عباس عبدی بررسی کرد:
مهاجران و مسئولیت اخلاقی جامعه مجاهر
دیدن تصویر آیلان سهساله بیجان بر ساحلی که قرار بود ساحل امنیت و آرامش باشد، جامعه جهانی را متوجه بحرانی کرده است. با «عباس عبدی» درباره ریشههای این بحران و مسئولیت جامعه جهانی در قبال پناهندهها به گفتوگو پرداختهایم.
جامعه جهانی چه مسئولیتی در قبال پناهندگان سوری و عراقی برعهده دارد؟ در این زمینه باید میان دو وجه اخلاقی و سیاسی مسئولیت تمایز قائل شد. مسئولیت اخلاقی این موضوع بهتناسب متوجه تمام کشورهای جهان است. البته کشورهای قدرتمندتر، نزدیکتر و آنها که سنخیت فرهنگی بیشتری با پناهجویان دارند، بهطور طبیعی مسئولیت بیشتری هم دارند مثلا اگر اتفاقی در آمریکایلاتین بیفتد، کشورهای آن قاره بیشتر مسئولیت دارند تا کشوری مثل ایران و در افغانستان برعکس است. اما مهمتر از مسئولیت اخلاقی؛ مسئولیت سیاسی است اگر از زاویه مسئولیت اخلاقی نگاه کنیم، مسئولیت اخلاقی یونان بیشتر است تا آمریکا و انگلیس ولی از نظر مسئولیت سیاسی قضیه فرق دارد. یعنی اگر به خاورمیانه نگاه کنیم، آنچه اینروزها اتفاق افتاده است، بیتأثیر از مسائل سیاسی یک قرن گذشته و مرزهای مصنوعی ناشی از قرارداد سایکس پیکو و نیز شکلگیری اسرائیل در منطقه و دخالتهای بعدی آنان نیست. برای نمونه رژیم صدام در منطقه با حمایت کشورهای غربی توانست جنایات زیادی را انجام دهد، من نمیگویم که او را غربیها سر کار آوردند یا بهطورکامل بازیچه آنها بود ولی کشورهای غربی بودند که از او حمایت یا حداکثر اینکه در برابرش سکوت کردند؛ در برابر کشتار کُردها و بمباران شیمیایی سردشت و حلبچه. و این رفتار مسئولیت سیاسی بر کشورهای خطاکار بار میکند البته قصدم این نیست که همه مشکلات منطقه را به این عامل خارجی تقلیل دهم زیرا مسائل داخلی آنها هم زیاد است ولی رفتار بیگانگان مهم است. از سوی کشورهای اروپایی درباره پناهندگان مطرح میشود، مشکلات داخلی خودشان است؟ اگر جهان کوچک شده و بر اثر انقلاب دیجیتالی کوچکتر از گذشته هم شده است و هر گوشهای خبری شود درلحظه همه مطلع میشوند، این اتفاق فقط در محدوده اخبار نخواهد ماند بلکه در سایر اتفاقات از جمله پناهندگی هم انعکاس خواهد یافت. در آینده مسئله مهاجران بیشتر هم خواهد شد. امروز و با وجود رسانههای جدید هر لحظه، هرکسی میتواند برآوردن امیدهای خودش را با حضور در جای دیگر تصویر کند. با وجود این وسایل؛ ارتباطات زیاد میشود و همین امر نیاز به نقلوانتقال را هم افزایش میدهد و انگیزه برای گریز از وضع ناخوشایند را افزایش میدهد. این موضوع نشان میدهد که دیگر نمیتوان دور خود حصار کشید و از تبعات مشکلات سایر مناطق در امان ماند. گاهی این انتقاد مطرح میشود که چرا پناهندگان به کشورهای همسایه در خاورمیانه مهاجرت نمیکنند و این بار بر دوش اتحادیه اروپا افتاده است؟ جدای از مسئله آوارهها باید برای این بحران فکری شود؛ بحرانی که بخشی از ریشه آن ناشی از سیاست غربیها بود که گمان کردند میتوانند اسد را چندماهه بردارند و یک حکومت مردمی سر کار بیاورند. ولی وقتی نتوانستند، تازه فهمیدند که از مخالفان او باید به خودش پناه ببرند ولی این کار را هم نکردند و منطقه را در خلأ قدرت رها کردند و در چنین خلأ قدرتی مارهایی حیات پیدا میکنند که باید از ترس آنان به اژدها پناه برد. آنان با حضور سیاسی خودشان موازنه قوا را علیه اسد بههم زدند ولی نتوانستند جایگزین مناسبی پیدا و با آن ارتباط برقرار کنند. هرجایی که قدرت و اقتدار نباشد، هر نوع میکروب و ویروسی رشد میکند. بیقدرتی بدتر از وجود یک قدرت ظالم است. قدرت ظالم میتواند امنیت را برقرار کند ولی در بیقدرتی، هرجومرج و بحران انسانی غالب است و غربیها باید بخشی از مسئولیت سیاسی این بحران را برعهده بگیرند. در برخی از کشورها، شهروندان موافق پذیرش پناهجویان هستند اما دولتها نه؟ شهروندان لزوما تصویر دقیقی از نتایج و ادامه پذیرش پناهنده ندارند ولی دولتها به مسئولیتهای بعدی فکر میکنند. پذیرش پناهنده ساده است اما تأمین آنها و سپس بیرونکردنشان ساده نیست. در انگیزههای پذیرش، بحثهای اقتصادی و جمعیتی هم وجود دارد. اروپا نمیتواند مسائل جمعیتیاش را بدون پذیرش مهاجرت حل کند. بنابراین پذیرش پناهندگان یک تیر و دو نشان است؛ هم وجه اخلاقی مسئله حل میشود و هم نیازهای جمعیتی. اروپاییها دو دسته هستند که باید آنها را از هم جدا کرد. یک دسته اروپایشمالی و آلمان است و گروه دیگر اروپای شرقی و جنوبی است که این دسته با بحرانهای اقتصادی شدیدی روبهرو هستند. یونان در رکود کامل است، این فرق دارد با آلمان که اقتصاد قدرتمندی دارد. به دلیل این دو گروهبودن، اتحادیه اروپا در برابر پذیرش پناهندگان مواضعشان یکدست نیست. البته مسئله اختلاطهای فرهنگی هم هست. در بعضی از کشورها جناحهای راست شکل گرفتهاند و اختلاطهای نژادی را منع میکنند. اروپایغربی هم میخواهد مشکل جمعیت و نیروی کارش حل شود ولی در برابر اختلاط فرهنگی، عوارضی مثل شکلگیری طرفداران اروپایی داعش را هم میبینند و البته میخواهند این مسئله پذیرش پناهندگان کنترلشده انجام شود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.