الزامات قدرت منطقهاي و بينالمللي ايران
تأملي بر سخنان هوشمندانه رهبري
سیدمحمدصادق خرازی-معاون پیشین وزارت خارجه
۹ مرداد ۱۳۶۶ (۳۱ ژوئیه ۱۹۸۷) - زائران ایرانی که قصد برپایی راهپیمایی برائت از مشرکین را داشتند با مخالفت نیروهای امنیتی سعودی روبهرو میشوند. در جریان زدوخورد بین حجاج معترض ایرانی و مأموران امنیتی سعودی بیش از ۴۰۰ نفر شهید میشوند. ۱۹ تیر ۱۳۶۸ (۱۰ ژوئیه ۱۹۸۹)- در دو حمله در خارج از مسجدالحرام یک نفر کشته میشود و ۱۶ نفر زخمی میشوند. ۱۶ شهروند شیعه کویتی محکوم و چند هفته بعد اعدام میشوند. ۱۱ تیر ۱۳۶۹ (۲ ژوئیه ۱۹۹۰) - بر اثر ازدحام، ازکارافتادن دستگاه تهویه هوا و هرجومرج داخل تونلی منتهی به اماکن مذهبی مکه، هزارو 426 نفر بر اثر خفگی و ماندن زیر دستوپا جان میبازند. ۳ خرداد ۱۳۷۳ (۲۴ مه ۱۹۹۴) - در ازدحام و هرجومرج در مراسم پرتاب سنگ در منا ۲۷۰ نفر زیر دستوپا جا مانده و جان خود را از دست میدهند. ۱۷ اردیبهشت ۱۳۷۴ (۷ مه ۱۹۹۵) - بر اثر حریق در چادر زائران، سه نفر جان خود را از دست داده و ۹۹ نفر مجروح میشوند. ۲۶ فروردین ۱۳۷۶ (۱۵ آوریل ۱۹۹۷) - حریق عظیمی در اردوگاه زائران بالغ بر ۳۴۰ نفر کشته و هزارو 500 نفر زخمی بر جای میگذارد. ۲۰ فروردین ۱۳۷۷ (۹ آوریل ۱۹۹۸) - در ازدحام و هرجومرج در منا حداقل ۱۱۸ نفر کشته و ۱۸۰ نفر زخمی میشوند. ۱۵ اسفند ۱۳۷۹ (۵ مارس ۲۰۰۱) - ۳۵ زائر ازجمله ۲۳ زن در مراسم سنگپرانی زیر دستوپا جان خود را از دست میدهند. ۲۲ بهمن ۱۳۸۱ (۱۱ فوریه ۲۰۰۳) - ۱۴ زائر ازجمله شش زن در مراسم منا جان میبازند. ۱۲ بهمن ۱۳۸۲ (۱ فوریه ۲۰۰۴) - ازدحام و هرجومرج در مراسم سنگاندازی، ۲۵۱ کشته و صدها مجروح به بار میآورد. ۳ بهمن ۱۳۸۳ (۲۲ ژانویه ۲۰۰۵) - در مراسم رمی جمرات در منا سه زائر زیر دست و پا كشته میشوند. ۱۶ دی ۱۳۸۴ (۶ ژانویه ۲۰۰۶) - فروریزی هتلی در مرکز مکه ۷۶ کشته بر جای مینهد. ۲۲ دی ۱۳۸۴ (۱۲ ژانویه ۲۰۰۶) - بیش از ۳۶۰ زائر در ازدحام و هرجومرج در مراسم سنگاندازی در منا کشته میشوند. ۲۰ شهریور ۱۳۹۴ (۱۱ سپتامبر ۲۰۱۵) - سقوط یک جرثقیل در مسجدالحرام، حدود ۱۱۰ کشته و نزدیک به ۴۰۰ زخمی بر جای میگذارد. ۲ مهر ۱۳۹۴ (۲۴ سپتامبر ۲۰۱۵) - ازدحام و هرجومرج در مراسم «رمی جمرات» در منا بیش از چندهزارنفر کشته و بالغ بر بیش از سههزار نفر زخمی به بار میآورد. تصور و تصویری كه درباره عربستانسعودی اینك وجود دارد ناشی از فقدان ظرفیتها و تواناییهای بالفعل و بالقوه سیستم ناكارآمد عربستانسعودی است، اینکه به چه میزان این بحران به جهانبینی دولت جوانزده و بیتجربه از یكسو و پیرسالاری فرتوت مربوط میشود. بالاخره اینکه در شرایط جدید دنیای اسلام و كشورهای منطقه چگونه میباید به مسئولیتها و وظایف و توقعات برانگیخته و پدیدآمده جامه عمل بپوشانند و مسئولیت بینالمللی ناشی از شرایط جدید چیست و مسئولیتها و محدودیتهای برآمده از آن چگونه باید مورد توجه واقع شود؟ دقت فرمایید سخن نگارنده فقط در مورد تغییر خطمشی و سیاست دولت عربستان نیست، بلكه در مورد رفتار و کیفیت تعامل مدعیان جهانی و سازمانهای حقوقبشری و نهادهای بینالمللی است كه یا در سكوت یا حمایت یا بیتوجهی به عمق حوادث انسانی توسط یك دولت بلندپرواز و رفتار آن با دیگران، از خود نهتنها مسئولیتی نشان نمیدهند حتی نسبت به فجایع انسانی نیز واكنش جانبدارانه آنها، تعدی و بیلیاقتی سعودیها را آشكارتر كرده است. جان سخن در این است که در چنین حوادث و وقایعی، چه الزاماتی وجود دارد یا چگونه باید پدید آید كه در برابر این قبیل خطاهای آشكار به چه الزامات