چرا انتظارات مشتریان از خدمات ارائهشده فاصله میگیرد
در رابطه با مفهوم رضایتمندی مشتری تعاریف مختلفی از سوی نظریهپردازان بازاریابی ارائه شده است. کاتلر رضایتمندی مشتریان را به عنوان درجهای که عملکرد واقعی یک شرکت انتظارات مشتری را برآورده کند، تعریف میکند. بلانچارد معتقد است: «رضایت مشتری در نتیجه ادراک مشتری در یک معامله با رابطه ارزشی است به طوری که قیمت مساوی است با نسبت کیفیت خدمات انجامشده، به قیمت و هزینههای مشتری». از سال 1992 مدل رضایتمندی مشتری در سوئد به عنوان اولین مدل شاخص رضایتمندی تولیدات و خدمات در سطح ملی در کشور سوئد معرفی و بعد از آن هم در سال 1994 در آمریکا توسط انجمن کیفیت آمریکا و دانشکده تجارت میشیگان ارائه شد. بعدها سازمانهایی نظیر مؤسسه کیفیت اروپا و سازمان مدیریت کیفیت اروپا تحت حمایت اتحادیه اروپا بهمنظور امکان تعریف دقیق کنترل و پایش، اقدام به ایجاد شاخص رضایت مشتری کردند. همه به دنبال آن بودند که رابطه قیمت و هزینه مشتری با انتظارات آن را مشخص و بر اساس آن، سطح رضایت مشتریان را بسنجند. کاتلر معتقد است یک شرکت نمیتواند نیازهای همه مشتریان را در بازارهای گسترده تأمین کند، زیرا تعداد مشتریان بسیار زیاد و شرایط خرید آنها بسیار متفاوت است به همین دلیل به بخشهای خاصی از بازار که میتوانند خدمات و محصولات اثربخش ارائه کنند، توجه میکنند. اگر این گفته کاتلر را مبنای بررسی سطح انتظارات مشتریان قرار دهیم، باید بگوییم نوع بازار، رقابت در خرید، حس جداشدن و تفاخر از خرید، همچنین هزینههای خرید (از قبیل انتخاب خرید، اختصاص سرمایه، عملیات خرید، انتقال مالکیت و نگهداری کالای خریداریشده) و... در مجموع باید انتظارات مشتریان را برآورده کند. انتظار امروز مشتریان از خودرو در ایران بهگونهای است که هیچگاه نقطه تعادلی در آن وجود ندارد. درحالحاضر معنی خدمات در کشور خلاصه میشود به خودروسازان، به این معنا که هرگاه بحث خدمات توسط تغذیهکنندگان افکار عمومی در حوزه خدمات پسازفروش مطرح شود، ابتداییترین و راحتترین موضوع خودرو است. برای بررسی سطح انتظارات مشتریان از خدمات خودرو باید آن را به چند بخش تقسیم کنیم: 1- بخش انتظارات واقعی از خدمات پسازفروش خودرو مطابق با میزان خرید و تعهدات مبادلهشده فیمابین. 2- بخش بدبینیها و بغضهای ایجادشده از نظام یکطرفه گذشته در مشتریان و در نتیجه تشدید انتظارات مشتریان. 3- نگاه دولتی به خودرو در داخل کشور و توقع اینکه دولت باید همه انتظارات را برآورده کند. 4- انتظارات مطرحشده در رسانه ملی که عموما به دلیل ناآشنابودن مجریان، خبرنگاران و سردبیران با مسائل فنی، فقط جنبه انتظارات روایی مشتریان مطرح شده است. 5- خبرهایی که در رسانهها از خودروهای لوکس و شرکتهای ارائهدهنده خدمات پسازفروش به این محصولات نقل میشود و مقایسه آن با شرکتهای خودروساز داخلی، بدون توجه به نوع خودرو و میزان قیمت خودروها، سبب ایجاد انتظارات فراتر از خودرو در داخل کشور شده است و البته جذابیتهای مقوله خودرو در این بین سبب شده عاشقان رسانه در هر منصب و مقام، سری هم به این موضوع بزنند و برای مطرحکردن خود از تریبون رسانه سوءاستفاده کنند. این موضوع تا سطحی میرسد که خودروسازی که همیشه آن را دولتی نامیدهاند، برای گروههای سیاسی نیز جذابیت یافته، تا با بزرگکردن اشکالات آن به دولت حمله و او را محکوم کنند و نکته جالب درباره خودروسازیها و