|

مهاجرت 3 هزار خانوار منطقه هامون بر اثر خشک‌سالی

سال‌ها پیش، روستای «نظرسرانی»، جزیره‌ای بود در میانه‌های دریاچه هامون. یک جزیره در جنوب شرقی ایران، جایی در استان سیستان‌وبلوچستان؛ حالا جزیره به بیابان تبدیل شده است. گفته می‌شود این یکی از پیامدهای بحران خشک‌سالی در ایران است. ساکنان منطقه کار زیادی ندارند. مرد 54 ساله‌ای از اهالی اینجا می‌گوید: «ما در میان گردوخاک زندگی می‌کنیم». گردوخاک از زمانی منطقه را گرفته که دریاچه هامون خشک شده است؛ دریاچه‌ای که برای سده‌ها منبعی غنی از گیاهان و جانوران بوده است. (مهم‌ترین علت بروز این گردوغبار آن است که با خشک‌شدن بستر هامون، خاک سست‌بستر حتی با نسیم هم به هوا بلند می‌شود. به علاوه اینکه با خشک‌شدن منطقه، پوشش گیاهی نیز از میان رفته است. پوشش گیاهی به‌طور معمول یکی از عواملی است که خاک را نگاه می‌دارد). حالا دیگر همه می‌دانند با وجودی که تغییرات اقلیمی و کاهش نزولات جوی از مهم‌ترین مقصران این خشکی است، اما نبود مدیریت درست منابع آبی و خطای انسانی و مدیریتی در این حوزه نیز در این زمینه بسیار مؤثر بوده‌اند. استان سیستان‌وبلوچستان بیش از دیگر استان‌های ایران در معرض تهدید است. حدود 15 سال پیش، هامون با مساحت چهار هزار کیلومترمربع، هفتمین دریاچه بزرگ دنیا بود. هامون دریاچه‌ای مشترک میان ایران و افغانستان بود که از آب هیرمند تغذیه می‌کرد. از زمانی که ساخت‌وساز سدها در افغانستان شدت گرفت، حقابه هامون کم و کمتر شد. این نتیجه‌ای جز خالی‌شدن منطقه از ساکنان هزاران‌ساله‌اش نداشت. (جاری شدن بخشی از حقابه هامون از رود هیرمند به این دریاچه در دو سال اخیر نیز نتوانسته است بحرانی که طی سال‌ها ایجاد شده را از میان ببرد). شغل بیشتر ساکنان منطقه طی سال‌ها، ماهیگیری بوده است اما با خشک‌شدن هامون بیش از سه هزار خانوار منطقه که از طریق صیادی امرارمعاش می‌کردند، برای همیشه روستا را ترک کرده‌اند. نتایج تحقیقی که در سال 2013 توسط «مؤسسه منابع زمین» انجام شد، نشان داد که ایران بیست‌وچهارمین منطقه‌ در جهان است که بیشترین میزان فشار کم‌آبی و خشک‌سالی را تحمل می‌کند. این در حالی است که مصرف سرانه آب در این کشور دوبرابر متوسط سرانه دنیاست. یکی از مهم‌ترین مسائلی که منجر به بحرانی‌ترشدن وضعیت آب در ایران شده، آن است که کشاورزی در این کشور بیش از 90 درصد منابع آبی را به خود اختصاص داده است. به نظر می‌رسد بخش قابل‌توجهی از کشاورزی در ایران به کشت محصولاتی اختصاص دارد که آب زیادی مصرف می‌کنند؛ محصولاتی مانند برنج و ذرت. این اما تنها مشکل در کشاورزی ایران نیست. با وجود کمبود آب، در نتیجه نبود مدیریت آبیاری و آبیاری غلط و غیراصولی، بخش اعظم آب مورد استفاده در بخش کشاورزی، هدر می‌رود. هنگامی که نقطه‌ای دچار بحران کم‌آبی و خشک‌سالی می‌شود، جمعیت ساکن به‌شدت آشفته می‌شوند و زندگی برایشان دشوار می‌شود. از پیامدهای چنین رخدادی می‌توان بروز پدیده گردوغبار و نیز بالارفتن میزان استفاده از مواد مخدر را برشمرد. (یکی از تصاویری که این‌روزها به‌طور معمول می‌توان در دریاچه هامون مشاهده کرد، قایق‌های چوبی به گل‌وخاک‌نشسته است؛ قایق‌هایی که پیش از این برای صیادی در دریاچه استفاده می‌شده است). در بخش دیگری از زمین‌های اطراف هامون، در مناطق «سارانی» و «سیخسار»، قایق‌های چوبی به خاک نشسته‌اند. در این منطقه نیز پیش از این روستاهای متعددی وجود داشته، سه هزار رأس گاو زندگی می‌کرده و پرندگان در دریاچه به‌سادگی قابل رؤیت بوده‌اند. بسیاری از جوانان این منطقه ناچار شده‌اند برای امرارمعاش به شهرهای بزرگی مانند تهران، یزد و سمنان مهاجرت کنند و به‌عنوان کارگر ساده مشغول به کار شوند. پیش از این در سارانی بیش از صد رمه وجود داشت، حالا اما تعداد آنها به کمتر از 10 رمه رسیده است. این یعنی حتی شیر مورد نیاز خانواده هم تأمین نمی‌شود چه رسد به اینکه کودکان بتوانند تحصیل کنند. منبع: خبرگزاری فرانسه

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.