سطرهایی درباره «اعترافات ذهن خطرناک من»
بر اساس «اعترافات» قلم من
علی فرهمند
۱. پس از حدود 50 سال از زمان تولیدات چشمگیر «فیلمفارسی» در سینمای ایران، عدهای دست به نقد الگوهای «فیلمفارسی» زدند و پس از گذشت سالها، الگوهای «فیلمفارسی» درس عبرتی شد برای فیلمسازان نسل نو. غافل از آنکه جوانان دهه اخیر سینمای ایران مانند جوانان نسل «فیلمفارسی»، قرار است شیوهای را رواج دهند که بهمراتب ناامیدکنندهتر و حتی خطرناکتر از الگوهای «فیلمفارسی» است؛ زیرا اغلب «فیلمفارسی»سازان افرادی تحصیلکرده و باسواد بودند و از اهمیت «فیلمنامه» مطلع بودند و با وجود این دست به ساخت «فیلمفارسی» میزدند و پشت آثارِ بیارزششان، «نقاب تفکر» وجود نداشت. اما اغلب آثار دهه اخیر نشاندهنده سواد آکادمیک بسیار پایین این جوانان و تقلیدهای افراطی از آثار آمریکایی و اروپایی است. حتی نمیتوان برای این نوع فیلمها الگوی ثابتی در نظر گرفت زیرا هرچه دارند غریزی و تحت تقلید- و نه تأثیر- آثار خارجی است و این بیهویتی مسلما برای سینمای ایران خطرناکتر از «فیلمفارسی» است. در این نوع آثار جدید، تقلیدهای افراطی از فضای آثار شکستخورده آمریکایی و تلفیق این فضاها با شخصیتهای ابزورد اروپایی دهه 90 میلادی بسیار به چشم میخورد. ۲. عنوان فیلم، تمام بار طنز فیلم را بر دوش میکشد: «اعترافات ذهن خطرناک من». فارغ از اینکه تاریخ سینما، ذهنهای خطرناکتری را هم تا به حال به نمایش گذاشته است، آیا این عنوان برای فیلم مناسب است؟ مردی از خواب بیدار میشود و هیچچیز به یاد نمیآورد و فقط از طریق یک آدرس خشکشویی در کیف پولش ماجرا را آغاز میکند. از این بهبعد هجوم سؤالها ذهن مخاطب را فرامیگیرد و هیچگاه به این سؤالها پاسخی داده نمیشود تا جایی که خود فیلمنامهنویس در جایی از فیلم احساس خطر میکند و خودش یکی از همین سؤالها را از زبان «فرهاد» میپرسد. آنجایی که «فرهاد» به خدمتکارش میگوید: «تو چرا از ظاهر و رفتار من تعجب نمیکنی؟» درواقع خود فیلمنامهنویس هم متوجه این «کمدی موقعیت» با شخصیتهای فانتزیاش میشود و بااینحال ادامه میدهد. «فرهاد» که هیچچیز را به یاد نمیآورد، پس از کجا مطمئن است که «آیدا» همسرش نیست؟ از کجا میداند که کاسهای زیر نیمکاسه است؟ فرهاد چطور در اواخر داستان در لحظه متوجه می شود که در یک توطئه گیر افتاده است؟ و سؤال مهمی که پس از پایان فیلم باقی میماند: آیا راه دیگری جز تزریق و پاکشدن حافظه «فرهاد» برای بهدستآوردن مواد مخدر وجود نداشت؟ این تنها راهی بود که به ذهن فیلمنامهنویس رسیده است؟ متأسفانه فیلم یک هجویه است برای خودش که شخصیتهایش هر اقدامی انجام میدهند کمدی به نظر میرسد؛ زیرا موقعیت داستان چنین است. تنها نکته مثبتی که نمیتوان از آن چشم پوشید، بازی استاندارد «سیامک صفری» است که تلخی یک اثر غیراستاندارد را قابلتحمل میکند. ۳. همانطور که نمیتوان آثار جریان «فیلمفارسی» را ارزشگذاری کرد، اینگونه فیلمهای دهه جدید هم فاقد ارزش هستند. اما تفاوت دیگری که این دو گروه با هم دارند این است که گروه اول برای سرگرمی مخاطب عام ساخته میشود و بههمینسبب، از فروش بالایی هم بهرهمند است اما گروه دوم، برخلاف «فیلمفارسی»، مخاطبان عام و خاص را با هم پس میزند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.