یک زن مسلمان دیگر جهان را به شگفتی واداشت
از ملاله، قربانی جهل تا عاقله، جستوجوگر دانایی
آدمهایی هستند که از دل خشونت و جهل راهی به صلح و دانایی میجویند. در تاریخ میتوان نمونههای زیادی از این آدمها را یافت مثل ملاله یوسفزی که بهخاطر آموختن، قربانی تروریسم شد و امروز یکی از کسانی است که به ترویج سواد و آموزش میپردازد یا مثل «عاقله آصفی»، زن پناهنده افغانستانی که بهخاطر جنگ و خشونت آواره شد اما در همه دوران پناهندگیاش به ترویج سواد در میان کودکان پناهنده پرداخت. عاقله امسال برنده جایزه «فریدیوف نانسن» سازمان ملل متحد شد که برای حمایت از فعالیتهای بشردوستانه به افراد مستحق اعطا میشود. ظلم مضاعف به پناهندگان عاقله، معلم پناهنده به پاکستان، در طول 23 سال پناهندگیاش بیش از هزار دختر افغانستانی و پاکستانی را باسواد کرد. اما این کار چه اهمیتی دارد؟ نیمی از پناهندگانی را که امروز در جهان وجود دارند، کودکان تشکیل میدهند، کودکانی که تنها درصورت بهرهمندی از سواد این امکان را دارند که در جامعه مقصد ادغام شوند یا در صورت برگشت بتوانند کشورشان را آباد کنند. روزنامه گاردین در گزارشی درباره اهمیت کار عاقله مینویسد: «متوسط زمانی که یک پناهنده در تبعید زندگی میکند بیش از 15سال است که میتواند این زمان را در یک اردوگاه در اردن یا اوگاندا یا بهصورت غیررسمی در لبنان یا تایلند یا بهصورت رسمی در ایالات متحده یا اروپا بگذراند. 15 سال مدتزمانی طولانی است و کار سخت پیشرو در این مدت این است که مطمئن شوید پناهندگان اعضای سازنده جامعه باقی میمانند؛ سخت از این نظر که مطمئن باشید این مردم دسترسی به آموزشوپرورش و مهارتهای حرفهای خواهند داشت چراکه منافع همه - کشور میزبان، پناهنده و کشور مبدأ که پناهنده در نهایت امید به بازگشت به آن را دارد- در همین آموزش است. آموزشوپرورش کودکان پناهنده را از بیسوادی، سوءاستفاده جنسی، سوءاستفاده از طریق کار، ازدواج اجباری زودهنگام یا استخدام در گروههای مسلح محافظت میکند. آموزشوپرورش، پناهندگان را از فقر نجات میدهد و به آنها مهارتهای لازم را برای خود و کشور خود برای ساختن آیندهای باثبات، امن و مرفه پس از برگشت به خانه ارائه میکند. در سطح جهانی، بیش از 50 درصد از پناهندگان کودکان هستند. بااینحال تنها یک کودک از هر دو کودک پناهنده امکان حضور در مدرسه ابتدایی را خواهد یافت و تنها یکچهارم نوجوانان پناهنده، آموزش در مدرسه متوسطه دریافت خواهند کرد». این گزارش ادامه میدهد: «در تاریخ کمتر پناهندهای بوده است که سربار جامعه میزبان شود. آلبرت انیشتین یک پناهنده بود، مادلین آلبرایت، جورج سوروس، زیگموند فروید و ایزابل آلنده همگی پناهنده بودند. اما کسان دیگری هم دراینمیان هستند که کمتر مشهورند اما اعمالشان همانقدر قهرمانانه است. آنها بیسروصدا، ناشناس، اغلب تحت شرایط دشوار و خطرناک فعالیت میکنند. عاقله آصفی یکی از اینهاست». داستان عاقله عاقله در سال 1992، در 26سالگی از محاصره مجاهدین کابل با همسر و دو فرزند کوچکش فرار کرد و وارد یکی از روستاهای پاکستان شد که پناهندگان افغانستانی در آن روزگار میگذراندند. او در این زمینه به «بیبیسی» گفت: «من خوششانس بودم که در یک خانواده بسیار روشن و لیبرال متولد شدم. پدر و مادرم حمایت بسیاری از آموزشوپرورش من و خواهر و