علم در شبکههای مجازی
ارتباط شغلی بر مبنای روابط اجتماعی
هرچند که شبکههای اجتماعی از روز اول برای برقراری ارتباطهای اجتماعی پایهگذاری شد و هنوز هم اصلیترین کارکرد آن، همین ارتباطهای اجتماعی روزمره است، اما چندی است که برخی از گروهها و مشاغل از این قابلیت برای ارتباطهای علمی و تبادلنظر در زمینه شغلی استفاده میکنند. پزشکان، پرستاران، معلمان، روزنامهنگاران و... از جمله گروههای اجتماعی هستند که از این قابلیت بسیار استفاده میکنند. یکی از پزشکان درباره عضویتش در شبکههای اجتماعی میگوید نه فرصتی برای چنین فعالیتهایی دارم و نه پیش از این، به اینگونه ارتباطها علاقهمند بودم، اما از زمانی که دیدم همکارانم گروههایی در شبکههای اجتماعی ایجاد کردهاند که اعضای آن فقط از جامعه پزشکان هستند و در آن فقط اخبار پزشکی ردوبدل میشود، به موضوع بسیار علاقهمند شدم. اکنون هم بسیار راحتتر و بهتر با همکارانم در ارتباط هستم و خیلی زود در جریان سمینارها و نشستهای علمی قرار میگیرم. علاوهبرآن، برخی از همکاران ما هم از اخبار مربوط به بیماریها سخن میگویند یا تجربیات خود در زمینه درمان بیماریها را به اشتراک میگذارند که بسیار مفید است. خبرنگاران نیز از گروههایی هستند که خیلی زود قابلیتهای شبکههای اجتماعی را برای انتشار اخبار علمی درک کردند. امروزه کمتر روزنامهنگاری است که در این شبکهها عضو نباشد. امروزه بسیاری از روزنامهنگاران بخشی از وقتشان را در این شبکهها صرف میکنند، چراکه با حضور در این شبکهها، در بسیاری از موارد میتوان در سریعترین زمان از اخبار تازه مطلع شد یا منابع خوب و مطمئنی را برای پیگیریهای بعدی یافت، به بیان دیگر در بسیاری از موارد، این شبکهها نقش منبع خبر را برای خبرنگار دارند. گسترده و فراگیرشدن شبکههای اجتماعی موبایلی دلایل بسیاری دارد که از جمله مهمترین این دلایل، میتوان به سهولت یا دسترسی آسان و استفاده از آن اشاره کرد. گفتنی است پیش از این هم شبکههای اجتماعی وجود داشتند، اما دسترسی به آنها کمی دشوار بود و فقط کسانی از آن استفاده میکردند که تا حدودی با اینترنت و کامپیوتر آشنا بودند اما امروزه استفاده از آن بسیار آسان است و تقریبا هرکسی که بخواهد، میتواند عضو یکی از این شبکهها شود. بااینهمه باید در نظر داشت که استفاده از شبکههای اجتماعی برای انتشار اخبار علمی، معایبی هم دارد. یکی از مهمترین عیبهای شبکههای اجتماعی این است که بسیاری از مردم اخبار این شبکهها را خیلی زود باور میکنند و اصلا هم به ذهنشان خطور نمیکند که ممکن است چنین خبری دروغ باشد. معمولا هم زمانی دروغبودن این شایعهها مشخص میشود که مردم خبر را فراموش کردهاند و به همین دلیل هم با آنکه هر چندوقتیکبار اخباری غلط یا شایعاتی در این شبکهها منتشر میشود اما این موضوع هیچگاه آنها را هوشیار نمیکند که در دفعات بعدی هر خبری را باور نکنند. شاید ریشه مشکل در این باشد که بسیاری از جوامع، حافظه تاریخی ندارند. علاوهبراین، شبکههای اجتماعی تا حدودی شبیه یک شمشیر دودم عمل میکنند یعنی از یک طرف میتوانند موجب رشد علم شوند، اما این امکان هم وجود دارد که باعث گسترش شبهعلم شوند. به نظر بسیاری از خبرنگاران علم، شبهعلم بسیار جذاب است و طرفداران زیادی دارد. رسانههای رسمی چندان به شبهعلم اهمیت نمیدهند، اما فضای شبکههای اجتماعی بهگونهای است که بستر بسیار مناسبی را برای ترویج شبهعلم فراهم میکند. برای مثال، تابستان امسال هم مثل هر سال دیگر، این شایعه در جامعه منتشر شد که در پنجم شهریور، مریخ به زمین بسیار نزدیک و در نتیجه بسیار بزرگ دیده میشود، پس میتوان دو ماه را در آسمان دید. سرعت انتشار این شایعه در شبکههای مجازی بسیار زیاد بود. شاید دلیل انتشار سریع اخبار اینچنینی در شبکههای مجازی این باشد که مردم هر خبری را که خوشایندشان باشد، خیلی زود بازنشر میکنند. هرچند شبکههای اجتماعی بستر بسیار مناسبی برای رشد شبهعلم هستند، اما میتوان در همین شبکهها، در زمینه اخبار درست و صحیح اطلاعرسانی کرد کمااینکه برخی از خبرنگاران علم هم در همین شبکههای اجتماعی پیشینه این خبر را بررسی کرده و دلایل نادرستی این خبر را هم خیلی ساده شرح دادند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.