|

بحران خاورمیانه معلول خشونت‌های گسترده

مهاجرت‌های این روزها، نه از مصادیق، بلکه معلول خشونت‌های گسترده و طولانی‌مدت و تهدیدها و ناامنی‌های فلج‌کننده هستند، به‌نحوی که افراد برای حفظ و ادامه یک زندگی انسانی همه راه‌های کنش مسالمت‌جویانه و سازنده را به روی خود مسدود می‌بینند. تحت چنین شرایطی مردم هستی خویش را در معرض نابودی می‌بینند، اگر به هردلیل نتوانند یا نخواهند با توسل به اسلحه و خشونت از خود مخافظت کرده دشمن را منکوب و عقب برانند، راه گریز پیش می‌گیرند و به سرزمین‌های امن هجرت می‌کنند.هرچند اولین بار نیست که قدرت‌های بزرگ سرمایه‌داری غربی درصدد برقراری نظم و ترتیبات سیاسی و ژئوپلیتیک تازه‌ای در جهان و خاورمیانه برمی‌آیند. این اقدام معمولا پس از وقوع رشته‌تغییرات بنیادی در مناسبات بین‌المللی و بروز تضادها و چالش‌های تازه ضرورت پیدا می‌کند. در قرن 19 کشورهای بزرگ سرمایه‌داری غرب در رشته‌کشمکش‌های آشکار و پنهان، تقریبا همه سرزمین‌های آسیا و آفریقا را که اکثرا به کهن‌ترین تمدن‌های بزرگ تعلق داشتند، با استفاده از برتری نظامی به تصرف خود درآوردند. از همان آغاز بین آنها تصادماتی بر سر توسعه متصرفات و مستعمرات پیش می‌آمد. تعادل‌ها و توافق‌ها ناپایدار بود و با تغییر در معادلات قدرت‌های اقتصادی، نظامی و مهارت‌ها و زدوبندهای سیاسی برهم می‌خورد. تا سرانجام به وقوع جنگ جهانی اول انجامید. تغییرات بزرگ بعدی در مناسبات بین‌المللی مثل انقلاب 1917 در روسیه و تشکیل اتحاد جماهیر شوروی و سپس ظهور رایش سوم و حکومت نازی‌ها در آلمان، باعث وقوع تصادمات تازه و تشدید بحران‌های درونی نظام‌های سرمایه‌داری شد و نهایتا جنگ بزرگ دیگری درگرفت. در این مدت بسیاری از جنبش‌های آزادی‌بخش به نتیجه رسیدند و استقلال خود را بازیافتند. شکست آلمان نازی و پیروزی رژیم جدید شوروی و گسترش نهضت‌های آزادی‌بخش، خطر وقوع تصادمات تازه و پی‌درپی را افزایش داده بود. نیاز کشورهای سرمایه‌داری به نظمی تازه برای پیشگیری از وقوع جنگ بزرگ دیگری بین خودشان، در قالب تأسیس سازمان‌ملل متحد برآورده شد. کشورهای سرمایه‌داری میان خود به سازش رسیدند و وارد دوره‌ای از جنگ‌سرد با رژیم جدید در شوروی شدند که تا فروپاشی این بلوک در 1979 ادامه پیدا کرد. جنگ‌سرد و جهان دوقطبی برای ملت‌های جهان‌سوم هم فرصت بود و هم تهدید. آمریکا و متحدانش با حمایت از رژیم‌های دیکتاتوری و کمک به سرکوب جنبش‌های آزادی‌بخش و تقویت و حمایت بی‌دریغ از اسرائیل، تسلط خود را بر قلمرو نفوذ خود در منطقه و جهان مستحکم می‌کردند. با فروپاشی شوروی مانع اصلی دربرابر توسعه‌طلبی آمریکا و غرب برداشته شد. اکنون باید کشورهایی که در این مدت به نوعی استقلال نسبی دست یافته بودند، مهار شوند و تحت نفوذ و رهبری آمریکا به‌عنوان تنها ابرقدرت جهانی و رأس امپراتوری سرمایه درآیند. خلاصه کنم حمله آمریکا به افغانستان، عراق و لیبی، کودتای نظامی در مصر بر ضد رئیس‌جمهور منتخب و قانونی این کشور، دخالت نظامی عربستان به پشتیبانی آمریکا در یمن و بسیاری اقدامات از این نوع، همه با این هدف صورت می‌گیرد که تمامی موانع در برابر گسترش جهانی نظام سرمایه‌داری نولیبرال به رهبری آمریکا برداشته شوند و به تعبیر فوکویاما، تاریخ به پایان برسد. یک واکنش فوری در برابر کاربرد نامحدود و بی‌پروای خشونت به‌ویژه توسط نولیبرال‌های آمریکا در سرزمین‌های مسلمانان، ظهور و گسترش جریان‌های سلفی‌گری است که خشونت متقابل را برای بیرون‌کردن متجاوزان و اشغالگران آمریکا و متحدان او از سرزمین‌های اسلامی، به‌عنوان مؤثرترین حربه، به کار گرفتند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.