گزارشی از اولین نشست مشورتی دانشمندان برتر دنیا در کشور
راهي تازه برای مرتبطساختن دانشمندان ایران و جهان
گروه علم: اولین جلسه مشورتی دانشمندان برتر ایرانی روز پنجشنبه دهم دی94 در سالن شورای مرکزی دانشگاه علوم پزشکی تهران برگزار شد. در ابتدا دکتر «نیما رضایی»، معاون بینالملل دانشکده پزشکی دانشگاه علومپزشکی تهران و از جمله دانشمندان یک درصد برتر جهان، بهعنوان دبیر این جلسه مشورتی به بیان مشکلات ناشی از متصورشدن مرزهای جغرافیایی برای علم و جدایی شاخههای مختلف علوم از یکدیگر پرداخت. وي راهحل ازبینبردن این مرزها را در استفاده مناسب از «networking» دانست و ارتباط نزدیکتر دانشمندان حالحاضر، فارغ از مرز بین علوم و مرزهای جغرافیایی را جایگزین وجود دانشمندان قرون گذشته این مرزوبوم همچون «زکریای رازی» و «جابربن حیان» دانست که به چندین شاخه علوم زمان خود مسلط بودند. دکتر «رضایی» از تأسیس شبکه جهانی آموزش و پژوهش علمی بهعنوان راهحلی برای این مشکلات خبر داد. شبکه جهانی آموزش و پژوهش علمی (USERN)، نهادي است که برندگان جایزه نوبل و دانشمندان یک درصد برتر در ایران و جهان، مشاوران ارشد آن هستند و آن را اداره میکنند. درواقع این شبکه خانه دوم دانشمندان است و سیاستگذاریهای علمی توسط آنها انجام خواهد شد و اعضای جوان این شبکه از طریق ارتباط با دانشمندان باتجربه و زیر نظر آنها به آموزش و پژوهش علمی میپردازند، بهاینترتیب دانشمندان به اهدافی از قبیل تربیت نسل جوان علمی و ایجاد شجرهنامه علمی خود نائل میشوند. دکتر «رضایی» همچنین از مکاتبات و مکالمات با حدود 60 نفر از دانشمندان بینالمللی و برندگان نوبل و بازخورد مثبت و استقبال آنها نسبت به همکاری در این شبکه خبر داد. (لازم به ذکر است که این شبکه همچنین کنگره علمی بینالمللی شامل کارگاهها، کنفرانسها و سمپوزیومهایی را با حضور دانشمندان یک درصد برتر جهان و برندگان جایزه نوبل در هشتم تا دهم نوامبر سال2016 به میزبانی دانشگاه علومپزشکی تهران برگزار خواهد کرد. قرار است در روز پایانی کنگره که روز جهانی علم برای صلح است، به دانشمندان برتر جوان در پنج شاخه اصلی علوم و از تمامی کشورها جوایز ارزشمندی اعطا شود. داوری این کنگره نیز توسط مشاورین ارشد شبکه یوسرن انجام خواهد شد. متقاضیان میتوانند درخواست خود را در وبسایت این شبکه به آدرس usern.org ثبت کنند). در ادامه جلسه، حاضران به ارائه نقطهنظرات خود در رابطه با شبکه علمی یوسرن و ارتباط بین علوم مختلف پرداختند که با هم میخوانیم.
دکتر «علیاکبر موسویموحدی»، رئیس مرکز تحقیقات بیوشیمی و بیوفیزیک دانشگاه تهران، این مؤسسه را از حامیان یوسرن و کنگره علمی آن برشمرد. وی خاطرنشان کرد: «ایران دارای تاریخ علمی غنیای است که میتوان آن را در سطح جایزه نوبل دانست. رنسانس اروپا از علم دانشمندان مسلمان که 80درصد آنها ایرانی بودند، منشأ گرفته است و هماکنون حکمت، اتصالدهنده علم و دانش است که ایرانیان از سطح بالایی از حکمت نیز برخوردارند». دکتر «موسویموحدی» در پایان، اجرای برنامه دکترای افتخاری و استادی