مروری کوتاه بر تلاشهای انجامشده در گردشگری فضايي
تعطیلات آخر هفته در مرز آسمان
در سال 2001، «دنیس تیتو»، سرمایهدار آمریکایی، سفری 10روزه را به ایستگاه فضایی بینالمللی تجربه کرد. او با پرداخت 20میلیوندلار به سازمان فضایی روسیه، این شانس را پیدا کرد که بهعنوان نخستین گردشگر به فضا اعزام شود. با سفر «تیتو» به فضا، راه برای حضور سایر گردشگران یا به عبارت دیگر فضانوردان غیرحرفهای در ایستگاه فضایی باز شد. از آن زمان تاکنون حدود 10 نفر از جمله «انوشه انصاری»، کارآفرین ایرانی-آمریکایی نیز بخت سفر به فضا را پیدا کردند. اما آن چیزی که حداقل در یکدهه گذشته بسیار به آن توجه شده است، گردشگری در فضاست؛ صنعتی که به اعتقاد کارشناسان میتواند بهزودی نهتنها به یک صنعت سودآور، بلکه به یک محرک قوی در صنایع فضایی تبدیل شود. صنعت گردشگری در فضا، مجموعهای از فناوریهای پیچیده، ارزانقیمت و البته بسیار امن خواهد بود و به آرزوی هزاراننفر در جهان برای سفر به فراسوی زمین، رنگ و بوی واقعیت میبخشد. این در حالی است که در نیمقرن گذشته، تنها حدود 300 پرواز سرنشیندار به فضا انجام شده و حدود 500 نفر به فضا سفر کردهاند. «انوشه انصاری» زمانی که با فضاپیمای سایوز به ایستگاه فضایی سفر کرد، در یکی از سخنرانیهای خود به نکته جالبی اشاره کرد. او گفت: «من در سال2006 با فضاپیمایی به فضا سفر میکنم که فضانوردان 40 سال پیش هم با سامانهای شبیه به آن به فضا رفته بودند! و این برای من بسیار باعث تعجب است». شاید این صحبتهای «انصاری» بهوضوح وضعيت فعلی سفرهای فضایی سرنشیندار را تشریح کرده است. چرا باید پس از گذشت نزدیک به نیمقرن از آغاز سفرهای فضایی، فضانوردان همچنان با روشهای قدیمی به فضا سفر کنند؟ روشهایی که به فراخور گذشت زمان، صرفا شاهد بهروزرسانیهایی در آنها هستیم و بههیچوجه نوآوری خاصی در آنها دیده نشده است. از طرفی دیگر سفرهای سرنشیندار به فضا پس از گذشت نیمقرن چنان گران و پرریسک هستند که تنها تعداد معدودی میتوانند در آنها شرکت کنند. برای بررسی بهتر این موضوع باید روزگاری را به خاطر آورد که پرواز برای مردم جهان رؤیایی بیش نبوده است، ولی هماکنون شاهد جابهجایی میلیونها مسافر در روز به کمک حملونقل هوایی هستیم. در زمینه سفرهای فضایی نیز در سالهای پیشرو باید شاهد چنین وضعیتی باشیم. زمانی که علاوه بر فضانوردان حرفهای که برای انجام تحقیقات علمی به فضا سفر میکنند، مردم عادی نیز قادرند به فضا اعزام شوند. اما همواره این پرسش مطرح میشود که چه لزومی دارد مردم عادی به فضا سفر کنند؟ در پاسخ این پرسش ابتدا جملهای از «تسیلوکوفسکی»، پدر علوم فضایی روسیه را باید به خاطر سپرد: «زمین گهواره ماست، اما هیچ کودکی تا ابد در گهوارهاش نمیماند». بهطور طبیعی انسان همواره نیازمند اکتشاف و کسب تجربههای جدید است. اما همانطور که در ابتدا گفته شد، گردشگری در فضا یک صنعت سودآور و مبتنیبر درآمد مستقیمی است که از مردم دریافت میشود. این کار به رشد و توسعه بخش خصوصی در این صنعت بسیار کمک میکند و به عنوان یک مولد برای پیشرفت صنعت فضایی به کار گرفته ميشود، به شکلی