فرار به جلو راهحل الجزایر نیست
بهنظر میرسد الجزایر که بهدلیل بیماری «عبدالعزیز بوتفلیقه»، رئیسجمهور خانهنشین این کشور، دچار مشکلات متعددی شده است در سرگردانی عمیقی بهسر میبرد. هنوز چند روز از حادثه «الغرادیه» در جنوب کشور نگذشته بود که تروریستهای القاعده توانستند 9 سرباز الجزایری را در منطقه دیگری، که کمتر از 140 کیلومتر با پایتخت فاصله دارد، به قتل برسانند. در حادثه الغرادیه دهها نفر کشته و زخمی شدند و خسارتهای سنگینی به بار آمد. این کافی نیست که بلافاصله انگشت اتهام بهسوی این یا آن گروه دراز شود. الجزایر نیازمند راهحلی جامع برای مشکلاتش است. اتهامزدن به چند گروه تروریستی درواقع بهمعنای فرار روبهجلو است و مشکلی را حل نمیکند؛ برای مثال در حادثه الغرادیه این گروههای اهل سنت و اباضیها بودند که هدف قرار گرفتند؛ کسانی که آمازیغیاند و جزء فعالترین بازرگانان این کشور بهشمار میروند. آنها تباری موزامبیکی دارند. اعراب و آمازیغها سالهای طولانی است در کنار هم زندگی میکنند و هرگز بینشان اختلافات مذهبی به این شکلی که امروز هست، وجود نداشت. از سال 2008 به این طرف است که هرازچندگاهی خبرهای مربوط به درگیریهای مذهبی بین آمازیکیها و اعراب شنیده میشود و مقامات الجزایری نیز هر بار فقط به آرامکردن اوضاع اکتفا میکنند. درواقع دولت الجزایر پیوسته بهدنبال راه فراری بوده است تا از این واقعیت که میتوان نامش را «الجزایر بیمار» نامید، خلاص شود؛ البته روشن نیست این الجزایر است که بیمار است یا بوتفلیقه؟ چگونه ممکن است کشوری رئیسجمهوری داشته باشد که نتواند سرجایش بنشیند و درعینحال بخواهد برای یک دوره دیگر هم نامزد شود. این در حالی است که الجزایر به رئیسجمهوری احتیاج دارد که همهچیز را زیر نظر داشته باشد و حداقل 12 ساعت در روز کار کند. اگر نظام حکومتی الجزایر شبهریاستی نبود، میشد از بیماری بوتفلیقه چشمپوشی کرد؛ اما در این کشور رئیسجمهور اختیارات زیادی در همه حوزهها دارد و بهویژه وقتی شرایط بهگونهای است که مقامات باید تصمیمی قاطع و فوری برای بحرانی پیچیده مثل غرادیه بگیرند، آن وقت کار مشکل میشود. این باورکردنی نیست که در الجزایر و در کنار شهرهای بزرگ این کشور کسانی زندگی میکنند که بهدلیل فقر مفرط، زندگیشان از گرسنگان بنگلادش و آفریقا وحشتناکتر است. چنین محیطهایی بهترین فضا و شرایط را برای پرورش تروریسم بهویژه گروههایی چون القاعده مهیا میکند. این کافی نیست که برخی مقامات الجزایری تقصیر را به گردن طرفهای دیگر از جمله مراکشیها بیندازند. راهحل اصلی این است که پرسیده شود چرا القاعده هنوز در الجزایر فعال است؟ یا اینکه چرا آمازیغیها از یک ستم تاریخی مینالند و احساس میکنند نسبت به برادران عربشان وضعیت فرودستتری دارند. بحرانی که در شهر غرادیه اتفاق افتاد- و در هرجای دیگری هم میتواند تکرار شود- بهسادگی نشان از یک بیاعتمادی عمیق بین شهروندان و دولت یا نهادهایی دارد که با شیوههای مختلفی همان کارهایی را میکنند که در دوران هواری بومدین در سال 1965 میکردند؛ به این معنا که هنوز مجموعهای از افسران بلندپایه هستند که با گرفتن رانتهای سهمگین بر سرنوشت کشور مسلط شدهاند. آنها میلیاردها دلار درآمدهای نفت و گاز را به جیب میزنند. وقتی بوتفلیقه در سال 1999 بر سر کار آمد، کشور شاهد رشد قیمتهای نفت و گاز بود و الجزایر به یک کشور ثروتمند بدل شده بود. آن زمان ذخیره ارزی الجزایر به بیش از 150 میلیارد دلار میرسید. اما بهجای اینکه این اموال صرف توسعه و تحقق عدالت اجتماعی شود، بخشی از آن صرف دادن رشوه به شهروندان و فریب یا ساکتکردن آنها شد و بهجای اینکه آنها را برای کار تولیدی از طریق طرحهای بزرگ توسعه بسیج کند، به رواج بیکاری در کشور دامن زد. هماکنون بیکاری در الجزایر یک مشکل اصلی است و نقش مهمی در افراطگرایی آنهم در کشوری دارد که فاقد مدرسه یا برنامههای آموزشی مشخص است و بخشهایی از فرزندانش به دست گروههای افراطی آموزش میبینند. باوجود سقوط نظام تکحزبی درسال 1988، هیچ چیزی در الجزایر تغییر نکرد. الجزایر هنوز نتوانسته است خود را از درآمدهای نفتی برهاند و برخلاف مراکش که این کار را کرد، هنوز نتوانسته است اقتصادی پیشرفته داشته باشد. الجزایر مانند بسیاری دیگر از کشورهای عربی از فساد و رکود و سیاستهای سرکوبگرانه رنج میبرد. مقامات این کشور فقط سعی میکنند اذهان را از توجه به مشکلات اساسی کشور منحرف کنند. این در حالی است که قبل از هرچیز باید برای حل این بحرانها جسارت داشت و به وجود این مشکلات اعتراف کرد. بهجای اینکه الجزایر نقشی کلیدی در ثبات منطقه داشته باشد، میبینیم پیوسته بهدنبال رقابت با این و آن، اعم از لیبی یا تونس، است. ملت الجزایر ملت بزرگی است و مردان فوقالعادهای دارد. آنها قادرند به دور از شعارها و تبلیغات و دشمنیها و دوستیها به جنگ این مشکلات بروند. تنها چیزی که لازم است این است که بهجای فرار روبهجلو، خود را برای مقابله با این مشکلات آماده کنند. تردیدی وجود ندارد که در چنین شرایطی حضور یک رئیسجمهور، ضروری خواهد بود؛ اما کسی که قادر به انجام مسئولیتهایش حتی در سطحی پایین باشد. آیا الجزایر حاضر است حقیقت خود را بپذیرد؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.