علاج جانهای خسته، هنر است
گاهی هنرمندان شیوههای متفاوتی را برای بیان مخالفت خود با جنگ و دشمنی و سیاستهای غلط سیاستمداران در پیش میگیرند. «بهرام دبیری»، نقاش، در گفتوگو با «شرق» میگوید این شکل از هنر به ریشخندگرفتن جنگافروزان است.
بازسازی صحنههای تاریخی در نقاشی بهویژه در حوزه کودکان میتواند التیامی بر این دردهای تاریخی باشد؟ وظیفه هنر به این معنا که شما سؤال میکنید، هرگز نبوده و نیست. البته شنیدهام که پزشکان، روانکاوان و روانپزشکانی از ابزارهای هنرهای مختلف در درمان فردی بعضی از ناخوشیها استفاده میکنند. در این زمینه من اطلاعات کافی ندارم اما آنچه شما اشاره کردید، درباره عکس کودکان یا حوادث تلخ دیگری از ایندست و تغییر روایت آن به تصویری خوشایند، بیشتر شبیه یک ریشخند است یا تفی بر صورت جنگافروزان که آدمیزادان، جانوران و گیاهان و آنچه بر این زمین است را جز برای قدرت و سود خود نمیبینند و نمیخواهند. هنرمند هیچوقت در مرکز حوادث تلخ بزرگ امکان آفرینش هنری ندارد، فقط ممکن است پس از بیرونرفتن از این مرکز فاجعه در ارتباط با آن چیزی بگوید یا کاری بیافریند. تصور میکنم، این گونه آثار در یک گالری، در یک شهر امنوامان و اغلب با حضور از ما بهتران با پذیرایی نسبتا دوستداشتنی، نمایش داده خواهد شد. از خودم میپرسم این کدام التیام بر آن زخم عمیقی است که امروز در آغاز قرن بیستویکم از طریق دستگاههای ارتباط جمعی، شبانهروز میبینیم و از خودمان میپرسیم این آوارگیها، بیخانمانیها، آنچه بر مردم افغانستان، عراق، سوریه و یمن میگذرد، نوید آیندهای بود که قرن بیستم و دنیای مدرن میداد؟ خشونت و جنگ همیشه در تاریخ آدمیزاد ثبت شده است، اما بعید میدانم در این ابعاد بوده باشد. در این دوران، چگونه باید آن را بپذیرم و توجیه کنم؟ انتقاد شما این است که هنرمندان بعد از وقوع یک رویداد تاریخی سراغ آن میروند؟ بله؛ ولی مسئله این است که از جنگ شاعر و نقاش بیرون نمیآید. در میان جنگ و خونریزی کسی نمیتواند شاعر و نقاش شود. آفرینش هنری به آسایش نیاز دارد. پس وظیفه هنر در حوادث تاریخی چیست؟ عالیترین وظیفه هنر، شفقت و عشق به جهان و آدمیزاد است. این عالیترین مفهوم وظیفه هنر است اما این عمل در یک گستره تاریخی و در روشی که هنرمند از راه ابزار خود بیان میکند، اتفاق میافتد. این یک واکنش فوری به یک حادثه نیست. این یک مهر و شفقت تاریخی به معنای عام است. به همین دلیل است که هنر برای تزئین نیست. نقاشی برای تزئین دیوار خانه نیست. هنر به جهان معنا میدهد، یعنی بدون هنر، جهان هزار بار از این برهوتی که هست، زشتتر و بیسامانتر بود. درواقع تنها مسئلهای که سعی دارم بیان کنم، تفاوت میان یک نگاه انساندوستانه است، هنر جز این عملکردی ندارد اما واکنش فوری یا وارونه بیانکردن آن به طنز، آنچنانکه شما پرسیدید، به یک کنایه و شوخی و سرگرمی میماند. علاجی نیست. علاج جانهای خسته و سوخته از این نفرتها را در سمفونی شماره 9 بتهوون یا در تابلو گرنیکای پیکاسو جستوجو کنید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.