رقابت شانهبهشانه ايران و قطر در توليد گاز
سعیده شفیعی- پژوهشگر اقتصادی
نشست سران و وزرای مجمع کشورهای صادرکننده گاز (GECF) در روزهای اخیر در تهران در حال برگزاری است. درواقع این مجمع، سازمان تازهبنیانی است که به منظور هماهنگی در تولید بین کشورهای صادرکننده گازطبیعی ایجاد شده است. ایران با توجه به داشتن بیش از 17 درصد از ذخایر اثباتشده گاز طبیعی جهان و یکی از اعضای مؤسس، نقش مهمی در این سازمان ایفا کرده است.
به نظر میرسد انتخاب مجدد نماینده کشورمان بهعنوان دبیر کل برای دومین سال پیاپی، تأییدی بر این مدعاست اما نکته حائزتوجه این است که از یک سو تولید گازطبیعی در ایران متناسب با حجم ذخایر اثباتشده نیست و از دیگر سو، مصرف گازطبیعی به نسبت میانگین جهانی بسیار بالاست. متأسفانه در سالهای اخیر به دلیل تشدید تحریمها، ایران از جایگاه حقیقی خود بهعنوان یک محور عمده تحولات انرژی در منطقه و جهان به حاشیه رانده شد؛ اما با رفع موانع بینالمللی و سیاسی، کشورمان قادر خواهد بود بهتدریج به جایگاه اصلی خود در بازار جهانی انرژی بازگردد و بار دیگر به محور و مرکز دیپلماسی انرژی در منطقه تبدیل شود. امید میرود حضور در این سازمان بتواند در سالهای آتی نقش ایران را بهعنوان صادرکننده گازطبیعی پررنگتر از قبل کند. تاریخچه و اهداف تأسیس طرح تشکیل «سازمان کشورهای صادرکننده گاز» در اجلاسی در 18 و 19 ماه می سال ٢٠٠١ (13 و 14 اسفند 1379) مطرح شد. این گردهمایی با حضور کشورهای الجزایر، برونئی، اندونزی، مالزی، عمان، قطر، روسیه، ترکمنستان، نروژ و ایران در تهران تشکیل شد. بین سالهای 2001 تا 2003 اساسنامه و اهداف تشکیل سازمان توسط کشورهای عضو نهایی شد که با هدف تبادل اطلاعات، تجارب و دیدگاههای مرتبط با بازار انرژی و بهویژه گاز طبیعی به منظور سیاستگذاری در حوزه انرژی کشورهای عضو ایجاد شده است. این مجمع تلاش کرده با ایجاد بستری مناسب برای اعضا، زمینههای تعامل میان تولیدکنندگان و مصرفکنندگان گازطبیعی را با هدف ایجاد و حفظ ثبات و امنیت عرضه و تقاضای گاز در بازارهای جهانی فراهم کند. تلاش برای افزایش قیمت گاز، ایجاد هماهنگی در سیاستهای صادراتی کشورهای عضو و همچنین ارائه یک مدل برای بازار گاز، ازجمله مهمترین اهدافی است که کشورهای عضو این سازمان دنبالمیکنند.
اوپک گازی؛ آری یا نه؟ در ابتدای تشکیل این سازمان، برخی از این مجمع بهعنوان «اوپک گازی» یاد کردند؛ درحالیکه در واقعیت مجمع کشورهای صادرکننده گاز، اوپک گازی نیست. اگرچه مجمع کشورهای صادرکننده گاز در آغاز به «اوپک گازی» معروف شد اما این سازمان نهادی برای تبادل نظر و سیاستگذاری است که تصمیمات الزامآوری مانند اوپک نفتی اتخاذ نمیکند. البته همکاری کشورها در زمینه تبادل انرژی میتواند به دریافت گاز ارزانتر از سوی مصرفکنندگان منجر شود ولی این مسئله یک اجبار برای اعضا نیست. بر مبنای اساسنامه این مجمع، این سازمان پایگاهی برای مبادله اطلاعات و تجربیات بین کشورهاست. بخش دیگری از اساسنامه اظهار میکند حاکمیت کشورها بر مدیریت ذخایر گازی محترم است، بنابراین قرار نیست (همانند اوپک نفتی) برای کشورها سهمیه تولید تعیین شود. سهم از کل ذخایر و تولید درمجموع کشورهای عضو حدود 67 درصد از ذخایر گازی جهان و بیش از 42 درصد از تولید گاز جهان را در اختیار دارند. مهمترین کشورهای دارنده ذخایر گازطبیعی در جهان عضو این سازمان هستند. روسیه با 24 درصد، ایران با 17 درصد و قطر با بیش از 12 درصد از اعضای مجمع کشورهای صادرکننده گاز هستند که این مسئله سازمان را بهلحاظ تأثیرگذاری بااهمیت میکند. حضور ایران، روسیه و قطر بهعنوان سه کشور مهم دارنده ذخایر گازی دنیا، میتواند تضمینی برای استحکام هرچهبیشتر جایگاه این مجمع در بازار انرژی جهان به شمار رود. اهداف نشست حاضر ایران در حالی میزبان سومین اجلاس سران و هفدهمین نشست وزرای مجمع کشورهای صادرکننده گاز است که همراه با روسیه بیش از 50 درصد ذخایر اثباتشده گازطبیعی جهان را در اختیار دارد. بر اساس برنامه اعلامشده، ارتقا و گسترش همکاریها بین اعضای مجمع، ترویج مصرف گاز در جهان و تعامل بیشتر میان تولیدکنندگان و مصرفکنندگان گازطبیعی از اهداف نشست جاری است. همچنین نتایج مدل موسوم به «مدل جهانی گاز» نیز موردبحث و بررسی قرار خواهد گرفت. این مدل از بانک اطلاعاتی قوی در زمینه انرژی و بهویژه گاز طبیعی برخوردار بوده و بخشی از دادههای مربوط به بخش عرضه از اعضای مجمع اخذ شده است. درعینحال از «سند راهبردهای استراتژیک گاز» رونمایی خواهد شد که معرفی این دو سند مهم گازی نشست حاضر را از سایر نشستهای این مجمع متمایز میکند. یکی از دیگر موارد مهم این نشست، حلوفصل مسائل زیستمحیطی ناشی از مصرف سوختهای فسیلی در جهان است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.