زبان ما هنوز زبان فلسفه نیست
بهتازگی کتاب «فلسفه زندگی: تاملاتی در باب حیات، معنا و اخلاق» همیلتون، به فارسی منتشر شده است. ضیا موحد همراه با محسن جوادی، حسین شیخرضایی و میثم محمدامینی در نشست هفتگی شهر کتاب، به نقد و بررسی این کتاب پرداختهاند. آنچه در ادامه میخوانید بخشی از سخنرانی ضیا موحد به نقل از پایگاه اینترنتی «شهر کتاب» است: ضیا موحد، بخشی از کتاب فلسفه زندگی با عنوان صدق و واقعیت را موضوع سخنان خود قرار داد و در اینباره تصریح کرد: مشکل از ترجمه عنوان این بخش آغاز میشود. در اینجا واژه «Reality» واقعیت ترجمه شده است؛ اگر آن را با واژگان متضادش در نظر آوریم، آسیبهایی بروز میکند؛ اهل فلسفه در بهکارگیری اصطلاحات حساسیت دارند؛ اما مترجم واژه یادشده را گاه واقعیت ترجمه کرده است، گاه صدق و گاه واژگان دیگر. البته نمیتوان او را مقصر دانست چراکه زبان ما هنوز زبان فلسفه نیست. مسئله صدق نیز باید «صدق» ترجمه شود؛ متون کلاسیک ما از این حیث بسیار کمک میکنند. وی ادامه داد: وقتی در مقابل صدق، راستی بهکار میبریم، نمیتوانیم برای کذب از دروغ استفاده کنیم؛ میتوان از ناراستی بهره برد؛ اما این واژه لزوما به معنای دروغ نیست؛ اگر کسی حرف راست نگوید، به این معنی نیست که دروغ گفته است؛ این آسیبها و ایرادات برای صادق و کاذب وجود ندارند، اما برای تصدیق و مصداق همچنان با آنها روبهروایم. فلسفه قدیم و متون منطقی ما به این مسائل توجه داشتهاند؛ ولی مترجم برای ترجمه متون فلسفی به زبان فارسی با دشواریهایی روبهرو میشود که برآمده از نوشتههای فلسفی ما و بیدقتیهای موجود در آن است. آسیبهای دیگری از اینگونه که اشاره شد در این ترجمه وجود دارد. موحد، در ادامه سخنان خود مؤلفهها و ویژگیهای موضوع مورد بحث را برشمرد و اظهار داشت: این بحث دال بر این است که آیا مفاهیم اخلاقی به امور حقیقی هم ارجاع میدهند یا خیر؟ جملات اخلاقی صادق یا کاذب هستند یا خیر؟ اگر صادق و کاذب دارند، به کدام اعتبار است؟ آیا به اعتبار امر حقیقی، صادق و کاذب دارند؟ حقیقتگرایان اخلاقی به امر حقیقی ارجاع میدهند و دو مثال هم در اینباره مطرح میکنند؛ یکی با اتکا به رنگها و دیگری با استفاده از ریاضیات. موضع آنها محل نقد و اعتراض واقع شده است که به اعتقاد من بجا و صحیح است؛ چراکه اصول اخلاقی و معیارهای اقوام مختلف متفاوت است. بنابراین، اعتقاد بر اینکه اموری حقیقی وجود دارند که پایه و بنای صدق و کذب اصول اخلاقی هستند، نادرست است. درنهایت این امر مطرح میشود که هر فردی برای خود اصولی اخلاقی دارد و باید آن اصول را از مجموع زندگی او برکشید. اگر این مجموعه سازگار باشد، پنجاه درصد با دیگران توافق دارد و به همین میزان خیر. بنابراین صدور یک حکم کلی فقط خاص مذاهب و ایدئولوژیهاست؛ آنها میگویند: این است و جز این نیست. انسان اخلاقی میتواند دریابد بین خودش و دیگران بسیاری چیزها مشترک نیست. بار دیگر برای کسانی میگویم که ادبیات و رمان را سرسری میگیرند: منبع و منشأ دلنگرانیهای اخلاقی رمانها هستند. ترجمه اثر هم باوجود آنچه گفته شد روان و مطلوب است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.