افتخاری در دانشگاههای ایران و ایجاد امکان معرفی این اشخاص در سطوح بینالمللی را برای برندگان جایزه علمی یوسرن پیشنهاد داد. دکتر «پیمان صالحی» از دانشگاه شهیدبهشتی و رئیس طرحهای کلان معاونت تحقیقات و فناوری ریاستجمهوری حمایت شبکه ملی گیاهان دارویی ایران از یوسرن و کنگره آن را اعلام کرد و بهعنوان یکی از سفیران یوسرن اعلام کرد اطلاعرسانی در مورد این شبکه به جامعه علمی را انجام خواهد داد. دکتر «اصغر آقامحمدی» از دانشکده پزشکی دانشگاه علومپزشکی تهران، ضمن برشمردن ویژگیهای یک پژوهشگر موفق، ایجاد فرهنگ کار گروهی و بهوجودآمدن سؤالات ذهنی و در نتیجه جستوجوی پاسخ آنها برای دانشجویان را لازمه پیشرفت علم دانست. توجه بیشتر به علوم اجتماعی و تعریف شاخصهای نخبگی و سرآمدی، از دیگر نکات مورد ذکر وی بود. دکتر «سعید عباسبندی»، از دانشگاه بینالمللی امامخمینی، ضمن انتقاد از عدم توجه کافی آموزشعالی به دانشمندان یک درصد برتر، حضور مدیران وزارتخانههای آموزشعالی در جلسات مشابه را مفید خوانده و اجرای الگوی مشابه IPM را برای پیشبرد یوسرن پیشنهاد کرد که در آن میتوان به پذیرش دانشجو در مقاطع مختلف از جمله دکترا، تعریف پروژه و تخصیص بودجه پرداخت. دکتر «امیرحسین محوی» از دانشکده بهداشت دانشگاه علومپزشکی تهران اظهار کرد دانشمندان یک درصد برتر آنطور که شایسته است مورد تقدیر قرار نگرفتهاند و تأمین هزینههای نیمی از مقالات علمی توسط بودجه دولتی تأمین نمیشود. تأمین امکانات تحقیقاتی لازمه ادامه روند تحقیقات در کشور است. تخصیص گرنت برای اعضای شورای راهبردی یوسرن از پیشنهادات وی بود. دکتر «لیلا آزادبخت» از دانشکده تغذیه دانشگاه علومپزشکی تهران ضمن ابراز خرسندی از کلیدخوردن این شبکه علمی جهانی در ایران، اطلاعرسانی در مورد این شبکه به جامعه تغذیهدانان را برعهده گرفت و اختصاص گرنت تحقیقاتی و انجام پروژه مشترک با شورای راهبردی یوسرن را بهعنوان بخشی از جایزه برندگان جشنواره علمی سال بعد پیشنهاد داد. دکتر «علیاکبر صبوری» از مرکز تحقیقات بیوشیمی و بیوفیزیک تهران گفت انتظار ارائه ایدههایی مشابه شبکه یوسرن از آکادمیهای علمی هم میرفت که متأسفانه ارائه نشده است. در ایران میانگین تعداد نویسندگان همکار در یک مقاله چهارنفر است، درحالیکه در کشورهای غربی این عدد 9 نفر است پس نیاز به توسعه کارهای تیمی در ایران احساس میشود. ایشان همچنین بر وجود سرمایههای بزرگ علوم اجتماعی در ایران و لزوم ورود آنها به عرصه بینالملل تأکید کرد. دکتر «مسعود سلیمانی» از دانشگاه تربیتمدرس لزوم حمایت از دانشمندان جوان در کشور را ضروری دانست و افزود دانشجویان برتر باید حمایت شوند تا حتی در صورت خروج از کشور دوباره به کشور خود بازگردند. وی همچنین به توسعه تحقیقات بینرشتهای در جهان اشاره کرد و خواستار توسعه تعاملات لازم در این زمینه در ایران شد. دکتر «مژگان دانشمند» از دانشگاه آلبرتا، کانادا معرفی هرچهبیشتر یوسرن در سطح بینالملل را لازمه توسعه همکاریهای بینالمللی دانست. دکتر «نیازمحمد محمودی» از مؤسسه پژوهشی علوم و فناوری رنگ، ضمن