که روزبهروز از وابستگی مالی این صنعت به بخشهای دولتی کاسته و طیف وسیعتری از افراد جامعه را شامل ميشود. صنعت گردشگری در فضا در آینده سبک زندگی در زمین را تغییر خواهد داد و بستر جدیدی برای رشد اقتصادی و صنعتی جامعه بشری مهیا میکند. در ادامه برخی تلاشهای انجامشده در سطح بینالمللی در حوزه گردشگری فضا را مرور میكنیم. گردشگران در ایستگاه فضایی بینالمللی روسیه نخستین و تنها کشور جهان است که تاکنون افرادی را تحت عنوان گردشگر به فضا برده است. این افراد به کمک فضاپیمای سایوز معمولا بین هفت تا 12 روز در ایستگاه فضایی بینالمللی اقامت داشتند و رقم قراردادهای اخیر به 40 میلیون دلار به ازای هر نفر هم رسیده است. هرچند بین روسیه و ديگر شرکا، بهويژه آمریکا اختلافنظر زیادی بر سر حضور گردشگران در ایستگاه فضایی بینالمللی وجود دارد. سفرهای زیرمداری یکی از شرکتهای فعال در زمینه گردشگری در فضا، شرکت ویرجین گلکتیک است. این شرکت از سال2006 روی توسعه نسل جدیدی از هوافضاپیماها کار میکند که هدف آن اعزام گردشگران به ارتفاع صد کیلومتری و بازگشت آنهاست. این ارتفاع مرز بین زمین و فضا محسوب میشود. البته سال گذشته، نمونهای از هوافضاپیمای این شرکت موسوم به اسپیسشیپ2، در جریان یک پرواز آزمایشی دچار حادثه شد كه به کشتهشدن یکی از خلبانان آن منجر شد. اما هماکنون نزدیک به 800 نفر بلیت 250هزار دلاری این سفینه زیرمداری را پیشخرید کردهاند. احتمال میرود در دوسال آینده، نخستین پروازهای تجاری اسپیسشیپ2 آغاز شود. هتلهای فضایی شرکت بیگلو در چندماه آینده نمونهای از یک واحد سرنشیندار را در ایستگاه فضایی بینالمللی آزمایش میکند که هسته اولیه هتلهای فضایی در آینده خواهد بود. این واحد بیگلو نام دارد و هنگام اتصال به ایستگاه، افزایش حجم داده و فضای داخلی آن افزایش پیدا میکند. ازاینرو محل مناسبی برای اقامت و زندگی گردشگران در فضا خواهد بود. پیشبینی میشود با آزمایش این واحد و توسعه فناوریهای مربوط به آن از اوایل دهه 2020 شاهد نخستین ایستگاه فضایی تجاری در مدار زمین باشیم؛ ایستگاهی که همچون یک هتل فضایی میزبان گردشگرانی است که توسط فضاپیماهای بخش خصوصی مانند دراگون به آن رفتوآمد خواهند کرد. احتمالا هزینه رفتوبرگشت به این هتل فضایی و اقامت در آن بهمراتب کمتر از آن چیزی است که روسیه درحالحاضر برای سفر گردشگران به ایستگاه فضایی بینالمللی میگیرد. گردشگری در ماه چندسال پیش روسیه طرحی را مطرح کرد که براساس آن افراد میتوانند با پرداخت صد میلیون دلار به کمک فضاپیمای سایوز به مدار ماه سفر کنند. هرچند این طرح هنوز عملی نشده است، اما گمان میرود نسل جدید فضاپیماهای روسی که در نمایشگاه ماکس 2015 در روسیه از آن رونمایی شد، در آینده بتواند طرح اعزام گردشگران به مدار ماه را عمل میکنند. از طرفی دیگر یک شرکت آمریکایی به نام گلدناسپایک نیز مدعی شده است که بهزودی برنامههایی را برای ساخت پایگاههای ویژه گردشگری در سطح ماه اجرائی خواهد کرد. البته هنوز جزئیات کاملی از این برنامه و هزینههای آن منتشر نشده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.