|

امیلیا نرسیسیانس، استاد مردم شناسی دانشگاه تهران:

وصله نژادپرستی به ایرانی‌ها نمی‌خورد

اعراب برای ایرانی‌ها غریبه نیستند. ایرانی‌ها هم اقلیت عرب در کشورشان دارند و هم از همان قرن اولیه ظهور اسلام در شبه‌جزیره عربستان با اسلام و پیروان عرب این دین آشنا شدند. با وجود این یکی از واکنش‌هایی که این روزها در میان مصلحان ماهواره‌نشین خارج از مرز درباره فاجعه منا دیده می‌شود، به‌شدت رنگ‌وبوی نژادپرستی ضدعرب دارد. این گروه با توسل به اشعار کهن و ضرب‌المثل‌های نخ‌نما تلاش می‌کنند بر بنیان رابطه با عربستان بتازند. جملاتی نظیر «تحریم رفتن به حج و عربستان و جلوگیری از خروج ثروت ملی» شاه‌کلید واکنش‌های این گروه است. از سوی دیگر تأکید بر جنبه‌های اصیل فرهنگ ایرانی و انتقاد از التقاط این فرهنگ با فرهنگ و ادبیات عرب، شالوده گفتمان نژادپرستی ضدعرب را می‌سازد. این گفتمان البته یک‌شبه ایجاد نشده است و فاجعه منا بهانه‌ای شده تا عده‌ای دوباره بر طبل آن بکوبند. اگر تاریخ این نگاه و رویکرد را پی بگیریم، می‌توانیم ریشه‌های آن را در باستانی‌گرایی و آریایی‌پیشگی پهلوی اول و دوم بیابیم. با این حال «امیلیا نرسیسیانس»، مدیر گروه انسان‌شناسی دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه تهران معتقد است نژادپرستی و مخصوصا فرهنگ ضدعرب در میان ایرانیان وجود ندارد. او به «شرق» می‌گوید: «به گمان من چنین نژادپرستی‌ای در میان ایرانیان وجود ندارد، حتی در لحظات تاریخی خاصی که فرصت و امکان بروز نفرت نسبت به نژاد عرب بیشتر بوده است؛ مانند دوران جنگ هشت‌ساله بین ایران و عراق، مردم ایران هرگز چنین واکنشی نشان نداده‌اند. اتفاقا ایران ازجمله معدود کشورهایی است که تهمت نفرت از دیگران و وصله نژادپرستی به آن نمی‌خورد. مردم ایران نجیب‌تر از آن هستند که بخواهند چنین نگاهی داشته باشند مخصوصا اینکه ما اقلیت قومی عرب را در کشورمان داریم که در کمال دوستی و آشتی با دیگران زندگی می‌کنند». این مردم‌شناس همچنین درباره واکنش مردم نسبت به فاجعه منا می‌گوید: «از طرفی فکر می‌کنم مردم مشغول‌تر از آن هستند که چنین نفرت‌هایی را در دل بپرورانند مگر اینکه این نفرت بخواهد از جایی به آنها تزریق شود، وگرنه از نظر مردم اتفاقی که روی داده، یک حادثه ناراحت‌کننده است و آنها برای ازدست‌رفتن هموطنان خود متأسف هستند». این در حالی است که در میان متخصصان حوزه رسانه، گاهی اوقات ترس و نگرانی از تأثیرگذاری این گفتمان و فرهنگ بر مخاطبان ایرانی برنامه‌های ماهواره‌ای و همچنین شبکه‌های اجتماعی وجود دارد. نرسیسیانس اما معتقد است اگرچه برای سنجش این تأثیرگذاری باید پژوهش و تحقیقات علمی و همه‌جانبه انجام شود اما تزریق یک اندیشه چندان هم کار راحتی نیست. او می‌گوید: «اینکه گروه یا افرادی بخواهند تفکری را به مردم تزریق کنند و بقبولانند، چندان قابل‌اتکا نیست زیرا تنها با حرف و حدیث نمی‌توان چیزی را در مردم تغییر داد، به همین دلیل باید تأکید کنم مردم ایران هرگز نژادپرست نبوده و نیستند و این پیام‌ها هم آنها را تبدیل به ضدعرب نمی‌کند».

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.