روایت تبعیضها در تئاتری امروزی
جعفر والی
آثول فوگارد نویسندهای است که بهعنوان یک سفیدپوست، سالها دغدغه آپارتاید آفریقایجنوبی را داشته و پیرو این دلمشغولی در نوشتههایش به مسئله تبعیض پرداخته است.آرزوهای جهانی نمود بارزی در نوشتههای فوگارد دارد و «پیوند خونی» از جمله نوشتههای او با همین نگاه است. هوشمند هنرکار با همین زاویه نگاه، متن فوگارد را بازنویسی کرده و در جریان بازنویسی، موضوعی را که چندی است گریبانگیر خاورمیانه شده مطرح کرده است. در «پیوند خونی» آنچه جایگزین تبعیض بین سفید و سیاه شده، تبعیض موجود در منطقه خاورمیانه مابین اسرائیل و فلسطین است.عدم تجانس در میان اعراب فلسطینی و اسرائیلیها نکتهای است که در محتوای این اثر نمایشی وجود دارد و بهواسطه شکل کارگردانی آن بیشتر به رخ کشیده ميشود. قصه دو برادر داستان، قصه دلخواهی نیست و شیوه روایت این قصه توأم با نگاهی معترض است؛ اعتراض به پدیدهای که امروز در دنیا با آن روبهرو هستیم. امروز برخی از هنرمندان که همچنان میخواهند نگاهی جدی به تئاتر داشته باشند، فرصت چندانی برای عرضه اثرشان ندارند. برهمیناساس است که میبینیم نمایشی مثل «پیوند خونی» که نگاهی جدی را در تئاتر دنبال میکند، در فضای کوچک خانه نمایش روی صحنه میرود؛ این تلاش برای زندهنگهداشتن تئاتر واقعی از نگاه من بسیار ارزشمند است. این حرکت میتواند ادامه داشته باشد و تبدیل به جریانی شود که در کنار تئاتری که کمتر به ارزشهای نمایشی توجه دارد، مسیر خود را بیابد و پیش برود.قابی که در «پیوند خونی» پیشروی تماشاگر قرار ميگیرد، خود بیانکننده نکاتی است: حرکات و میزانسنها درست است و درعینحال در شکل طراحی صحنه از المانهایی بهره گرفته شده که امکان برداشت را برای مخاطب به وجود میآورد، سیمهای خاردار در پیشانی صحنه و شیشههای شکسته رنگی که از سقف آویزان است، هرکدام در شکلگیری حس و حال و فضای نمایش تأثیر قابلتوجهی دارد. تخت دوطبقهای که در صحنه این نمایش وجود دارد، نشانهای از ارتباط میان دو برادر داستان است، این دو هرچند با هم زندگی میکنند، اما از درک یکدیگر عاجزند و در زندگی روزمره عادی میتوانند کنار هم باشند، اما به محض آنکه یک اتفاق عاطفی رخ مینماید، فاصله عمیق میان آن دو دیده میشود. فاصله این دو شخصیت، زمانی، طبقاتی است.یکی دیگر از شاخصههای این نمایش تصویری است که از گذشته با نیمنگاهی به مسائل دنیای امروز مطرح میکند. شرایط، شخصیت مرد قصه را در موقعیتی قرار داده که نمیتواند با دختر موردعلاقه خود روبهرو شود، او راه مکاتبه را پیش میگیرد و این در فضای نمایش که مربوط به سالها قبل است، تصویری از وضعیت امروز ارتباطها در جامعه را نشان میدهد؛ ارتباطهایی که در اصل پیداکردن گمشده نیست، بلکه نوعی گمکردن است. این روزها عشق و عاطفه هم مکانیکی شده و شاید این نمایش بهخوبی نشان میدهد که آنچه حائل بین انسانهاست و مانع مواجهه مستقیم آنان شده، چیست. شاید این دغدغه نخست نمایش نباشد، اما خطی است که مخاطب میتواند در کار بیابد و از آن نقب، به یکی دیگر از اتفاقات فاجعهآفرین این روزها برسد.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.