امتحانات پایانی پایان راه است یا آغاز راه؟
مهدی فتحی .*دبیر ریاضی ناحیه یک سنندج
بیشک یکی از راههای ارزشیابی دانشآموزان و سنجش میزان دانش و تلاش آنان امتحانات کلاسی و پایان نوبت است. اما آیا این امتحانات صرفا ارزشیابی میزان تلاش دانشآموزان است؟ آیا نمیتوان از آن به عنوان ارزشیابی روند تدریس و تلاش معلمان نام برد؟ آیا این ارزشیابی پایان کار و فعالیت و صرفا دادن نمرهای به دانشآموز است؟ یا آغازی برای شناخت معلم از دانشآموزان و نشاندادن میزان تسلط معلم بر کلاس و انتقال مفاهیمی است که قرار است معلم به شاگردان خود ارائه دهد؟ معمولا بعد از امتحان روال اینگونه است که معلم نمراتی به دانشآموزان داده و به دانشآموزان ضعیف به هر شیوه که خود صلاح میداند تذکر میدهد و گاهی دانشآموزان قوی را تشویق کرده و به ادامه تدریس و مباحث بعدی کتاب میپردازد. حال سؤال اینجاست که چند درصد معلمان برگههای امتحانی دانشآموزان را بررسی کرده و بدینوسیله روند کار خود را بررسی و تحلیل میکنند؟ چه تعداد از معلمان بررسی میکنند که مثلا در فلان سؤال چند نفر از دانشآموزان نمره کامل گرفته و چند نفر اصلا نمره نگرفتهاند؟ و مجموع نمرات کسبشده کل دانشآموزان آن کلاس در آن سؤال چقدر بوده است؟ و آیا این مجموع نمرات از نصف مجموع نمره کامل کمتر است یا بیشتر؟ این مقدمه و طرح این سؤالات لازمه مبحث زیر است: امتحان یعنی آزمایش روند فعالیت کلاس، معلم و دانشآموز. معلم امتحان میگیرد که دانشآموزان را محک بزند. اما غالبا این نکته فراموش شده است که معلم میتواند این امتحان را ارزیابی کار خود در کلاس و تشخیص نقاط قوت و ضعف خود در انتقال مفاهیم به دانشآموزان در نظر بگیرد. در یک تحقیق و فعالیت میدانی که در یکی از مدارس حاشیهای سطح شهر سنندج بهطور آزمایشی برای درس ریاضی انجام شد با کمک مدیر مدرسه و تعدادی از دانشآموزان زیرک و باهوش هر کلاس، بعد از امتحان، جدولی توسط دفتر مدرسه از سؤالات تهیه شد و شماره هر سؤال، موضوع آن، نمره سؤال، مجموع نمره کامل سؤال به نسبت تعداد دانشآموزان هر کلاس و مجموع نمرات کسبشده دانشآموزان هر کلاس در هر سؤال مشخص و تحویل دبیر مربوطه داده شد. دبیر مربوطه نیز با تقسیم برگههای امتحانی به سه قسمت و تحویل آن به سه دانشآموز در آن کلاس، بدون اتلاف وقت خود و محولکردن فعالیت به دانشآموزان زیرک کلاس موفق به جمع آوری آمار خواستهشده میشد. سپس با جمعکردن آمار تحقیقشده از هر سه دانشآموز برای هر کلاس و تهیه نمودار ستونی برای مجموع نمرات دانشآموزان کلاس در هر سؤال، دبیر مربوطه با یک نگاه متوجه میشد که مثلا در فلان سؤال، دانشآموزان مجموعا نمره پایینی کسب کرده بودند. حتی برای دانشآموزانی که ضعیف بودند کلاسهای فوق برنامه برگزار کرده و اشکالات را در آن کلاسها برطرف میکردند. با این کار تعداد قابل توجهی از دانشآموزان از سطح ضعیف به سطح متوسط به بالا سوق داده شدند. جالب اینکه در یک امتحان هماهنگ استانی و استاندارد، با نمرات و آمار کاملا واقعی بیش از 95 درصد دانشآموزان موفق به کسب نمره قبولی در سطح متوسط به بالا شدند. نتایج این تحقیق میدانی مشخص کرد که از دلایل عمده افت تحصیلی دانشآموزان، کمتوجهی دبیر و ساده از کنار مسائل گذشتن معلمان بود. اصولا بعضی دانشآموزان به دلایل مختلف در کلاس کمتوجه هستند. دبیران بعد از مدتی سروکلهزدن با چنین دانشآموزانی و عدم موفقیت در سربهراهکردنشان و به خاطر اینکه از قافله تدریس و تمامکردن مطالب کتاب عقب نمانند و براي درنظرگرفتن حق دانشآموزان دیگر از اینگونه شاگردان ضعیف چشم شسته و باز به علت مشکلات عدیده خارج از مدرسه، وقت زیادی برای اینگونه دانشآموزان ضعیف نمیگذارند. اما این تحقیق میدانی مشخص کرد که با انجام این فعالیت و کمک و همراهی کادر اجرائی مدارس و تعدادی از دانشآموزان باهوش و توانا احتیاج به صرف وقت زیاد نبوده و میتوان بیشترین نتیجه را از فعالیتها و زحمتهای دبیر در کلاس در طول سال تحصیلی گرفت. امید که همکاران محترم این تجربه را مورد توجه قرار داده و بهطور آزمایشی و برای یک سال هم که شده این روش را بهکار ببرند تا نتایج معجزهآسای آن را در همان سال تحصیلی ببینند. لازم به ذکر است تحقیق میدانی انجامشده در یکی از مدارس حاشیه بوده و دانشآموزان آن نیز هم از لحاظ مالی و هم از لحاظ سطح دانش، اکثرا متوسط به پایین بودند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.