تشکر برای ایدهپردازی این شبکه، استفاده از امکانات موجود و تجربه استادان را از موارد مهم پیشرفت شبکه خواند. دکتر «علیاصغر حمیدی» از دانشکده داروسازی دانشگاه زنجان گفت یوسرن باید در هرروز ما جاری و ساری باشد و تنها منحصر به جشنواره نشود که در غیر این صورت به اتفاقات روتین و بدون نتیجه دیگر مشابه میشود. استفاده از شبکههای اجتماعی، جذب پشتیبانهای مالی، حمایت از افراد برتر، ایجاد کانونهای این شبکه در شهرستانها و عدالت در توزیع، ایجاد کرسیهای استادی یوسرن در دنیا، استفاده از پسادکترا، ارتباط یوسرن با صنعت و تأمین هزینههای لازم برای تعمیق پروژههای تحقیقاتی از پیشنهادات ایشان برای رونق هرچهبیشتر یوسرن بود. دکتر «علی فهیم» از پژوهشگاه دانشهای بنیادی پردیس فنی دانشگاه تهران از جمله مزایای یوسرن را شناختن و شناساندهشدن بیشتر دانشمندان معرفی کرد. دکتر «سعید پاکطینت» از پژوهشگاه دانشهای بنیادی اظهار کرد یوسرن نباید نهادی در کنار نهادهای دیگر شود. اهداف بلندمدت مشخص و لینکشدن به دانشمندان بینالمللی و برندگان نوبل میتواند آن را از سایر نهادها متمایز کند. وی افزود علم در ایران باید به معیارهای بینالمللی نزدیک شود. دکتر «علیرضا اشرفی» از دانشگاه کاشان معرفی بیشتر یوسرن در سطح دانشگاهها، سرمایهگذاری برای تأمین هزینههای جایزه علمی، امکان معرفی نامزدهای جایزه توسط استادان، ایجاد فرصت شغلی و پسادکترا برای قشر جوان در کشور را پیشنهاد داد. دکتر «محسن محمودی» از دانشکده داروسازی دانشگاه تهران، موضوعاتی را که دکتر «حسابی» در زمان خودشان مطرح کردند بسیار مشابه شرایط فعلی دانست و افزود در دنیای علم، دانشمند محدود به مرزهای جغرافیایی نیست، همه متعلق به جهان علم هستند. وی به اهمیت نگاه سیستماتیک در کار تیمی، اختصاص گرنت بهعنوان جایزه و توجه به نقطه شروع فعالیتهای پژوهشی افراد در ارزیابی کارهای پژوهشی اشاره کرد. او افزود ممکن است کار افرادی که در سطوح برابر هستند ارزش متفاوتی داشته باشد. مثلا فردی که از درجه منفی 15 به مثبت پنج برسد، نسبت به فردی که اکنون در نقطه مثبت20 است، اما از 15 شروع کرده است، کار ارزشمندتری انجام داده است. درواقع نفر اول 20 امتیاز و نفر دوم پنج امتیاز رشد کرده است. دکتر «فرنوش فریدبد» از دانشکده شیمی دانشگاه تهران گفت یوسرن میتواند بهعنوان مرکزی برای اعلام آمار مربوط به دانشمندان عمل کند. در هفته پژوهش معمولا تعدادی از افراد براساس شاخصهای مختلف از جمله مقالات در مجلات ایرانی معرفی و تقدیر میشوند، اما بهتر است که از شاخصهای بینالمللی استفاده شود. در سال82 تنها چهارنفر از ایرانیان در جمع دانشمندان یک درصد برتر جهان بودند، اما هماکنون در سال94 این تعداد به بیش از صد نفر رسیده است. این فهرست هر دوماه یکبار بهروز میشود و باقیماندن افراد در آن سختتر از ورود آنها به فهرست است. او در تأیید سخنان سایر حاضران گفت که دانشمندان یک درصد برتر مورد توجه کافی قرار نگرفتهاند. دکتر «بهروز کریمی» از دانشگاه امیرکبیر گفت ایجاد شبکه علمی بسیار ارزشمند است و استفاده