افکار عمومی جهان خواستار صلح و آشتی
17 سپتامبر پایان مهلت تعیینشده کنگره برای رأی به توافق هستهای ایران و شش قدرت جهانی است. اینروزها حرکتهای مردمی بسیاری در ایران، آمریکا و دیگر نقاط جهان درجهت متقاعدکردن کنگره آمریکا برای تصویب توافق هستهای شکل گرفته که تازهترین آنها کمپین «دیپلماسی و نه جنگ» است که بیلبوردهای بسیاری در سرتاسر آمریکا با این شعار و تصاویر مرتبط با آن نصب شدهاند و در ایران نیز برخی چهرههای مشهور نظیر جعفر پناهی و رضا کیانیان در پیامهای ویدئویی کوتاه حمایت خود را از این توافق هستهای اعلام کردهاند. با «غلامعباس توسلی»، جامعهشناس، درباره این حرکتهای مردمی و کمپینها به گفتوگو نشستهایم.
کمپینها و جنبشهای مردمی شکلگرفته در دنیا در حمایت از توافق هستهای ایران را چگونه میتوان تحلیل کرد؟ این کمپینها بخشی از همان افکار عمومی هستند که میگوییم یکی از اضلاع و ستونهای دموکراسی است. امروزه در همهجای دنیا افکار عمومی و خواست مردم اهمیت زیادی دارد و حتی اگر یک گروه کوچک با سیاستی مخالف باشند، خواستهشان مورد توجه قرار میگیرد حتی اگر به آن ترتیباثر داده نشود. در ایران هم حرکتهایی شکل گرفته که مخاطبشان کنگره آمریکاست. این حرکتها میتواند بر کنگره آمریکا تأثیرگذار باشد؟ بله، چون این حرکتها قرار نیست تنها روی کنگره اثر بگذارند بلکه بیشترین تأثیرشان بر نهادهای بینالمللی و بیطرف نظیر سازمان ملل است تا کشورهای عضو را تحت فشار قرار دهد. حتی شاهد حرکتهایی هم بودهایم که ایرانیهای مقیم آمریکا جلو سازمان ملل جمع شدهاند یا نامه و طومار امضا کردهاند، همه این اقدامات میتواند اثر خودش را بر سیاستمداران بگذارد. ویژگی بسیاری از این کمپینها از پایینبودن و مردمیبودن آنهاست. درصورتیکه معمولا در تجربههای سیاسی، افکار عمومی اگر بتواند حمایت مالی و سیاسی داشته باشد، به پیروزی میرسد. خیر، افکار عمومی حتی اگر حمایت نداشته باشد میتواند تأثیرگذار باشد مخصوصا اگر عمومیت پیدا کند. البته در مسائل مربوط به جامعه و سیاست نمیتوان قوانین صددرصدی صادر کرد ولی جنبشهای مردمی مخصوصا اگر تکرار شود و مداومت داشته باشد، تأثیرگذار است. همچنین نوع اقداماتی که این جنبشها انجام میدهند، مهم است مخصوصا اگر همانطور که گفتم بتواند نهادهای بیطرف بینالمللی را تحتتأثیر قرار دهد، میتوان به اثرگذاری آن امیدوار بود. با وجود این نمونههای زیادی هم از بیتوجهی به افکار عمومی در تمام جهان وجود دارد. برای مثال در جنگ اخیر غزه باوجود همه مخالفتهای جهانی، اسرائیل بهسختی آتشبس را پذیرفت. معتقدم افکار عمومی تأثیرگذار است ولی واقعیت هم این است که برخی سیاستمداران روشهایی را پیش میگیرند که خودشان هم میدانند ریشهاش چیست. مثلا در نظر بگیرید کشورهایی که منافعشان با منافع کارخانههای اسلحهسازی گره خورده است، چه سیاستهایی را در پیش میگیرند ولی تجربه نشان داده که راه چاره این است که مردم در برابر چنین سیاستهایی بایستند و بر سیاستمداران فشار بیاورند تا راه درست را در پیش بگیرند زیرا این مردم هستند که زندگیشان تحتتأثیر تصمیمات سیاستمداران قرار میگیرد. سیاستمداران زود تسلیم خشونت میشوند و این مردم هستند که باید راه آشتی و صلح را به آنها گوشزد کنند، چون هزینه جنگ را مردم میپردازند. شعار کمپین اخیری که در این زمینه شکل گرفته، «دیپلماسی و نه جنگ» است. این شعار در دنیای امروز چه جایگاهی دارد؟ از زمان شکلگیری سازمان ملل متحد پس از جنگ جهانی دوم، گفتوگو و دیپلماسی جایگزین جنگ شده است. امروز دیپلماسی در افکار عمومی جای خودش را باز کرده است و همه میدانند جنگ تأثیری ندارد. هر کسی که بخواهد با زور حرف خودش را بر کرسی بنشاند، جز ستم و بیعدالتی کاری از پیش نمیبرد. امروز تنها راه برقراری عدالت عمومی از مسیر صلح و آشتی میگذرد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.