برادرم میکردند. زمانی که من در افغانستان زندگی میکردم، کابل شهرستانی مرفه و پرجنبوجوش بود. هیچ تفاوتی بین زنان و مردان نبود. امروز اثری از افغانستانی که من در آن زندگی میکردم باقی نمانده است». او ادامه داد: «در سال 1992 دولت سقوط کرد و مجاهدین قدرت را در دست گرفتند. بههمیندلیل مجبور شدیم همهچیز را پشتسر بگذاریم؛ خانه، مدرسه، دانشآموزان و... . آن زمان ما شش سال برای ساخت خانهمان در کابل وقت صرف کرده بودیم و من برای اینکه مهاجرت کنم حتی نتوانستم چمدان ببندم. خیلی دردناک بود». باوجوداین او فکر میکرد بهزودی به کشورش برمیگردد اما پس از مدتی فهمید که در کشور میزبان ماندگار است و بنابراین تصمیم گرفت قدمی به پیش بردارد. آموزش کودکان عاقله بهخاطر جنگ و آوارگی متوقف شده بود و عاقله بهعنوان یک معلم سابق نمیتوانست بنشیند و محرومیت کودکانش از تحصیل را تماشا کند. بهعلاوه در روستای پناهندگان در پاکستان آموزش برای دختران کم و نادر بود. از میان پناهندگان اردوگاه هم حتی یک دختر به مدرسه نمیرفت. بنابراین عاقله تصمیم گرفت دختران را به کلاس درس بکشاند. برای این کار اولا نیاز به کسب موافقت از بزرگان روستا داشت. او در این زمینه گفت: «مردم پاکستان را در زمان ورودم بسیار سخاوتمند و مهربان و درعینحال بسیار سنتی یافتم. دختران حتی مجاز به ترک خانه نبودند چه رسد به دریافت آموزشوپرورش. من باید مراقب میبودم که این جامعه سنتی را ناراحت نکنم اما در عینحال احساس تعهد اخلاقی نسبت به دختران و زنان میکردم زیرا آنها باید میتوانستند از حق اساسی آموزشوپرورش بهرهمند شوند». اما کسب اجازه از بزرگان برای آموزش کافی نبود بههمیندلیل عاقله خانهبهخانه در روستا چرخید تا پدران و مادران را راضی کند به دخترانشان اجازه دهند که نزد عاقله درس بخوانند. نتیجه موفقیتآمیز بود؛ آموزش از یک چادر کوچک در اردوگاه پناهندگان روستا با 20 دانشآموز شروع شد. درس اول هم اقتصاد و بهداشت شخصی بود. عاقله گفت: «با انتخاب این دروس میخواستم به دانشآموزان بگویم آموزش چیزی برای ترسیدن ندارد بلکه چیزی است که به افراد کمک میکند که بهتر زندگی کنند. دانشآموزان دختر بهمرور به درس علاقهمند شدند و حتی توسط مردان به کار گماشته شدند مثل یکی از دانشآموزانم که بهعنوان دستیار در خریدوفروشهای عمویش به او کمک میکند». بنا بر گفته او، عاقله تنها با تعداد انگشتشماری دانشآموز مدرسهاش را بنیان گذاشت اما پس از مدت کوتاهی تعداد زیادوزیادتر شد بهطوریکه او مجبور به شیفتبندی کلاسها شد. او همچنین گفته است که اکنون برخی از شاگردان سابقش مدرسه خودشان را بنیان گذاشتهاند. چند دانشآموز عاقله در ایالت قندوز که امروز به دست طالبان افتاده است، مدرسه راه انداختهاند یا دکتر بیمارستانهای این ایالت هستند. برنده جایزه نانسن همچنین تأکید کرده است: «من همیشه میخواستم یک معلم باشم زیرا از معلمان خودم الهام گرفته و تحتتأثیر آنها بودم. امروز این جایزه به من انگیزهای برای پیگیری هدفم میدهد ولی بیشتر از آن من خوشحالم که بهعنوان یک زن مسلمان افغانستانی شناخته شدهام و البته بهعنوان یک معلم». عاقله دوست دارد به افغانستان برگردد چون هنوز هم در این کشور دانشآموزانی هستند که بهخاطر جنگ و خشونت از تحصیل بازماندهاند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.