از شبکه باید فرهنگسازی شود. بهتر است یوسرن تحت حمایت دانشگاههای بیشتری قرار گیرد و من هم به اطلاعرسانی در مورد این شبکه میپردازم. متأسفانه سیاستهای حال حاضر مشوق برای همکاریهای گروهی نیست و مقالات مستقل بیشتر حمایت میشوند. همکاری بین رشتهها نهتنها در یک حیطه مثل شاخههای مختلف مهندسی بلکه بین تمام حیطهها میتواند انجام شود. مثلا مهندسی سلامت رشتهای است که میتواند با سایر مهندسیها از جمله مهندسی صنایع همکاری داشته باشد و از این طریق ارتباط بین حوزه مهندسی و حوزه سلامت برقرار شود. این شبکه مکان مناسبی برای این همکاریها و همچنین آیندهپژوهی برای کشور است. دکتر «رضا توکلی» از دانشکده مهندسی صنایع دانشگاه تهران گفت باید عینکها را عوض کرد. نیروی انسانی ثروت ارزشمندی است که نباید نادیده گرفته شود. یوسرن شبکهای مناسب برای تحقق این امر است. در دیگر کشورها دانشمندان یک دانشگاه یا مؤسسه پژوهشی بهعنوان برند و اعتبار آن بهشمار میآیند، اما در کشور ما مسئولان آنطور که شایسته است به این موضوع توجه نمیکنند یا گاها حتی انگیزه افراد گرفته میشود. دکتر «پرویز نوروزی» از دانشکده شیمی دانشگاه تهران گفت یوسرن باید راهگشای علمی باشد و به مؤسسهای برای تعیین استانداردهای علمی و رتبهبندی کنگرهها و پروژههای علمی تبدیل شود. برای این کار نیاز به اتاق فکری است که مرتبط با انجمنهای علمی باشد. طبق سخنان امامعلی(ع) «العلمالسلطان» یعنی علم سلطان است. درواقع باید علم برای دنیا تصمیمگیری کند. میتوان آن را مشابه ضرورت وجود مغز برای ایجاد هماهنگی بین دست و پا دانست. دکتر «علی عربخردمند» معاون بینالملل دانشگاه علومپزشکی تهران ضمن اعلام حمایت از یوسرن و کنگره آن، بررسی توسعه و همکاری بیشتر با این شبکه را در دستور کار این معاونت قرار داد و پورتالEducation Iran را که حاصل همکاری مشترک وزارت بهداشت، وزارت علوم و وزارت خارجه است، مسیر مناسبی برای تبادل استادان و دانشجویان بینالمللی، معرفی بهتر یوسرن و جذب بیشتر همکاران بینالمللی دانست. دکتر «خردمند» تأمین امکانات مورد نیاز دانشجویان خارجی در مقطع PhD و پسادکترا و هزینه پروژههای همکار با استادان دانشگاه علومپزشکی تهران را از جمله مزایای استفاده از این پورتال برشمرد. دکتر «فاطمیقمی» از دانشکده مهندسی صنایع امیرکبیر، دکتر «شمیرانی» از دانشکده شیمی دانشگاه تهران، دکتر «اکبرزاده» از دانشگاه تبریز، دکتر «عبدالهی» و دکتر «نیکفر» از دانشکده داروسازی دانشگاه علومپزشکی تهران و دکتر «جولای» از دانشکده مهندسی صنایع دانشگاه تهران از دیگر حاضران این جلسه بودند. تعداد دیگری از دانشمندان ایرانی یک درصد برتر جهان که به دلایلی چون دوری مسافت بهخصوص برای افراد مقیم خارج از کشور قادر به شرکت در جلسه نبودند با ارسال پیام خود به این نشست برای شرکت در نشستهای بعدی و کنگره سال آتی آمادگی خود را اعلام کردند. ---------------------------------------------------------- رشد علمی دانشمندان و موانع آن از نگاه دکتر «رابرت هیل» ایرانیها منتظر امکانات نمیمانند پروفسور «رابرت هیل»، از جمله دانشمندان یک درصد برتر جهان و استاد دانشگاه کویینماری انگلستان، از میهمانان ویژه این نشست بود. حیطه تخصصی وی مهندسی مواد در زمینه دندانپزشکی و پزشکی است. دکتر «هیل» به بیان اهمیت پژوهشهای بنیادی و کاربردی پرداخته و سرمایهگذاری در دانشگاهها برای ایجاد کارآفرینی، ارائه محصولات و خدمات به بشر را ضروری دانست و بر عدم جدایی محققان و دانشمندان از بازار عرضه محصولات و صنایع در جهت تبدیل ایده و تحقیقات به محصول تأکید کرد. وی در گفتوگو با مهر درباره وضعیت علمی ایران گفت: «با وجود اینکه تکنولوژی و فناوریهای غربی در ایران موجود نیست، اما محققان ایرانی توانستهاند به پیشرفتهای خوبی برسند». دکتر «هیل» با بیان اینکه عدم وجود فناوری غربی در ایران تأثیرات مثبت و منفیای روی تحقیقات این کشور گذاشته است، اظهار کرد: «همین موضوع، باعث شده که یکسری نوآوریهایی که اصلا قابل تصور نبوده در کشور ایران ایجاد شود». وی با بیان مثالی درخصوص پیشرفت ایران عنوان کرد: «بهعنوانمثال محققان دانشگاه تهران موفق به ساخت دستگاه الکترواسپینینگ شدند که این دستگاه مشابه خارجی ندارد و بیشتر به همین علت ساخته شده است. اکنون این دستگاه در سراسر دنیا به فروش میرسد و این نشاندهنده تأثیرات مثبت نبود فناوریهای غربی در ایران بهشمار میرود». پروفسور «هیل» تأکید داشت: «این پیشرفت در ایران در حالی اتفاق میافتد که ممکن است دانشمندان خارجی اکثر اوقات به دلیل نبود امکانات، نتوانند پروژههای تحقیقاتی خود را اجرا کنند. ازاینرو میتوان نتیجه گرفت که ایرانیها منتظر امکانات نیستند و پروژههای تحقیقاتی خود را خودشان پیش میبرند». وی با اشاره به موانع رشد بر سر راه دانشمندان جهان در حوزه پژوهش خاطرنشان کرد: «متأسفانه عدم احترامگذاشتن از جانب دانشمندان به مرزهایی که در رشتههای مختلف وجود دارد، در سایر رشتهها باعث شده که متخصصانی با دید تونلی آموزش ببینند؛ این افراد صرفا به موضوع رشته خودشان توجه میکنند». پروفسور «هیل» ادامه داد: «متأسفانه تحقیقات بینرشتهای و مشارکتی بین دانشمندان، توسط افرادی طراحی میشود که تخصصی در آن حوزه ندارند و معمولا دیدگاه محدودی به این قضیه دارند». به گفته وی، همین قضیه باعث میشود که بودجهها و منابع تحقیقاتی بهدرستی و در جای خود تعلق نگیرند. به این صورت برخی تحقیقات باریک و به صورت محدود انجام میگیرند. اگر این مشکل برطرف شود پیشرفت و حرکت در مرزهای علمی جریان مییابد. دکتر «هیل» با بیان اینکه دانشمندان جوان در دنیا از انعطافپذیری بالایی برخوردارند، اظهار کرد: «دانشمندان نباید هراسی از آموزش یک علم دیگر و خارج از حوزه علمی خود داشته باشند. این در حالی است که معمولا میترسند وارد یک رشته جدید شوند؛ ولی من فکر میکنم که رشتههای دیگر (نسبتا مرتبط با رشتههای آنان) میتواند در پیشرفت دانشمندان مؤثر باشد». گفتنی است در سالهای اخیر، مطالعاتی روی بیومتریال خمیردندانها و ایمپلنتهای استخوانی توسط پروفسور «رابرت هیل» انجام گرفته است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.