|

به بهانه بیست‌ویکمین نمایشگاه مطبوعات

حضور مطبوعات ایرانی در افغانستان

از آغاز روزنامه‌نگاری در افغانستان به معنی واقعی کلمه، صدسال‌واندی می‌گذرد. طی این مدت تحت شرایط گوناگون اقتصادی، سیاسی و اجتماعی، این حرفه راه پرپیچ‌وخمی را پیموده تا به جایگاه امروز خود برسد. نام مطبوعات در افغانستان با نام «شیرعلی‌خان» گره خورده است؛ کسی که با مشورت‌های «سیدجمال‌الدین اسدآبادی» توانست اولین نشریه افغانستان را تحت نام «شمس‌النهار» (از این نشریه فقط ۴۸ شماره به چاپ رسید) در سال ۱۸۷۳ میلادی به چاپ برساند. محمود طرزی (پدر مطبوعات افغانستان و همین‌طور پدر خانم امان‌الله‌خان؛ شاهی که توانست استقلال افغانستان را از بریتانیا بگیرد) چاپ نشریه سراج‌الاخبار (این نشریه پس از نشریه شمس‌النهار دومین نشریه تاریخ افغانستان است که در سال ۱۹۱۱ میلادی به وسیله محمود طرزی منتشر شد) را از اصلی‌ترین کار‌های اصلاحی خود در عرصه فرهنگ و مطبوعات قرار داد و مصرانه پیگیر چاپ این نشریه در کابل و توزیع آن در ولایات مختلف کشور شد. او پس از چاپ هر شماره از سراج‌الاخبار، چند شماره از آن را برای فرهنگیان هرات و ولایات دیگر می‌فرستاد. از آن هنگام به‌بعد بسیاری از نشریاتی که در کابل منتشر می‌شدند، از طریق آمریت مطبوعات وقت، برای فرهنگیان این ولایات ارسال می‌شدند. چگونگی وضعیت مطبوعات در دهه دموکراسی ۱۰ سال آخر سلطنت محمد ظاهر شاه، آخرین شاه افغانستان، مشهور به دهه دموکراسی است. بنا بر نوشته کتاب «سیر ژورنالیسم در افغانستان»، این دوره که پنج‌نفر خارج از خانواده سلطنتی به صدارت رسیدند، یکی از درخشان‌ترین دوره‌های شکوفایی مطبوعات افغانستان است. در این دوره علاوه بر نشریه‌های دولتی در مرکز و ولایات، بیش از ۳۰ نشریه غیردولتی در شهر کابل به چاپ می‌رسیدند. نشریه‌های این دوره را می‌توان به گونه‌های مطبوعات دولتی، حزبی و آزاد تقسیم‌بندی کرد. ورود نشریات ایرانی برخی از نشریاتی که از کابل و سایر ولایات کشور به هرات ارسال می‌شدند، عبارت بودند از؛ سراج‌الاخبار، ارشاد نسوان، افغان، عرفان، افغانستان، سالنامه کابل، آریانا، انیس، ترجمان، امان افغان، سیستان و... . این مجلات نخست به آدرس آمریت مطبوعات ولایت-ریاست اطلاعات و فرهنگ کنونی- ارسال و از طریق کتاب‌فروشی‌ها در دسترس علاقه‌مندان قرار می‌گرفت. روند ارسال نشریات مرکز و سایر ولایات کشور برای سال‌های متمادی ادامه پیدا کرد و طی سالیان اخیر نیز یک تعداد نشریات فعال در پایتخت کشور ازجمله هفته‌نامه کابل، زنبیل غم، کلید، مرسل، انصاف، زن و... در سطح ولایت هرات و دیگر ولایات کشور توزیع شده‌اند. اما نخستین نشریات کشور که اقبال چاپ هم‌زمان در شهر هرات را یافتند، عبارتند از: روزنامه‌های پیمان، هشت صبح و ماندگار که این روال از سال ۱۳۸۹خورشیدی همچنان ادامه دارد. از فعالیت‌های مؤثر دیگر که باید از آن حتما یاد کرد، تبادله محصولات فرهنگی و مطبوعاتی اهل قلم ولایت هرات با فرهنگیان جمهوری اسلامی ایران و ورود مجلات ایرانی به هرات از دهه ۱۳۲۰ شمسی و در مقابل ارسال روزنامه اتفاق اسلام و مجلات هرات، بلدیه و مهری به آن کشور بود. دراین‌میان «حاج سیدهاشم کوریل» و بعد از آن پسرش «حاج سیدکاظم امیدوار» را که در منطقه «شهر نو» هرات، کتاب‌فروشی‌ای به همین نام تأسیس کرده بود، می‌توان نخستین وارد‌کننده نشریات خارجی در هرات و پیوند‌دهنده اهل قلم دو کشور ایران و افغانستان دانست. آنها در هرماه به‌طور منظم نشریات پرمخاطب ایرانی از قبیل: اطلاعات هفتگی، جنگ آشفته، زن روز، سخن، یغما، خواندنی‌ها، تهران مصور، جهان، کیهان ورزشی، دنیای ورزش و... را وارد شهر هرات و با فایده اندک، اقدام به فروش آنها می‌کردند. در همان سال‌هایی که جریده اتفاق اسلام و مجله هرات به‌طور منظم انتشار می‌یافت، ورود دیگر مجلات کشور و همچنان مجلات ایرانی به بهای ارزان که بخش عمده صفحات آنها را مطالب متنوع خواندنی و عکس‌های چهاررنگ تشکیل می‌داد، بر خوانندگان علاقه‌مند به مطبوعات، تأثیر نهاد و از عامل‌های مؤثر بر رشد و علاقه‌مندی به فعالیت‌های مطبوعاتی در این ولایت بود. در سال‌های اخیر نیز که کتاب‌فروشی امیدوار دیگر فعالیت ندارد، کتاب‌فروشی ابن‌عربی با واردکردن برخی از نشریات اطلاعات عمومی و عامه‌پسند خارجی، به نحوی توانسته جایگاه كتاب‌فروشی امیدوار را پر کند. در شهریور امسال دو کشور ایران و افغانستان روی انتشار یک نشریه مشترک در زمینه مردم‌شناسی توافق کردند. به گزارش روابط‌عمومی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، علیرضا حسن‌زاده، رئیس پژوهشکده مردم‌شناسی، در حاشیه این اجلاس گفت: «مشترکات فرهنگی ایران و افغانستان می‌تواند به همکاری‌های پژوهشی در حوزه‌های مردم‌شناسی ازجمله انتشار نشریه مطالعات مردم‌شناسی ایران و افغانستان منجر شود». در اقدامی دیگر نیز می‌توان به منتشرشدن ۱۰‌هزار نسخه از روزنامه «شرق» در شهرهای مختلف افغانستان اشاره کرد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.