راه دشوار فرانسه برای مقابله با تروریسم
فرشید جعفری. استادیار روابط بینالملل
در سال 2002 میلادی «مایکل کاکس» مقالهای با عنوان «تغییر پارادایمها و 11 سپتامبر: روابط بینالملل بعد از برجهای دوقلو»، مینویسد. او در همان جملات آغازین مقاله خود غیرمعمول و شگفتانگیزبودن این حادثه را توصیف میکند؛ شگفتانگیزی این واقعه از آنرو بود که از زمان جنگ 1812 بریتانیا علیه ایالات متحده آمریکا، که کاخ سفید به آتش کشیده شد، اقدام تروریستی 11 سپتامبر نخستین حمله مستقیم به قلمرو ایالات متحده بود. منحصربودن این واقعه، ابهام و پیچیدگی آن را فزونی بخشید و مفسران را در یک وضعیت بلاتکلیفی و طیفی از نظریههای توطئه را در صف تفسیرها قرار داد، تا اینکه گذشت زمان و فاصلهگیری از آن پدیده موجب برملاشدن بسیاری از مجهولات آن شد؛ بعد از آن بود که تفسیرها وزن و اعتباری گرفتند. حملات تروریستی 13 نوامبر پاریس که یک سالن کنسرت و دو رستوران را در مرکز پاریس به کام خشونت کشید و موجب نشست فوقالعاده شورایعالی فرانسه و اعلام وضعیت هشدار در آن کشور شد، نه منحصربهفرد بود و نه شگفتانگیز. فرانسه ناگهان در وضعیتی واقع شد که ایالات متحده آمریکا پیشتر در سال 2001 میلادی در آن شرایط قرار گرفته بود. حال پرسش اینجاست که آیا فرانسه برای مقابله با تروریسم، همان راهی را باید طی کند که ایالات متحده طی کرده است؟ پاسخ به این پرسش منفی است، چراکه فرانسه با پدیده جدیدی مواجه نشده است. آمریکا تجربه پاسخ به این دست از اقدامات تروریستی را علیه امنیت ملی خویش نداشت. همچنین بنا بر الزامات اصول حاکم بر سیاست بینالملل، دولتمردان آمریکایی برای تأمین امنیت ملی با دولت و ملت دیگری در جنگ بودند که قصد اقدامی نظامی و مسلحانه داشته است نه مقابله با گروهی تروریستی فراملی. اما اکنون فرانسه تجربه پاسخ ایالات متحده آمریکا به این نوع از اقدامات تروریستی را پیشِروی خود دارد. اما مشکل اساسی این است که آمریکا یک ابرقدرت تنها بود؛ ابرقدرتی که توانایی واکنش سریع و ایجاد اتحادها و ائتلافهای جدید علیه تروریسم را داشت. اما فرانسه در اروپا قدرت بزرگِ تنها نیست. باوجود نظم همگرایانه نئولیبرالیستی در حوزه اقتصاد، کماکان اصول نظم وستفالی در اروپا حاکم است. این نظم وستفالی است که روابط دولت ملتهای اروپایی را شکل میدهد. دولتهای اروپایی همچنان دغدغه حفظ و افزایش قدرت سیاسی و درنهایت کسب عنوان قدرت اول منطقهای را در سر میپرورانند. ایالات متحده در واکنش به تروریسم فراملی، رقیبی پیشِروی خود نمیدید، اما فرانسه به بهانه تأمین امنیت ملی خویش حتی اگر قصد بهرهبرداری از این حملات را داشته باشد، نمیتواند اقدامی مستقل نظامی و حتی غیرنظامی را تدارک ببیند، چراکه پیشتر روسیه ابتکار عمل مقابله با تروریستها را با حملات هوایی به مواضع داعشیها در دست گرفته است. اروپا از بُعد سیاسی چندقطبی است و بنا بر روایت والتز، هر چه تعداد قطبهای قدرت بیشتر باشد، ابهام و پیچیدگی و هماهنگی در اقدام بیشتر میشود. ایالات متحده آمریکا فاقد این ابهامات و پیچیدگیها بود. فرانسه اکنون باید این پرسش اساسی را در کانون توجه خود قرار دهد آیا واکنش ایالات متحده آمریکا در مقابله با تروریسم، ثمربخش بوده است یا خیر؟ با گذشت 14 سال از واقعه 11سپتامبر و متعاقب آن تصویب قطعنامهها و انعقاد پیماننامههای امنیتی و اقدامات نظامی علیه افغانستان و عراق در 13 نوامبر 2015 سالن کنسرت «باتاکلان» پاریس گرفتار خشونتی میشود که ردپای عاملان آن شباهت عجیبی با ردپای عاملان 11 سپتامبر دارد. پیام این حادثه چیزی جز شکست سیاستهای بینالمللی برای رفع و دفع تروریسم فراملی نیست. موقعیت فرانسه با ایالات متحده متفاوت است. فرانسه نباید راه رفته آمریکا را طی کند حتی اگر آن را بهانه کند و در جستوجوی افزایش قدرت خود باشد، چراکه در غیراینصورت، تکرارناپذیری اقدامات تروریستی در آینده، رؤیایی بیش نخواهد بود. شاید تفسیر و توصیه «یورگن هابرماس» در کلیسای «پاول» بلافاصله بعد از 11 سپتامبر میتواند راهگشای دولتهای اروپایی در مقابله با خشم و خشونت باشد. از دید او، اکثریت سکولار غرب لازم است به عمومیت چند صدایی باور داشته باشند. این اکثریت نمیتوانند اندیشه خویش را به کرسی بنشانند مگر اینکه به اعتراض مخالفانی که احساس میکنند باور اعتقادیشان صدمه دیده است، توجه کنند. دراینمیان، زبان سکولار با حذف بسیاری از ارزشها فقط رنجش و خشم را به جای میگذارد؛ این رنجش و خشم که هابرماس از آن سخن میگوید، در سالن باتاکلان پاریس اعلام موجودیت کرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.