|

کاوه میرعباسی مطرح کرد

استفاده از شعر فارسی در ترجمه «کمدی الهی»

شرق: دومین شب از شب‌های «هنوز» با حضور کاوه میرعباسی و اسدالله امرایی با عنوان «ترجمه داستان» عصر سه‌شنبه 13 مردادماه با حضور جمعی از علاقه‌مندان در کتاب‌فروشی «هنوز» برگزار شد. در ابتدای این نشست، اسدالله امرایی ضمن خیرمقدم به حاضران گفت: نشست‌های کتاب‌فروشی هنوز تنها به ترجمه شعر و داستان اختصاص نخواهد داشت و سرفصل‌هایی چون داستان، شعر، نمایش‌نامه‌خوانی و اجرای موسیقی هم خواهد داشت. امرایی با بیان این مطلب که راه‌اندازی کتاب‌فروشی در طبقه سوم یک ساختمان در ایران امری نامتعارف است، گفت: میرعباسی از مترجمان خوب است که به چندین زبان تسلط دارد و با دقتی که از او سراغ دارم، سعی دارد ترجمه خوبی از یک اثر را به مخاطبانش ارائه دهد. یکی از آخرین کتاب‌هایی که از او منتشر شده، ترجمه کمدی الهی دانته در سه مجلد است. او همچنین علاقه خاصی به تألیف و ترجمه کتاب‌های پلیسی دارد. در ادامه نشست، کاوه میرعباسی گفت: واقعیت این است که من هرگز فکر نمی‌کردم کمدی الهی دانته را ترجمه کنم؛ حتی من در کتابخانه قفسه‌ای کتاب دارم که در نوبت ترجمه هستند و کمدی الهی دانته هیچ‌وقت برای ترجمه در این قفسه قرار نگرفت. او افزود: در 10 سال گذشته من آثار متنوع و متعددی را ترجمه کردم؛ اما متأسفانه این کتاب‌ها با اینکه در شمار بهترین آثار ادبی جهان به‌ویژه رئالیسم جادویی قرار می‌گیرند، اما در فهرست کتاب‌های نفروش قرار گرفتند و آن‌گونه که باید، دیده نشدند و برای همین در انبار نشرها خاک می‌خورند. این‌بار تصمیم گرفتم که از ناشر پیشنهاد ترجمه بگیرم و ناشر، کتاب کمدی الهی دانته را به من معرفی کرد. مترجم کتاب «زنده‌ام که روایت کنم»، افزود: پس از این پیشنهاد، من ترجمه‌های متعددی از کمدی الهی را تهیه کردم و پس از بررسی این ترجمه‌ها متوجه شدم که بیشتر مترجمان این آثار درحالی‌که به متن اصلی وفادار بوده‌اند، اما در ترجمه اقدام به نوعی آفرینش کرده‌اند. با اینکه کمدی الهی، شعری قافیه‌دار است اما ترجمه‌هایی که از این اثر شده، قافیه‌دار نبوده مگر ترجمه‌ اسپانیایی آن به گفته میرعباسی، تاکنون قریب به 50 ترجمه از کمدی الهی دانته منتشر شده است و یکی از مترجمان که این اثر را به زبان انگلیسی ترجمه کرده، 50 سال زمان صرف این کار کرده و این اثر را به‌صورت شعر قافیه‌دار ترجمه کرده است. او افزود: به نظر من وقتی اثری را در ترجمه به‌صورت شعر موزون و مقفا ترجمه می‌کنیم، آن اثر در ترجمه چیزهایی را از دست می‌دهد. پس از بررسی‌هایم دریافتم با اینکه مترجم برای ترجمه این اثر عمری را وقت گذاشته، اما کمتر کسی به این ترجمه توجه و استناد می‌کند و اگر ترجمه قابل‌تأملی بود، پس از انتشار آن ، سایر مترجمان انگلیسی‌زبان زمان صرف ترجمه این اثر نمی‌کردند. او با اشاره به شیوه ترجمه سایر مترجمان گفت: بیشتر مترجمان، کمدی الهی را به نثر ترجمه کرده‌اند و برای همین در ترجمه با سطرهای طویل مواجهیم. در سه ترجمه فارسی که در دست داریم هم این شیوه رعایت شده، برای همین من تصمیم گرفتم که در ترجمه‌ام به‌نوعی از امکانات شعر سپید استفاده کنم و مسیر مترجم اسپانیایی‌زبان را پیش بگیرم. او ادامه داد: مترجم اسپانیایی اثر، از شعر سپیدی که نمایش‌نامه‌نویسان عصر طلایی قرون 16 و 17 برای نوشتن استفاده می‌کنند، الگوبرداری کرده بود یعنی ساختار نحوی جمله را به‌هم ریخته بود و من هم از این ترجمه اسپانیایی الهام گرفتم؛ کاری که من آن را آشنایی‌زایی می‌نامم. به‌این‌ترتیب، سعی کردم از شعر کلاسیک فارسی کمک بگیرم و از صنایع شعری در ترجمه جدید کمدی الهی استفاده کردم. میرعباسی افزود: نکته مهم دراین‌میان این بود که نمی‌خواستم از زبان آرکائیک استفاده کنم مگر جایی که حس کردم استفاده از این شکل زبان، به آهنگ بهتر جمله کمک می‌کند. بنابراین در دو سالی که این کار را ترجمه می‌کردم، شعرهای کلاسیک بسیار زیادی خواندم و بیش از همه نیز از شعرهای عطار و پس از او از حافظ الهام گرفتم. این در حالی بود که ترجمه‌های فرانسه و انگلیسی اثر، تنها در پی القا و انتقال مفاهیم موردنظر دانته بودند و به لفظ وفادار نبودند. او با بیان این مطلب که کمدی الهی دانته را بدون پانوشت نمی‌توان درک کرد، گفت: در بررسی‌هایم متوجه شدم که در برخی از ترجمه‌ها پانوشت‌ها از خود متن طولانی‌تر است و تنها چند ترجمه بود که مترجم در پانوشت اشاره کوتاهی کرده بود. من در ترجمه پانوشت‌ها به ترجمه آکسفورد توجه داشتم و سعی نکردم مخاطب را درگیر پانوشت‌های بسیار فنی کنم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.