بخشي از هنر ما مطلقا دست خانمهاست
تا چه حد هنر و صنایعدستی میتوانند در توانمندسازی زنان روستایی نقش ایفا کنند؟ آیا میتوان امیدوار بود زنان واردشده به عرصه فعالیتهای اقتصادی، نانآوران نسل بعد خانوادههای خود باشند؟ در شهرهای کوچک و پر از آسیبی که بهویژه در استان سیستانوبلوچستان وجود دارد، زنان توانمندشده چه تأثیر فرهنگیای خواهند داشت؟ سؤالاتی از ایندست را با دکتر محمدتقی رخشانی، مدیرمسئول روزنامه محلی زاهدان و یکی از آگاهان و خبرگان محلی در یک استان محروم، مطرح کردهایم:
بهنظر میرسد حالا با تعریف تازهای از صنایع دستی مواجهایم؛ صنعت یا هنری که میتواند زنان را بهویژه در جوامع محلی کوچک، به حضور در فعالیتهای اقتصادی ترغیب کند. در استان سیستانوبلوچستان شرایط چطور است؟ آیا از این توانمندسازی حمایت دولتی هم میشود؟ در حوزه صنایعدستی، بیشترین امکان اشتغال را داریم، اما آنچه به صورت دولتی در حال انجام است، بیشتر نمایشی است. گیر و گرفتاریهای فراوانی در پروسه اداری وجود دارد که سد راه شده؛ عملا هرچه از مرکز دور میشویم، این گرفتاریهای اداری بیشتر شده و در استان سیستانوبلوچستان به بیشترین حد خود میرسد. مثلا یک خانم کارگاه دارد و کار بافت میکند، اما حمایتی از او نمیشود، یا خیریهای هست که به زنان بدسرپرست و بیسرپرست رسیدگی میکند اما این امکان را پیدا نکرده فعالیتهای توانمندسازیاش را در حوزه بازار و اشتغال به معرض نمایش بگذارد. نحوه فعالیتهای اقتصادی زنان در استان به چه شکلی است؟ منطقه ما منطقهای است که اشتغال خانمها در بسیاری عرصهها بیشتر از آقایان است. زمینههای کار هم بیشتر است. در بلوچستان امکان کشاورزی کمتر است بنابراین کار در خانه و توسط خانمها صورت میگیرد. ریشه هنرهای دستی مثل فرشبافی، سوزندوزی، حصیربافی در همین است. کار مرد این است که تولیدات همسرش را در بازار بفروشد. در حوزه سیستان هم به همین شکل، اصل کار را خانمها با پردهبافی، قالیبافی و... انجام میدهند. پس فرهنگ فعالیت اقتصادی و هنری خانمها در این استان وجود دارد و بهصورت بالقوه هست اما مشکلات زیادی در این راه وجود داشته و دارد که نمیگذارد این پتانسیل، بالفعل شود. چه چالشهایی در این زمینه وجود دارد؟ یک، مواد اولیه برای کار و دوم، بازار فروش. ما در هر دو حوزه مشکل داریم؛ هنرمندان خانم ما، زنانی که در دورهها و به شیوههای مختلف توانمند شدهاند، با چالش تهیه مواد اولیه برای تولید و مشکلات فروش محصولات و آثار دستشان در بازار مواجهند. بازار فروش، بازار علمی و شکلگرفتهای نیست؛ زن حصیرباف زابلی، مجبور است در خانه هنرش را تولید کند و مردش آن را به درِ مغازه برای فروش بیاورد. حصیری که قیمتش 70 هزار تومان است در دست این واسطه به کمتر از 10 هزار تومان فروخته میشود چرا؟ چون بازار رسمی نیست و این موضوع به اقتصاد زنان توانمندسازیشده ضربه میزند. حد تولید از بازار محلی بیشتر است؛ اشباعشدن بازار باعث میشود امکان تولید از میان برود. اگر بازارهای جهانی و بازارهای دیگر شهرها بهنوعی با تولیدکننده استان در ارتباط باشند، نهتنها این هنر زنده میماند، بلکه زمینهای برای اقتصاد جوامع محلی آنجا و زنان هم فراهم میشود. اهالی استان در زمینه توانمندسازی زنان استان نقش خود را انجام میدهند؟ اینکه تلاشهایی در استان از طرف خود مردم وجود داشته باشد، قابل انکار نیست، نمونهای از عناصر قابل نمایش این تلاش را میشود در همايشي مثل همین همايش دید اما بههرحال یک اصل وجود دارد؛ سیستانوبلوچستان به لحاظ فعلی محرومیتهایی دارد درحالیکه به لحاظ قوه و پتانسیل، ویژگیهای ممتازی دارد. ما وقتی این توانمندیها را بخواهیم اجرائی کنیم، نیاز به حمایتهایی از طرف دولت داریم. سرمایهگذاری در استان سیستانوبلوچستان مشکلات خاص خودش را دارد که عقل اقتصادی بسیاری از سرمایهگذاران را ترغیب میکند در مرکز سرمایهگذاری کنند، مگر اینکه دولت یکسری امکانات در اختیار آن سرمایهگذار قرار دهد. بخششهای مالیاتی، بخششهای گمرکی، کاهش میزان هزینههای جابهجایی و ترانزیت و... اینها امکاناتی است که دولت میتواند برای سرمایهگذار ایجاد کند. حتی اگر سرمایهگذاری مستقیم دولت در کار نباشد هم ایرادی ندارد، مردم سیستانوبلوچستان از دولت اعطای فرصت میخواهند؛ مثلا اعطای فرجه 10ساله مالیاتی و عوارضی به اشتغالآفرینان استان. اگر میزان توانمندسازی زنان افزایش پیدا کند، شاهد کاهش آسیبهای استان خواهیم بود؟ برای پاسخ این سؤال به آمارها مراجعه کنیم. براساس آمارها، از جمعیت دو میلیون و 500 هزار نفری استان سیستانوبلوچستان، 500 هزار نفر تحت پوشش کمیته امداد قرار دارند و صد هزار زن سرپرست خانوار داریم، اگر این صد هزار زن شاغل باشند، چقدر بچههایشان بدون مشکل خواهند بود؟ مگر نه اینکه وقتی زنی شغل نداشته باشد، مجبور است برای گرفتن کمک و امکانات دستش را جلو دیگران دراز کند؟ حالا اگر خودش روی پای خودش بایستد، وضع کاملا فرق خواهد کرد. فرهنگ و هنر چقدر میتواند در توانمندسازی زنان نقش داشته باشد؟ یکی از حوزههایی که زنان در آن میتوانند فعالیت و اشتغالآفرینی داشته باشند، حوزه فرهنگ و هنر است. بخشی از هنر ما بهطور مطلق دست خانمهاست؛ مثلا سوزندوزی که بهنوعی بخشي از هویت ماست، مثل قالی سیستان که بخشی از هویت ماست. برای مثال با 10میلیون تومان در حوزه فرهنگ میشود یک شغل ایجاد کرد اما برای ساخت یک کارخانه سیمان میلیاردها تومان هزینه لازم است که درنهایت هم صد نفر نیروی کار را به اشتغال درمیآورد. پس سرانه سرمایه برای ایجاد یک شغل در حوزه فرهنگ بهمراتب کمتر از سرانه اقتصادی تولید یک شغل در حوزههای صنعتی است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.