خصوصا خودروهای داخلی آن است که کسانی در بررسیها خود را در مقام قضاوت قرار میدهند که از خودروی داخلی استفاده نمیکنند. فارغ از نگاه سیاسی به مقوله خودرو و اشتباهات گذشته خودروسازان داخلی و مشکلات تولیدی و عقبافتادگی آنها از قافله جهانی، این موضوع قابلتوجه است که رضایت بعضی از مدلهای خودرو داخلی که در کشورهای دیگر نیز در حال تولید است، در سطح قابلقبولی قرار دارد و بر اساس الگوبرداری مناسبی ارائه میشود. توجه به خدمات حین فروش و صحیحفروختن، اصل اساسی در انتظارات مشتریان است و درواقع شروع شکلگیری انتظارات از این نقطه پایهریزی میشود. علاوه بر این موضوع، دلایل دیگری هم دخیل است که میتوان به موضوعات زیر اشاره کرد: 1-تشریح شرایط خدمات ارائهشده برای مشتریان در عملیات فروش: عموما هنگام فروش به دلیل علاقهمندی، فروشندگان و نمایندگان سعی میکنند سریعتر از این موضوع گذر کرده و وقت را به انجام عملیات فروش اختصاص دهند. اگر در زمان فروش، شرایط خدمات بهخوبی برای مشتریان تشریح شود و مشتری از طریق آموزشهای مکتوب، تصویری و توضیحات حضوری بهخوبی متوجه شود با خرید خودرو چه خدماتی را دریافت خواهد کرد، این موضوع حتما در انتظارات آینده او نقش خواهد داشت و رضایت بهتری کسب میشود. البته این مقوله هنوز در خودروسازی داخلی بهخوبی رعایت نمیشود و روند فروش خودرو، حلقه مفقودهای به نام توضیح شرایط خدمات کالای فروختهشده دارد. این توجیه باید بهگونهای شفاف باشد که اگر مشتری محصول را مطابق با سطح انتظار خود نیافت، از خرید حذر کند چراکه در غیراینصورت یک فروش ناقص اتفاق افتاده و زمینههای سوءتفاهم بین مشتری و بنگاه اقتصادی از همان زمان انجام فروش پاگرفته است. 2- اطلاعرسانی مناسب به مشتری برای دریافت خدمات بهموقع: گاهی فکر میکنیم اگر قرار است هزینهای در خدمات انجام دهیم، این وظیفه مشتری است که به ما مراجعه کند و آن را طلب کند ولی این تفکر در بازاریابی اشتباه است. هرچند در صورت حضورنداشتن مشتری، هزینه سازمان کاهش مییابد ولی این خود باعث نارضایتیها و برآوردهنشدن انتظارات مشتریان در آینده میشود. 3- آموزش مشتری برای استفاده صحیح و نگهداری مناسب محصول: متأسفانه هنوز در کشور ما در اکثر موارد، مشتری باید خودروی خود را از پارکینگ تحویل بگیرد و آموزش حین تحویل مرسوم نیست. در پارهای از موارد نیز در شرکتهایی که خودروهای پیشرفته عرضه میکنند، فروشندگان از عملکرد خودرو و تجهیزات آن ناآگاهاند و هنوز سعی میشود با یک دفترچه، اطلاعات نحوه استفاده از خودرو به مشتری منتقل شود (که در اغلب موارد تا پایان مدت گارانتی، در داشبورد خودرو بدون استفاده میماند) و همین امر سبب انتقال ناقص اطلاعات شده است. اینکه در خدمات پسازفروش «موردی از عهده گارانتی خارج است» یا «به دلیل دستکاری امکان ارائه خدمات وجود ندارد» اتمام تعهد خودروساز نیست. دلیل این موارد اطلاعرسانینکردن صحیح در زمان تحویل خودرو است و اینجاست که منجر به واردآمدن صدمات به خودروی مشتری میشود و با نقص در سیستم فروش، مسلما انتظارات مشتریان در خدمات پسازفروش برآورده نخواهد شد. بنابراین اطلاعرسانی صحیح درباره نحوه استفاده از خودرو، شرایط گارانتی و محدودیتهای آن در زمان تحویل محصول، امری واجب و ضروری بوده که نبود آن درحالحاضر شکاف عظیمی بین انتظارات مشتریان و محصول ارائهشده ایجاد کرده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.