روزنامهنگاری در آستانه انتخابات
آزاد حاجیآقایی
با شکست حزب عدالت و توسعه در کسب اکثریت پارلمانی ترکیه و عدم موفقیت اردوغان در بسط و گسترش قدرت ریاستجمهوری خود، شرایط برای روزنامهنگاران این کشور رو به وخامت نهاده و حزب حاکم درصدد کنترل هرچهبیشتر روزنامهها و روزنامهنگاران این کشور برآمده است. اخیرا گروه رسانهای «دوغان» که مالک روزنامه «حریت» است، به اتهام تبلیغات برای تروریسم تحت پیگرد قانونی قرار گرفته. روزنامهها و خبرگزاریها در معرض تعطیلی واقع شده و طی روزهای اخیر بیش از 30 روزنامهنگار دستگیر شدهاند. از سوی دیگر، روزنامههای اپوزیسیون این کشور هشدار دادهاند که احتمال میرود طی انتخاباتی که در اول نوامبر در این کشور برگزار خواهد شد دولت موقت حزب عدالت و توسعه استراتژی مداخله و ممانعت از کار روزنامهنگاری مستقل را در سرتاسر این کشور در پیش گرفته و با نزدیکشدن به روزهای انتخابات این اشکالتراشی روند گستردهتری را به خود بگیرد. اکنون که بار دیگر ترکیه در آستانه یک جنگ داخلی قرار گرفته است، با تهدید و ارعاب روزنامهنگاران منتقد رمززدایی از محیط سیاسی ترکیه برای ناظران سیاسی خارجی بیش از پیش دشوار شده است. حمله به روزنامههای طراز اول این کشور مانند حملات فیزیکی به هیأتتحریریه روزنامه حریت فزونی یافته است. تلاش برای ساکتکردن روزنامهنگاران منتقد با تهدیدهای شخصی نیز از اقداماتی است که طی یکماهه گذشته فزونی گرفته است، تاجاییکه تهدید و ارعاب روزنامهنگاران مستقل از سوی افرادی که از انگیزههای کاملا ایدئولوژیک برخوردارند، فضای روزنامهنگاری این کشور را دچار قطببندی کرده است. طبق گزارشاتی که از سوی مؤسسات ناظر رسانههای ترکیه منتشر شده است این مجموعه اقدامات نگرانکننده از سوی حامیان ریاستجمهوری این کشور یعنی پرزیدنت اردوغان و دولت موقت حزب عدالت و توسعه سازماندهی شده است. بسیاری از روزنامهها و دیگر رسانههای عمده این کشور مانند «زمان» و گروه رسانهای دوغان نیز به بهانه حمایت از تبلیغات تروریستی فشارهای زیادی را از سوی پلیس ترکیه متحمل شدهاند. دراینمیان بخش بزرگی از روزنامهنگاران مستقل ترکیه تهدید شدهاند که در صورت تداوم فعالیتهایشان، به اتهام توهین به رئیسجمهور که ذیل ماده 299 قانون مجازات ترکیه آمده است محاکمه خواهند شد. «سِوگی اکارچشمه»، از ستوننویسان شناختهشده روزنامه زمان که چندسال قبل خود یکی از حامیان حزب عدالت و توسعه بهشمار میرفت، با ابراز نگرانی از اظهارات منزجرکننده طرفداران حزب عدالت و توسعه نوشت که بیش از این از سیاستهای رژیم اردوغان دفاع نمیکند که به طور روزافزونی در ورطه استبداد درمیغلتد. وی بر این باور است که از چندی پیش دریافته است که دوستان قدیمی وی از ترس ازدستدادن مناصب شغلی خود دیگر چندان مایل به ارتباط با وی نیستند. «سرکان دمیرتاش»، رئیسدفتر روزنامه حریت، در آنکارا نیز با ابراز نظرات مشابهی درباره وضعیت کنونی روزنامهنگاران و فضای سیاسی ترکیه بر این باور است که اردوغان از تاکتیکهای اقتدارگرایانه برای بهسکوتواداشتن روزنامهنگاران استفاده میکند. این دو متفقا بر این باورند که هدف نهایی حکومت ارعاب، پردهپوشی و بهسکوتواداشتن رسانههاست و این امر برای آینده ترکیه عواقب مهلکی را بهدنبال دارد. نگرانی روزنامهنگاران ترکیه فقط مختص به امنیت شخصی آنها نیست. دمیرتاش که اکنون در نیویورک بهسر میبرد، از تهدیدهای فراروی خانوادهاش ابراز نگرانی میکند. با تمامی این نگرانیها اما دمیرتاش بر این باور است که حزب عدالت و توسعه باوجود تمایل روزافزونش به قبضه قدرت، به دلیل محیط پرجنبوجوش رسانهای این کشور و خواست ورود این کشور به اتحادیه اروپا، نمیتواند جامعه مدنی در ترکیه را سرکوب کند. سازمان گزارشگران بدونمرز که یک سازمان جهانی مدافع اصول رسانه آزاد است، جایگاه ترکیه را برای آزادی رسانه در میان180 کشور جهان در رده 149 ارزیابی کرده است. این سازمان با ارزیابی سطوح استبداد و در صورت وجود شفافیت، چگونگی استفاده از شیوههای ارعاب را مدنظر قرار میدهد. «خانه آزادی» نیز از اواخر سال 2013 وضعیت روزنامهنگاری مستقل و آزاد را در ترکیه تحت عنوان «غیرآزاد» تعریف کرده است که با فشارهای حکومت حزب عدالت و توسعه در راستای بسط هرچهبیشتر قدرت معنا مییابد. در برهه کنونی با کشیدهشدن دامنه جنگ داخلی به شهرهای ترکیه، به نظر میرسد ترکیه گام در مسیر خطرناکی نهاده است که طی آن به استفاده از تبلیغات در راستای افزایش تنشهای جوامع مذهبی و قومی دست میزند؛ امری که در نهایت به سانسور هرچهبیشتر رسانههای مستقل و آزاد این کشور ختم شده و راه را برای گسترش هرچهبیشتر تنشها هموارتر میکند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.