعید معیدفر-جامعه‌شناس

کمتر از یک هفته دیگر برجام اجرائی می‌شود. اتفاقی که همه مردم ایران منتظرش هستند و معتقدند بر همه حوزه‌های حیات آنها مؤثر است، اما باید گفت تأثیراتش بر حوزه اجتماعی کم است و اتفاقا برعکس به‌نتیجه‌رسیدن آثار برجام نیازمند حل برخی مشکلات اجتماعی امروز ما از طریق ایجاد تحرک اجتماعی است. اجرای برجام به این دلیل که به رفع تحریم‌های اقتصادی منجر خواهد شد، پیش از سایر حوزه‌ها بر حوزه اقتصادی تأثیر خواهد داشت. این اتفاق به تغییر زندگی مردم منجر خواهد شد، اما به خودی‌خود نمی‌تواند پیامدهای اجتماعی گسترده‌ای داشته باشد؛ زیرا از ابتدا نیز مسئله هسته‌ای ایران به موضوعی سیاسی با تبعات اقتصادی تبدیل شد و چانه‌زنی سیاسی با قدرت‌های جهانی بهترین راه برای حل آن قلمداد شد که نهایتا هم با توافق ایران با پنج قدرت جهانی، به نتیجه رسید، اما در این مدت، یعنی دو سالی که مذاکرات هسته‌ای ادامه داشت، رکود شدیدی در حوزه اجتماعی جریان داشت. البته باید اشاره کرد این رکود ناشی از رویدادهای هشت سال پیش از دولت یازدهم بود، ولی در این دو سال نیز این رکود شدید در حوزه اجتماعی به شکل بی‌انگیزگی گسترده در تمام نهادهای اجتماعی از سازمان‌ها و ادارات گرفته تا دانشگاه‌ها و رسانه‌ها ادامه پیدا کرد. رخوتی که از آن یاد کردم الزاما محصول تحریم نیست، بلکه ناشی از تعطیل‌شدن فعالیت‌های مدنی و بی‌رمق‌شدن بدنه جامعه مدنی است که بار اصلی تحرک اجتماعی را به دوش می‌کشد. رکود فقط بی‌انگیزگی و کم‌تحرکی را به دنبال ندارد، بلکه خود بر دیگر مسائل اجتماعی نظیر آسیب‌های اجتماعی و فساد مؤثر است و می‌تواند باعث تعمیق آنها و ریشه‌دواندنشان در جامعه شود. معتقدم دولت هم‌زمان با آغاز مذاکرات هسته‌ای باید ایجاد تحرک در حوزه اجتماعی از طریق فعال‌کردن دانشگاه‌ها و رسانه‌ها را دنبال می‌کرد، اما متأسفانه به برخی دلایل مانع از این اقدام شد. دلیل اصلی البته این بود که ایجاد تحرک در حوزه اجتماعی یکی از مسائلی است که همواره باعث برانگیختن گروه‌های فشار می‌شود. در بحبوحه به‌نتیجه‌رسیدن مذاکرات، ورود دولت به حوزه اجتماعی برای ترویج فعالیت‌های مدنی باعث واکنش این گروه‌های فشار و عملا به‌بن‌بست‌خوردن مذاکرات می‌شد. به همین دلیل، رسیدگی به حوزه اجتماعی، به پسابرجام موکول شد، اما واقعیت این است که امروز زمان سرمایه‌گذاری در حوزه اجتماعی است. برجام و نتایج اقتصادی آن فقط زمانی بیشترین اثر را دارد که با مشارکت مردم و تحرک حوزه اجتماعی همراه شود.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.