سال پرماجرای عربستان و اعدامهای پیاپی
یک بار دیگر پرونده عربستان سعودی در اعدامها مسئلهساز شد. ماه ژانویه گذشته نیز محکومشدن «رائف بداوی» وبلاگنویس سعودی به مجازات شلاق به اتهام توهین به اسلام، سروصدای زیادی به پا کرد. در همان ماه، ویدئویی از یک زن اهل برمه منتشر شد که در عربستان متهم به قتل شده و درحالیکه فریاد میکشید: «من نکشتهام»، در یکی از خیابانهای عربستان گردن زده شد. در چند ماهی که از سال 2015 میگذرد، تاکنون بیش از 150 نفر در عربستان اعدام شدهاند. این رقم فراتر از میزان اعدامها در 20 سال گذشته است. برخی از این متهمان، مرتکب جرایم غیرخشونتبار مانند خریدوفروش مواد مخدر شدهاند. فقدان شفافیت سازمان عفو بینالملل، احکام اعدام در عربستان در سال جاری را «بیسابقه» توصیف کرد و گفت، این امر بیانگر آن است که مقامات سعودی در حد زیادی از مجازات اعدام استفاده میکنند. اما چه عاملی در ورای این اعدامها وجود دارد؟ پاسخدادن به این پرسشها به دلیل نبود شفافیت در نظام قضائی عربستان، دشوار است. «آدم کوگل» پژوهشگر سازمان دیدهبان حقوقبشر که احکام اعدام در عربستان را پیگیری کرده است، میگوید: «گمانهزنیها فراوان است، اما هیچکس نمیداند پاسخ واقعی چیست؛ چون سعودیها دلایل آن را اعلام نمیکنند». سال جاری میلادی برای عربستان سالی پرماجرا بوده است. در ماه ژانویه بود که «ملک عبدالله» درگذشت و «ملک سلمان» به جای او نشست تا سیاست جدیدی را در کشورش اعمال کند. در ماه مارس گذشته، عربستان حملات خود را علیه یمن شروع کرد. این حملات تاکنون هزاران شهروند یمنی را قربانی کرده است. پس از آن نیز واقعه منا اتفاق افتاد و انتقادات زیادی را متوجه عربستان کرد. از طرف دیگر، افراطیهای تندرو در عربستان نیز سال جاری بیکار ننشستند و بارها مساجد یا محل تجمع شیعیان را در شرق و جنوب کشور هدف قرار دادند. اما افزایش اعدامها از ماه آگوست سال گذشته بود. موضعی قاطع شاید اعدامها به خاطر تجدید ساختار نظام قضائی عربستان باشد. کوگل میگوید: «شاید دلیلش همین باشد. به خاطر افزایش تعداد دادگاهها و قضات، حکومت این قدرت را پیدا کرده که با انبوهی از پروندهها برخورد کند». نظر دیگری نیز در این رابطه وجود دارد و آن اینکه اعدامهای یادشده به خاطر افزایش اعدامها در کل منطقه است؛ برای مثال در پاکستان نیز همین روند وجود دارد و در اردن نیز بهتازگی تصمیم گرفته شده اجرای احکام اعدام متوقف شود. کوگل میگوید: «نوعی احساس بیثباتی در کل منطقه وجود دارد و همین امر رهبران را ترغیب میکند تا از خود قاطعیت بیشتری نشان دهند».از بین اشخاصی که در معرض اعدام قرار دارند، هستند افرادی که به تشکیلات «القاعده» وابستهاند. گروه دیگر شیعیانی هستند که در تظاهرات سال 2011 شرکت کردند. به گفته کوگل، «اعدام در واقع انتقامگرفتن از معترضان شیعی است. در اینجا پیام حکومت روشن است؛ یعنی هرکس به خیابان بیاید، باید تاوانش را بدهد». احکام اعدام در عربستان معمولا در ملأعام اجرا میشود؛ جرایمی مانند قتل، زنا، خیانت، انحرافات جنسی، جرایم مواد مخدر، جادوگری، فالبینی و ارتداد، همه حکمشان اعدام است. در گذشته حکومت به خانوادههای زندانیان اطلاع نمیداد که قرار است بستگانشان اعدام شود. یکی از کسانی که حکم اعدامش سروصدای زیادی به پا کرد، «علی النمر» جوان شیعی است که تاکنون بسیاری از ملک سلمان خواستهاند از اعدام او صرفنظر کند. به او اتهامات زیادی زده شده است، از جمله حمله به پلیس با کوکتل مولوتف. خانوادهاش میگوید، اعترافاتی که از او گرفته شده به زور شکنجه بوده است. همچنین سرنوشت «اشرف فیاض» 35ساله، شاعر و هنرمند فلسطینی، نیز با محکومیت بینالمللی مواجه شد. او هفته اخیر به اتهام «الحاد» و تشکیک در ذات خداوند، محکوم به اعدام شد. کارشناسان میگویند که این حکم اعدام، بیانگر نقض قوانین بینالمللی حقوقبشر است. تاکنون صدها شاعر و نویسنده در انحای مختلف در جهان خواستار آزادی او شدهاند. آنها میگویند، «حکم اعدام فیاض بیانگر عدم مماشات عربستان با آزادی بیان» است. وقتی یک کاربر در توییتر حکم اعدام فیاض را با حکم اعدام داعش مقایسه کرده بود، مقامات عربستان او را تهدید به مجازات کردند. «زیواک کشیشیان» پژوهشگر امور سعودی در سازمان عفو بینالملل میگوید: «فقط این اعدامها نیست که نگرانکننده است، بلکه حمله وحشیانه و برنامهریزیشده به فعالان حقوقبشر و تمام کسانی است که مانند وبلاگنویسان و کاربران اینترنت، مبارزهای مسالمتآمیز را شروع کردهاند. او میافزاید: «وقتی کسی عضو شورای حقوقبشر سازمان ملل متحد باشد، باید متعهد باشد که برای تقویت حقوقبشر و حمایت از آن، معیارهایش را در بالاترین سطح نگه دارد».
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.