|

علم اطلاعات و اقتصاد مقاومتی*

عباس رجبی**

عوامل تأثیرگذار بر وضعیت اقتصادی و سیاسی ایران، تشدید تحریم‌ها به دلیل مسئله هسته‌ای، فقدان سرمایه‌گذاری خارجی مناسب، قیمت پایین فروش نفت، نرخ بی‌کاری جوانان، تورم، تراز پرداخت پایین و کسری بودجه و رشد ناخالص پایین ایران است. براین‌اساس یکی از راهکارهای اساسی برای خروج از این مشکلات همان‌گونه که رهبر معظم انقلاب برشمردند، بهره‌گیری از اقتصاد مقاومتی است. نکته دیگر رویکرد متقابل علم اطلاعات و اقتصاد مقاومتی است. این رویکرد می‌تواند دو گونه باشد: 1- اثرگذاری علم اطلاعات و بسترهای اطلاعاتی بر اقتصاد مقاومتی 2- اثرگذاری اقتصاد مقاومتی بر جریان اطلاعات (کتابخانه‌ها و کتابداران و منابع اطلاعاتی) در رویکرد اول مواردی مانند مردمی‌کردن، صنایع دانش‌بنیاد، تولید ملی، ارتباط صنعت و دانشگاه، اصلاح الگوی مصرف و مدیریت آن و حمایت از تولیدات داخلی، بنیان‌های اقتصاد مقاومتی را تشکیل می‌دهد. براین‌اساس برای مشارکت مردمی در خلق و تولید اطلاعات می‌توان از فوکسونومی -رده‌بندی مردمی- پایگاه اشتراک دانش، پایگاه خرد جمعی مانند ویکی‌ها، وبلاگ‌ها، پادکست‌ها و... بهره‌مند شد. اقتصاد دانش‌بنیاد یکی از مهم‌ترین شاخصه‌های اقتصاد مقاومتی است؛ اقتصادی که به‌طور مستقیم بر تولید، توزیع و استفاده از دانش و اطلاعات مبتنی است. ماهیت علم اطلاعات هم براساس ارزیابی و گردآوری، سازماندهی و اشاعه اطلاعات است؛ علمی که می‌تواند در اقتصاد دانش‌بنیاد و صنایع وابسته به آن نقش اساسی ایفا کند چراکه بر چرخه اطلاعات شناخت و تبحر دارد. بنابراین با ارزیابی، تهیه و گردآوری، سازماندهی ‌و اشاعه اطلاعات در صنایع، بنگاه‌های اقتصادی و خدماتی، علم اطلاعات (کتابخانه‌ها، کتابداران) با استفاده از‌ فناوری‌های ارتباطی اطلاعاتی، می‌توانند در اقصاد دانش‌بنیاد نقش عمده‌ای را ایفا کنند. کتابخانه‌ها و کتابداران با ارائه بیشتر منابع الکترونیکی و دیجیتالی به کاربران، نمایه‌سازی و سازماندهی منابع، ترویج فرهنگ مطالعه، گسترش کتابخانه‌ها و نیز ترویج جنبش آزاد دسترسی آزاد و رایگان به منابع و آموزش سواد اطلاعاتی، باعث افزایش ارزش افزوده دانش در جامعه می‌شوند. در رویکرد دوم، تحریم‌ها و مشکلات اقتصادی، بهره‌گیری از اقتصاد مقاومتی را بر چرخه اطلاعات و کتابخانه‌ها ناگریز کرد. مشکلات ارزی باعث شد بسیاری از کتابخانه‌ها برای خرید مواردی مانند کتاب‌های خارجی و اشتراک پایگاه‌های اطلاعاتی با مشکل مواجه شوند. برای رفع این مشکل می‌توان با تشکیل کنسرسیوم‌های خرید، امانت بین‌کتابخانه‌ای، دسترسی به پایگاه‌های اطلاعاتی یکدیگر، از فشار حاصله کاست. همچنین با تغییر نگرش تملک با دسترسی، ‌پرداخت استفاده موردی به‌جای خرید کلی، تهیه بانک اطلاعاتی از منابع سفارش و دریافت‌شده و... می‌توان موجب کاهش هزینه و صرفه‌جویی ریالی و ارزی شد. استفاده از کارشناسان متبحر و باتجربه، برون‌سازی اطلاعات بومی تولیدشده برای کسب درآمد، ارتباط با صنایع برای مشاوره‌های اطلاعاتی و... می‌تواند از مصادیق درآمد‌سازی برای کتابخانه‌ها باشد. *متن سخنرانی در نشست علم اطلاعات و اقتصاد مقاومتی در کتابخانه ارشاد **کارشناس علم اطلاعات و دانش‌شناسی دانشگاه امام‌صادق(ع)

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.