|

دلایل خسروتاج برای خروج محصولات پتروشیمی از بورس کالا

شاتا: قائم‌مقام وزیر صنعت، معدن و تجارت در امور تجارت در نامه‌ای به معاون اجرائی رئیس‌جمهور و جانشین رئیس‌ ستاد هدفمندی یارانه‌ها علل مخالفت با انحصار و اجبار عرضه محصولات پتروشیمی در بورس کالا را تشریح کرد. خلاصه دلایل 12 گانه مجتبی خسروتاج خطاب به محمد شریعتمداری در پی می‌آید: 1. کشور در شرایطی است که نیازمند تشویق سرمایه‌گذاری برای صادرات و جذب سرمایه است و صنعت پتروشیمی ازجمله صنایعی است که رشد و توسعه آن در برنامه‌ها دیده شده است. از آن طرف سرمایه‌گذار داخلی و خارجی ترجیح می‌دهد در صنایعی سرمایه‌گذاری کند که مشمول مقررات دخالت‌جویانه دولت نباشد و بنگاه موردنظر در نحوه عرضه و فروش کالا اختیار داشته باشد و مشمول مقررات اجباری نباشد... . بورس کالا از مشخصات و ساختار بورس‌های واقعی تبعیت نمی‌کند. در ضمن تفکر اینکه شفافیت معاملات فقط در بورس است و در خارج از آن خیر، جای سؤال دارد. 2. بورس‌های کالا در جهان صرفا محل کشف قیمت و مدیریت ریسک معاملات مواد خام (Commodity) است و از آنجایی که یکی از الزامات استفاده از ابزارهای مشتق مالی در بورس‌های کالا، استانداردسازی شرایط کالا و عدم وابستگی قیمت به مواردی چون برند، خدمات پس از فروش، گریدها و مشخصات متفاوت کالاها و غیره است، به همین دلیل مدل‌سازی موفق برای انجام معامالات آتی محصولات پتروشیمی در دنیا چندان موردتوجه قرار نگرفته است و به‌عنوان مثال بورس محصولات پتروشیمی در بازار LME اروپا متوقف شد. 3. بعضی از محصولات پتروشیمی، با یک گرید و مشخصات خاص و برای یک مشتری خاص تولید می‌شود. بنابراین اجبار به آوردن این محصول در بازار بورس چه حسنی دارد؟ جز هزینه اضافی برای طرفین معامله نخواهد بود. در تعدادی از محصولات خریداران به تعداد انگشت‌های دست هم نمی‌رسند. 4. در شرایط امروز بازار که عرضه محصول بر تقاضا فزونی پیدا کرده و به‌خصوص که محصولات پتروشیمی در اثر افت و کاهش قیمت‌های جهانی نفت و گاز، روند نزولی پیدا ‌کرده‌اند، بازار، بازار خریدار است و این خریدار است که شرایط خرید را دیکته می‌کند، اجبار در بورس و رعایت ضوابط و مقررات حاکم بر بازار بورس، اجازه این چانه‌زنی را به خریدار نمی‌دهد. 6. صنعت پتروشیمی به دلیل تنوع محصول و تنوع کاربری مواد، نیازمند ارائه خدمات بعد از فروش است و در همین راستا امکان افزایش بهره‌وری و استفاده بهتر از محصول وجود دارد. موقعی که اجبار در عرضه محصول پتروشیمی در بازار بورس وجود دارد ارتباط خریدار و فروشنده به‌طور مستقیم قطع است و بعضا برای فروشنده این نوع خدمات‌دهی قطع می‌شود و امکان ارتقای کیفی محصول بر اساس نظر و خواست مشتری کاهش می‌یابد. 6. نوع مواد پتروشیمی به نحوی است که بعضا چند شرکت یا گروه در قالب نظام‌های نوین قراردادی خریدوفروش می‌کنند مثلا ماشین‌ساز با قطعه‌سازها و قطعه‌ساز متقاضی درخواست مواد از ماشین‌ساز و مواردی از این‌گونه‌ است که بورس قدرت پاسخ‌گویی به این گونه معاملات و حساب‌های فی‌مابین شرکت‌ها را ندارد. 7. اجبار معاملات در بورس در ماه‌های گذشته مشکلاتی را برای صادرکنندگان کالاهای ساخته‌شده از مواد پتروشیمی به‌وجود آورده است. 8. صنعت پتروشیمی در ایران به دلیل تنوع محصول و مشخصات و کثرت خریداران مجبور است در اواخر هر سال با نشست‌های مختلف مشتریان و مصرف‌کنندگان محصولات موردنیاز آنها را شناسایی و نسبت به تهیه مواد شیمیایی یا کاتالیست‌های موردنیاز اقدام کند تا بتواند محصول موردنظر مشتریان را در برنامه تولید داشته باشد. حال چنانچه نتواند با این‌گونه مشتریان قراردادهای خود را خارج از بورس ببندد، چه تضمینی هست که محصول تولیدی در بازار بورس به‌دست خریدار موردنظر برسد؟ 9. بعضا واحدهای مصرف‌کننده مواد اولیه پتروشیمی در نزدیکی واحدهای تولیدی پتروشیمی از نظر جغرافیایی قرار گرفته‌اند. بنابراین انتظار دارند به‌طور مستقیم بتوانند به پتروشیمی مراجعه و کار خرید را انجام دهند، این‌گونه متقاضیان نیز علاقه‌مند به خرید مواد اولیه در خارج از بورس هستند و رفتن به بورس را کار اضافی می‌دانند. 10. ضوابط و شرایط خرید به‌خصوص در ابعادی همچون پرداخت اولیه و زمان‌بندی برای پرداخت‌های بعدی در ساختار بورس به نحوی است که واحدهای خرده‌پای صنایع پایین‌دستی امکان ورود به این بازار را ندارند و آنها هم متقاضی ارتباط مستقیم با پتروشیمیایی هستند. 11. هزینه‌های مبادلاتی در بازار بورس به جای اینکه تشویق‌کننده و ترغیب‌کننده متقاضیان برای ورود به بازار بورس باشد، محدود‌کننده است. 12. تجربه سال‌های بعد از انقلاب نشان می‌دهد که هر نوع انحصاری در انجام امور یا خدمات چنانچه به شکل رقابتی تغییر رفتار ندهد، در نهایت مفسده‌زاست، اگر بورس علاقه‌مند به جذب مشتری بیشتر است چرا با مکانیسم‌های ارائه خدمات بیشتر و رقابتی در جذب مشتری اقدام نمی‌کند و انتظار دارد با یک پشتوانه دستوری و انحصاری، واحدها محصولات خود را در بورس عرضه کنند؟

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.