قانونی و با چه سازوكاری در چارچوب دو نهاد مهم منطقهای و بینالمللی یعنی سازمان كنفرانس اسلامی و شورای امنیت سازمان ملل متحد باید تمسك جست. اگر دیروز و امروز جهان بیتوجه به جان هزاران انسان بیپناه است، الزاما اینهمه ادعای جهانی و حقوقبشری نمیتواند نسبت به حوادث آینده بیتفاوت بنشیند. نمیتوان مناسك حج را در بستر جدولبندیهای قطبی و طائفی خلاصه كرد یا در توطئه و رقابت و خصومتی مذهبی و منطقهای ارزیابی کرد. مسئله حج در آنجا که به ما مربوط میشود این است که مسجدالحرام و مدینه منوره و مكه مكرمه گرانیگاه تمامی کسانی است که مسلمان انگاشته میشوند. این تصور كه دولتی مدعی مسئولیت مراسم حج و مدعی برقراری امنیت آحاد مردم باشد اما با وجود اشتباهات فاحش، پاسخگوی ملتها و دولتها نباشد در دنیای جدید نیازمند بازنگری جهانی است. ممكن است کسانی این نکته را نپذیرند، اما مسئله این است که واقعیتهای اجتماعی و سیاسی در تجربه جهانی بر اساس تلقی و باور عمومی شکل میگیرد و واقعیت پیدا میکند. امروز افكار عمومی جهان به واقعه تلخ حج امسال اینگونه مینگرند و با توجه به همین نکته است كه نگاه انتقادآمیز خود را متوجه دولت سعودی و حامیان شریكانشان كردهاند. جمهوری اسلامی ایران نمیتواند نسبت به آلام نهتنها شهروندانش بلكه امت اسلامی بیتفاوت باشد بنابراین درحالحاضر سخن در این نیست که ایران قدرت مهم تثبیتگر و آرامبخش منطقه است. صرفنظر از گذشته، هماکنون هم با توجه به جهتگیری سیاسی و بینالمللی، ایران بهعنوان مهمترین قدرت تأثیرگذار میتواند پارادایم امنیتی جدیدی را تعریف كند. چه بخواهند و چه نخواهند ژئوپلیتیکهای مختلفی در جهان در حال شكلگیری است و ما نسبت به آنچه كه مربوط به ایران و ایرانی میشود نمیتوانیم بیتفاوت بمانیم. اگر حاكمان سعودی درك دقیقی از حوادث پیرامونی داشته باشند، مسائل فراوانی تغییر خواهد کرد. رابطه آنها با ملتها و دولتها و نیز رابطهشان در منطقه و اصولا رابطه آنها با همسایگان خود تغییر خواهد كرد در غیر اینصورت الزامات دیگری دارد و روشهای جدیدی میطلبد. این واقعیت درد مشترك دنیای اسلام است. با توجه به مبانی و اصول، باید منطق فکری و منطق رفتاری نوینی از سوی عربستانسعودی تعریف شود. تأکید بر وحدت و اخوت اسلامی امروز نهتنها کافی نیست بلکه تأکید بیش از حد بر آن به سوءتفاهم بیشتری میانجامد. در گذشته دفاع از مظلوم و تسکین آلام حادثهدیدگان مرسوم نبود به آن علت که ایران قدرت چندان بهرسمیتشناختهشدهای نبود و مشکل مهمی ایجاد نمیکرد، اما درحالحاضر اینگونه نیست. ایران نهتنها باید در راستای امنیت ملی خود از خون و حقوق همه شهروندانش دفاع كند بلكه همه توان و ظرفیت سیاست خارجی خود را به كار خواهد گرفت تا هزینه و فایده رژیمهای حاکم كه در مقابل جمهوری اسلامی و ملت بزرگ ایران قرار گرفتهاند مشخص شود. ما مجبوریم در بسیاری از موارد، برای دفاع از حقوق مردم خود و دوستان و متحدانمان از دیپلماسی فعالتری بهره گیریم و کمتر از گفتار و منطق گفتاری استفاده کنیم. چراکه این منش تعاملی درحالحاضر به معنای دخالت در امور داخلی دیگران تلقی نخواهد شد. مطمئنا تمایل ما در این قبیل مواقع و شرایط به حلوفصل و میانجیگری بین شیعیان و سایر طرفها قرار خواهد گرفت ولی دستگاه دیپلماسی باید با رعایت نکاتی که لزوما باید لحاظ شود، از حقوق آحاد امت اسلامی دفاع کند و جهت استیفای حقوق، به زمان باید فرصت داد ولی در مطالبه حقوق ملت ایران و خانواده حادثهدیدگان ذرهای نباید تردید كرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.