تأملی در باب «سوختن در فراموشی»
ایمان مصطفایی- اول: میگفتند: از توی آتش صدای ترکیدن سر انسان به گوش میرسید. دود و شعلههای آبیرنگ ناشی از سوختن گوشت و چربی از توی سینما بیرون میزد. سینما و اطرافش بوی گوشت کبابشده گرفته بود. چندنفری سعی میکردند خودشان را از پنجره به بیرون پرت کنند. مأمور سابق شهربانی میگفت: «وقتی وارد سالن شدم، پاهایم تا مچ در چربی مذاب فرو میرفت». عدهای هم قرار بود همان شب برای دیدن فیلم «گوزنها» به سینما بروند که نرفتند و تقدیر بهگونه دیگری برایشان رقم زده شد. اینها صرفا گفتههای کسانی است که هنگام حادثه انسانسوزی در «سینما رکس» آبادان آن اطراف حضور داشتند؛ عابران، مغازهدار، عکاس، خبرنگار و مأمور شهربانی و آتشنشانی. هرکدام هم روایت خودشان را از حادثه آن شب نقل میکنند. اما حقیقت همراه کسانی که برای دیدن «گوزنها» به رکس آمده بودند، تبدیل به آتش و خاکستر شد. هیچکس بهدرستی نمیداند که آتش چگونه شکل گرفت و قبل از سوختن چه بر آنها گذشت و تمام این مدت تنها گفتهها و خبرهای ضدونقیضی ارائه شد از سوی شاهدان آن رویداد؛ از تعداد کشتهشدگان گرفته تا حکایت خفگی و بیهوشی قبل از سوختن. خفگی با تینر یا سم حاصل از سوختن مواد اشتعالزای بهکاررفته در دیوارهای سالن سینما. حتی بعد از گذشت اینهمه سال کسی نمیداند آن شب چندنفر از شعلههای آتش جان سالم بهدر بردند. دوم: برخلاف روایت جناب آقای سعید برآبادی در روزنامه «شرق» در تاریخ 27/5/94 چندسالی میشود که دیگر کوچکترین نشانی از «سینما رکس» وجود ندارد. نه دری، نه پنجرهای و نه حتی مخروبهای که سابق به آن «سینما» میگفتند. زیر مکان سابق سینما، پاساژ است و اغذیهفروشیای که از سالهای خیلیدور همانجا حضور دارد؛ پاساژی که بعد از جنگ دوبار دیگر طعمه حریق شد؛ مکانی که جز تندیس بیرمق و کجومعوجی که در خیابان مجاور آن بنا نهادهاند، نشان دیگری از آن سینما ندارد. اطلاعات نگارنده محترم مطلب «سوختن در فراموشی» یا مربوط به شرایط آبادان در گذشته، بهخصوص موقعیت «سینما رکس» است یا او هم شبیه گفته حاضران و شاهدان آتشسوزی تنها از ظن خود شد یار من... . روایتی که در بعضی سطور بیشتر شبیه به یک سناریوی ذهنی بود تا مستنداتی در باب یک رویداد تلخ تاریخی. «سینما رکس» سالهاست که تبدیل شده به یک فضای خالی. نه در ورودیای از آن بهجا مانده و نه زمین خالیای در مجاورت آن که تبدیل به ساندویچی شود! و هیچ مخروبهای هم از آن به یادگار نمانده است. تصاویر ارائهشده بیشتر یادآور آبادان در اوایل دهه 70 است، نه مرداد 1394. «تلفن خرخر میکند، صدا به صدا نمیرسد، برق قطع میشود». امروز با وجود اینهمه امکانات رسانهای و ارتباطجمعی، توصیفات نویسنده گزارش را دو گونه میتوان استنباط کرد. اول آنکه گزارش و گفتوگو با آقای «خدری»، خبرنگار محترم و پیشکسوت، مربوط به سالهای خیلی دور است یا مستندات و توصیفات ارائهشده تنها بخشی از سناریوی ذهنی و ساختگی نویسنده محترم است. «شرجی چندیندرصدی، تحمل ساعتها بیبرقی عادتشان شده. میروند در کوچه و برزن و زیر سایه درختها مینشینند تا برق دوباره برگردد». اطلاعات کهنهای که ضرورت داشت با کمی پژوهش و تحقیقات میدانی بیشتر، صحیح و موثق بیان شود. سوم: چندسالی میشود که هنرمندان عرصه تئاتر آبادان در 28 مرداد به مناسبت سالگرد حادثه آتشسوزی «سینما رکس» بر سر مزار رفتگان میروند و با اجرای نمایش میدانی همراه با بازماندگان، یاد و خاطره آنها را گرامی میدارند؛ فاجعه تلخی که اگر از تقویم هم حذف شود، هرگز توسط شهروندان آبادانی به محاق فراموشی نخواهد رفت. پاسخ «شرق» سعید برآبادی: با تشکر از حسنتوجه ایشان به گزارش، باید به عرض برسانم که متأسفانه نویسنده این جوابیه، به طور دقیق گزارش «سوختن در فراموشی» را مطالعه نکردهاند چراکه در آن صورت پی به این واقعیت میبردند که اطلاعات گزارش، صرفا از طرف «رضا خدری» به اینجانب ارائه شده و من سعی کردهام بدون کموکاست روایت ایشان را -که از اولین خبرنگاران حاضر در صحنه آتشسوزی سینما رکس بودهاند- منتقل کنم، بنابراین بهغلط گزارش موردنظر را روایت بنده از ماجرا خواندهاند و اگر این گزارش دارای اشتباهاتی بوده، همانگونه که نویسنده این جوابیه در ابتدای متن خود، به آن اشاره کرده، حاصل قرائتهای مختلف از حادثهای است که شاهدان عینی آن، 37 سال پیش سوختند و خاکستر شدند. فرمودهاند که این گزارش بیشتر به یک سناریوی ذهنی شبیه است تا مستنداتی درباره یک رویداد تلخ تاریخی. در اینکه یک روزنامهنگار حق دارد با قلم و ادبیات خود به موضوعات حتی تاریخی بپردازد جای شکی نیست اما به نظر میرسد که منظور نظر ایشان، ساختگیبودن گزارش باشد که در این مورد روزنامهنگار میتواند این ادعا را با منتشرکردن فایل صوتی مصاحبه به آقای خدری بهطورکل از میان ببرد. جالبترین بخش این جوابیه اما آنجایی است که به مستندات گزارش «شرق» ایراد گرفتهاند و آن را ذهنی خواندهاند. واقعیت این است که آقای خدری در روز تهیه این گزارش، دیداری از آبادان داشتهاند و بر اساس مشاهدات عینی ایشان و تصویرهایی که همان روز در اختیار «شرق» قرار دادند، این گزارش تهیه شده و اگر نویسنده این جوابیه، این مستندات و توصیفات را یادآور آبادان دهه 70 میدانند، مشکلی بر گردن این حقیر نیست. در پایان ذکر این نکته را هم نباید از قلم انداخت که من نیز بهعنوان نویسنده این گزارش موظف بودهام آنچه را که آقای خدری به من منتقل کردهاند از طریق پرسوجو مورد بررسی قرار دهم و اگر این اتفاق نیفتاده، با تذکر بجایی که آقای مصطفایی دادهاند، قطعا از این پس موردنظر من نیز خواهد بود. در پایان، مجددا صمیمانه از حسنتوجه ایشان به «شرق» و این حقیر سپاسگزارم.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.