گفتوگو با دکتر «علیرضا حسینیپاکدهی»، استاد ارتباطات دانشگاه علامهطباطبایی:
تعارضات بین مخاطب و رسانه ملی اجتنابناپذیر است
دکتر «علیرضا حسینیپاکدهی»، بهعنوان استاد ارتباطات دانشگاه علامهطباطبایی وقتی درباره کنشها و واکنشهای شبکههای مجازی مورد پرسش قرار میگیرد، از برخی کمبودها سخن به میان میآورد. او معتقد است صداوسیما در ایجاد دوقطبیشدنهای رایج این روزها نقش دارد، چراکه اگر رسانه ملی بهموقع و بهشکل صحیح به نیازهای خبری و اطلاعاتی مردم اهمیت میداد، شاهد برخی رفتارها نبودیم:
چرا و چگونه مخاطبان یک برنامه طنز و سرگرمی رسانه ملی وارد چالشهای غیرمرتبط با آن میشوند؟ آیا این بهدلیل فراگیر و تأثیرگذاربودن این رسانه است یا کمبودهای دیگری در اینجا خود را نشان میدهد؟ اصل ماجرا از نظر من این است که رسانه ملی ما بنا به دلایل مختلف در سالهای گذشته بهتدریج مخاطبانش را از دست داده و اکنون به شیوههای متفاوت دنبال جذب مجدد مخاطبان ازدسترفته است که البته معتقدم در این زمینه هم نتوانسته موفق عمل کند. به همین دلیل است که با این نوع تعارضات روبهرو میشود. دلیل ازدسترفتن مخاطبان چه بود؟ دلیل اصلی این اتفاق این است كه رسانه ملی به مخاطبان متنوع و متکثر و نیازهای آنها توجه ندارد. مخاطبان هر رسانهای در مرحله اول مجموعهای از نیازهای واقعی و حقیقی دارند که رسانه باید تلاش کند پاسخگوی آنها باشد. این نیازهای واقعی و حقیقی، داشتن آگاهی و اطلاعات است اما رسانه ملی بهجای دادن آگاهیها و اطلاعات موردنیاز مخاطبان، تلاش میکند به نیازهای کماهمیتتر و حتی در مواردی بیاهمیت مخاطبان توجه كند. سرگرمی و تفریح تنها یکی از کارکردهای رسانه است ولی رسانه ملی بهجای پاسخگویی به نیاز به اطلاعات، فقط رفع نیازهای سرگرمی مخاطبان را مدنظر قرار میدهد و از این طریق هم به دنبال مستمسکی برای جذب مخاطب است. حتی بعضی از مدیران رسانه ملی معتقدند ابتدا باید بهوسیله تفریح و سرگرمی دانهای ریخت و مخاطب را از طریق آن به دام انداخت و بعد محتوای موردنظر و اخبار و اطلاعات مهم را به او داد. درصورتیکه هر رسانهای که میخواهد مخاطب داشته باشد، باید به نیازهای واقعی و حقیقی مخاطب خود بپردازد چون مخاطب باید بتواند زندگی روزمرهاش، روابط و تصمیمگیریهایش را براساس اطلاعاتی که از طریق رسانه کسب میکند، به پیش برد. سرگرمی تنها یکی از نیازها و کارکردهاست و اگر فقط بخواهیم مردم را سرگرم کنیم، همین اتفاقی میافتد که میبینید. یک برنامه سرگرمی وظیفهاش جذب مخاطبان بسیار است، اما آیا این مخاطبان در نحوه برخورد با یک برنامه هم باید اصولی یا مقرراتی را دنبال کنند؟ بله، رسانه ملی در مرحله اول با این برنامه مخاطب جذب کرده است اما بهنظر من، این مخاطبان دائمی نیستند، بلکه موقت هستند و بهمرور ریزش میکنند. ضعف برنامههای طنز مانند برنامه خندوانه این است که عواملش معتقدند این برنامهها طنز هستند اما بهنظر من، این برنامهها بیشتر سرگرمی هستند و تعارضاتی هم که ایجاد میشود، نتیجه همین موضوع است زیرا مخاطبان این موضوع را حس میکنند. ببینید طنز بیان واقعیت عمیق و جدی به زبانی گزنده است که اگرچه مخاطب را میخنداند، ولی او را به فکر هم وامیدارد. شما طنزهای مرحوم صابری در گلآقا را با برنامههای طنز صداوسیما مقایسه کنید. طنزهای مرحوم صابری واقعیت جامعه و درد مردم بود و به همین دلیل نه چنین واکنشهای عجیبي برمیانگیخت و نه به کسی برمیخورد. کسانی هم که مورد نقد و طنز گلآقا قرار میگرفتند اگر واکنشی نشان میدادند، به این دلیل بود که خودشان میدانستند با این طنز مفتضح شدهاند. اما طنزهای رسانه ملی را مخاطبان نوعی اهانت، توهین و تمسخر نسبت به خودشان تلقی میکنند و واکنشهای اینچنینی نیز معلول همین موضوع است. طنز انتقاد جدی نسبت به وقایع جدی و حقیقی که موردتوجه مردم است را در خود دارد و مردم هم میتوانند بهراحتی آن را از لودگی و سرگرمی تشخیص دهند. برای مثال، در یکی از قسمتهای خندوانه علیرضا خمسه، برای خنداندن مردم یک الاغ را به استودیو آورد! درواقع با این ترفند میخواست هم از رقیبش جلو بزند و هم مردم را بخنداند ولی این نوع کارها به نظر من اهانت است و ساختن این نوع برنامهها دون شأن رسانه ملی است که از بودجه عمومی کشور تغذیه میکند. پس بهنظر شما در این زمینه رسانه ملی کمکاریهایی داشته که نتیجه آن چنین واکنشهایی شده است؟ واقعیت این است كه رسانهها و ازجمله رسانه ملی باید به نیازهای واقعی مردم و آن هم همه طیفها توجه کنند. رسانه ملی اگر این موضوع را مورد توجه قرار دهد، خواهد توانست جایگاهش را مجددا در افکار عمومی به دست بیاورد. متأسفانه در حال حاضر یک تصور درباره رسانه ملی شکل گرفته و آن این است که رسانه ملی چندان ملی عمل نمیکند. شاید واقعیت این باشد كه رسانه ملی نیتش این نیست و نميخواهد سوداگرانه و با یک گرایش خاص با اتفاقات برخورد کند، اما برخی اخبار و حتی آگهیهایی که شما از رسانه ملی میبینید این تصور را تقویت میکند. نمونهاش هم درباره پرونده هستهای ایران است که پوشش خبری رسانه ملی این سؤال را در ذهن مخاطب ایجاد میکند که چرا بررسی منتقدانه این پرونده در دوره دولتهای سابق صورت نمیگرفت. این موضوع فقط درباره برنامههای خبری و تحلیلی نیست، درباره آگهیها هم شما اگر دقت کنید، میبینید خیلی از آگهیهای رسانه ملی که مثلا درباره محصولات مربوط به سلامت است، اتفاقا ضدسلامت مردم است و رسانه ملی که باید اخبار و اطلاعات ضروری و مفید را در میان مردم رواج دهد، آن هم بهموقع این کار را انجام دهد، وقتش را در اختیار تاجرپیشگان قرار میدهد تا کِرِم حلزون را تبلیغ کنند. همه اینها باعث بیاعتمادی و ریزش مخاطبان رسانه ملی ميشود و تا زمانی که مردم احساس نکنند رسانه ملی، رسانه آنهاست، حرف آن را باور نمیکنند و تعارضاتی از ایندست در این شرایط اجتنابناپذیر است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.