تبعات احتمالی اقدام نظامی روسیه در سوریه
ونداد الوندیپور : اقدامات نظامی نسبتا گسترده و روبهگسترش روسیه در سوریه برای مقابله با داعش، در نگاه اول از نقطهنظر حفظ منافع روسیه و متحدان منطقهایاش ازجمله ایران، منطقی و مطلوب بهنظر میرسد و با توجه به منفوربودن داعش، از حمایت بخش بزرگی از افکار عمومی منطقه و حتی دنیا برخوردار است. با وجود این، نمیتوان از تبعات احتمالیای که این اقدام نظامی استراتژیک میتواند برای منطقه و بالطبع خود روسیه در پی داشته باشد، چشمپوشی کرد. ناگفته پیداست دخالت نظامی روسیه، قطببندی جهانی را که از پیش در قبال مسئله سوریه موجود بود، تشدید خواهد کرد: روسیه، چین، ایران، دولت سوریه و حزبالله لبنان و دولت عراق (که به واسطه حضور داعش و تهدید موجودیتش به روسیه نزدیک شده) در یک قطب و آمریکا و انگلیس و متحدان منطقهایاش، شامل اسرائیل، ترکیه، عربستان سعودی و شیخنشینهای خلیجفارس و اتحادیه اروپا، در قطب دیگر قرار میگیرند. با توجه به صحبتهایی که از سوی مقامات روس مبنی بر اراده این کشور برای دخالت نظامی در عراق بر ضد داعش میشود و نیز گمانهزنیهایی که بهویژه از سوی سازمانهای جاسوسی اسرائیل مبنی بر احتمال همراهی چین با روسیه در میدان نظامی سوریه مطرح است، میتوان احتمال داد که دامنه و جوانب اقدام نظامی روسیه وسیعتر خواهد شد. درواقع، میتوان گفت روسیه با اداره درست بحران اوکراین و پس از آن اقدام نظامی در سوریه، نهتنها بخش نسبتا زیادی از برنامههای راهبردی آمریکا و متحدان منطقهایاش را بههم ریخته، بلکه با استفاده از عنصر غافلگیری، شکست محتمل پیشین را به پیروزی تبدیل کرده است. قدرت نظامی بالای روسیه این احتمال را قوت میبخشد که آمریکا و متحدانش در منطقه، بسیار بااحتیاط و نسبتا منفعلانه در قبال اقدامات نظامی روسها در سوریه حرکت کنند. دراینصورت میتوان گفت حرکت هوشمندانه روسیه در سوریه، آمریکا و متحدان منطقهایاش را وادار به پذیرش شکست و صرفنظر از بخش زیادی از برنامههای استراتژیک منطقهای پیشین کرده است. اما سناریو دیگری را باید در نظر گرفت که با وجود بدبینانهبودن، محتمل است: آمریکا و انگلیس و متحدانشان میدانند موفقیت روسیه در سوریه (و احتمالا عراق)، که با توجه به این واقعیت که روسها برعکس آمریکا و متحدانش، عزم جزمی در سرکوب داعش دارند، بسیار محتمل است. نیز میدانند روسها در صورت رسیدن به این موفقیت، به آن بسنده نخواهند کرد و با کمک متحدانی نظیر ایران و نیز احتمالا ترغیب چین به شراکت علنی در حضور نظامی در سوریه و عراق، سدی محکم بر ضد آمریکا و سیاستهای هژمونیکش در خاورمیانه ایجاد خواهند کرد و قدرت جدیدی در این منطقه مهم پیدا میکنند. وقتی اختلافات اساسی و کلان و تضاد منافع آمریکا و کلا غرب و بالتبع، وابستگان منطقهای آنها را با روسیه، چین و ایران در نظر بگیریم، به این واقعیت میرسیم که آمریکا و متحدانش در برابر اقدامات روسیه بیکار نخواهند نشست. به بیان دیگر، همانطور که حرکات هژمونیک آمریکا در خاورمیانه در این دو دهه اخیر و اقدامش در اوکراین و علیه سوریه و دیگر کشورهای سابقا متحد مسکو، موجب واکنش روسیه و حضور نظامی غیرمستقیم این کشور در شرق اوکراین و عملیات مستقیم این کشور در سوریه شد، دیالکتیک عرصه سیاست ایجاب میکند آمریکا و ناتو و متحدانشان نیز در برابر اقدام نظامی روسیه در سوریه و عراق، واکنش نشان دهند؛ واکنشی که از لحظه ورود روسیه به سوریه به شکل محتاطانه در عرصه سیاسی آغاز شد و پس از ماجرای ورود هواپیماهای روسی به مرز هوایی ترکیه، تشدید شد. میتوان خوشبین بود قدرت نظامی روسیه، آمریکا را وادارد واکنشهایش را در همین حد و نهایتا عرصههای نیابتی نگه دارد و به تقویت داعش و دیگر مخالفان اسد از سوی ترکیه، عربستان و قطر و احتمالا انجام عملیاتهای تروریستی توسط شبهنظامیان بنیادگرای چچنی در خاک روسیه و نیز تطمیع و تهدید چین و امتیازدهی به این کشور به منظور بازداشتنش از همراهی با مسکو در منطقه، بسنده کند. باوجوداین، با توجه به اهمیت استراتژیک اقدام روسیه، نباید از نظر دور داشت که ممکن است این واکنشها از این مرحله فراتر رود و بعد جدیتری به خود گیرد که البته احتمال وقوع این موارد ارتباط مستقیمی با نوع و شدت رفتارهای آتی روسیه دارد. درادامه، برخی از اصلیترین واکنشهای نظامی آمریکا و انگلیس (و متحدانش) بهطور خلاصه و به ترتیب اهمیت و شدت نتایج مخرب و میزان احتمال و قریبالوقوعبودنشان ذکر میشوند: 1- اعزام نیرو به عراق و ایجاد پایگاههای نظامی در این کشور و آغاز عملیاتهای جدید و اینبار واقعی ضدداعش در آنجا و گسترش آن به خاک سوریه و همراهی نظامی با روسیه ضدداعش با هدف خنثیکردن نسبی قدرتگیری شدید این کشور در عرصه میدانی سوریه و عراق، 2- تقویت تسلیحاتی-نظامی اوکراین و شاید استقرار نیروهای ناتو در این کشور و واداشتن کییف به انجام عملیاتهای جدید در شرق و پیشروی در مواضع روسگراها، 3- تهدید جدی نظامی متحدان روسیه در منطقه و احتمالا انجام عملیات ضد آنها و 4- مواجهه نظامی ناگزیرِ مستقیم با مسکو... . بدیهی است مورد سوم در صورت وقوع، صحنه خاورمیانه و مورد چهارم، جهان را به نبردی بزرگ و خونبار تبدیل خواهد کرد. حضور جریانات قوی جنگطلب و فاقد عقلانیت متعارف سیاسی و نظامی در صحنه سیاسی آمریکا، به احتمال وقوع این دو میافزاید.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.