وضعیت ایران در فناوریهای مرتبط با سوانح
مهدی زارع*
و اساسا فرصت زیادی برای ارسال هشدار وجود ندارد، چرا باید وقتمان را صرف چنین سامانهای کنیم؟ در پاسخ باید گفت:
1- سامانههای هشدار قرار نيست تمام مشكلات زلزلهها را حل كنند. این سامانهها «بخشی» از یک پلان و پکیج (بسته) جامع برای کاهش ریسک زلزله (در کنار آموزش، توسعه دانش و فناوریهای مقاومسازی، بهسازی و ...) در کشور لرزهخیزی مانند کشور ما هستند. 2- آيا در فاصله مثلا 50، 100 یا 150كيلومتری تهران يا مثلا زنجان ممكن نيست زلزلهای رخ دهد كه موجب آسيب به اين شهرها شود؟ مسلما در اين فواصل رخداد زلزلهها موجب آسيب در شهرها میشوند. 16مهر سال جاری، دهمین سالروز زلزله 2005 بالاکوت پاکستان با بزرگای 7.6 و 78 هزار کشته بود. در این زلزله، فروریختن فقط یک برج مسکونی در شهر اسلامآباد (که در فاصله 120كيلومتری كانون قرار داشت)، موجب کشتهشدن حدود دوهزارو 500 نفر شد. 3- همه اين ابزارها، تنها پاسخ و راهحل برای تمام مشكلات در تمام زلزلهها نیستند. زمینلرزه اگر در زیر شهر رخ دهد، این سامانهها که سامانه «پاسخ سریع» هستند برای تعیین آنی پهنه شدت و خسارتهای زیاد در همان شهر استفاده میشوند. 4- درباره زلزلههايی كه در فاصله بيش از 50كيلومتر هم خسارت ايجاد كردهاند، مثالهای فراوانی وجود دارد. زلزله 31 خرداد 69 منجيل با بزرگای 7.3 و خسارتهايی كه در منطقه لاهيجان، لشت نشا، كوچصفهان، و ... رشت ايجاد كرد (هم خسارت جانی و هم اقتصادي)؛ زلزله 16 شهريور 1357 طبس با بزرگای 7.4 و خسارتهايی كه در كريت تا ديهوك (با تخريب كامل اين نواحی و كشتهشدن افراد) ايجاد كرد. 5- اگر سامانههای مدرن مانند سامانههای هشدار پیشهنگام در ایران هنوز اولویت نداشته باشند، میتوان اساسا در اولويت وجود و توسعه شبكه لرزهنگاری و وجود پژوهشگاه زلزله و مؤسسه ژئوفيزيك و مؤسسات پژوهشی و مدرن مشابه نیز شک کرد! (که البته شک نمیکنیم و حتما لازم است امکانات مدرن موجودمان را توسعه دهیم). 6- درباره اهمیت و کارایی سامانههای هشدار پیشهنگام زلزله نیز باید گفت در چند ثانيه كوتاه نيز میتوان برای زلزلههای نزديك، هشدارهايی ايجاد كرد كه تأسيسات حياتی (مانند نيروگاه) اگر دريافت كنند، آسيب كمتری ببينند. (اين موضوع را از مديران و مهندسان نيروگاههای كشور سؤال كردهام و به نظر فنی آنها باور دارم). بنابراين در چند ثانيه (برای زلزلههای در حدود 30 تا 50 كيلومتر) هم میتوان هشدارهای مفيد توليد كرد. ضمنا سامانه هشدار پيشهنگام فقط در ژاپن كاربردی نشده است، بلکه در استانبول هم كه شرايط مشابه شهر تهران را دارد، این سامانه با بيش از 220 ايستگاه از سال2011 بهصورت برخط کار میکند. * استاد پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناسی و مهندسی زلزله
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.