دلواپسیهای اسرائیل از چرخشهای آمریکایی
سمیرا فرخمنش : امنیت، کلیدیترین مفهوم برای سیاست داخلی و خارجی اسرائیل بهشمار میرود. کشوری که در خاورمیانه واقع شده است و از جنجالسازترین دولتهای این منطقه بهشمار میرود. امنیت مرزهای اسرائیل، رهبران سیاسی، امنیت نظامی و اقتصادی همه از محورهای پایهای برای تدوین تصمیمات اسرائیل بهشمار میرود و در همین راستا استراتژیهای «دشمنپرور» این کشور شکل میگیرد. اسرائیل از آغاز شکلگیری بهشکل وسواسگونهای اضطراب شکستهشدن امنیت کشورش را درسر داشت. دلایل این امر نیز روشن بود. از یک سو این کشور از نظر جغرافیایی کشوری غیرعربی است که در میان کشورهای عربی محصور شده. در نتیجه قابلپیشبینی است که امنیت لازم برای این کشور از نگاه رهبران آن همیشه در حالتی شکننده قرار داشته باشد. از سوی دیگر این دولت ماهیت کاملا ایدئولوژیک دارد و بخش مهمی از تصمیمات آن براساس راهبردهای ایدئولوژیک اجرا میشود. از این دریچه هم مجددا در مقابل همسایگان عربی خود قرار میگیرد؛ به زبانی دیگر اسرائیل از لحاظ ژئوپلیتیکی با سه گروه از کشورها درگیر است؛ گروه نخست فلسطینیان، گروه دوم کشورهای همسایه اسرائیل مانند سوریه و مصر و گروه سوم دولتهای مخالف در منطقه مانند ایران و بعضی دولتهای عربی هستند که اسرائیل باید اهداف ارضی و ایدئولوژیک خود را در برابر همه اینها به مرحله عمل برساند. پس مقابله با این دولتها و توانمندسازی نظامی کشور از ضروریات چنین رژیمی بهشمار میرود. بنابراین اسرائیل چارهای ندارد جز اینکه همیشه نیازمند یاریرسانیهای نظامی-استراتژیک کشورهای خارج از منطقه باشد. دولتهای غیرعربی که توانایی اقتصادی بالا دارند و درعینحال از دوستان اسرائیل بهشمار روند تا به کمک آنها بتواند امنیتی را که از 1948 نگران آن بود، تأمین کند. اسرائیل از زمان تشکیل دولت خود در مسیر ایجاد اتحاد با کشورهای غربی تقریبا موفق بوده. اما در این میان آمریکا از برجستهترین دولتهایی بود که اسرائیل را در این مسیر یاری کرد، متحد قدیمی که در همه عرصهها از مالی و نظامی گرفته تا شراکت در تصمیمات سیاسی، اسرائیل را حمایت میکرد. این «رابطه خاص» بین دو کشور به جایی رسید که دوسوم برنامه معروف نظامی تولید ضدموشک شتز (Chetz) اسرائیل، که هزینه آن حدود 1.6 میلیارد دلار برآورد شده بود، توسط آمریکا تأمین شود. همچنین پشتیبانیهای عظیم آمریکا از اسرائیل به مرتبهای رسید که بدون دخالت این کشور، اسرائیل نمیتوانست از عهده پروژههای تولید و گسترش تجهیزات نظامی خود برآید. از آن طرف آمریکا هم منافعی را در ارائه این کمکهای قابلتوجه دنبال میکرد. ارتش اسرائیل در منطقه شلوغ خاورمیانه، که موردتوجه همیشگی آمریکا بود، بهعنوان یک بازوی قوی در حفظ موازنه قدرت بهشمار میرفت. آمریکا دوستان و دشمنان متعددی در منطقه داشت و دارد. با بعضی بازیگران خاورمیانه در اتحاد بهسر میبرد و در جهت منافع و مصالح هم قدم برمیدارند، اما بعضی دیگر از بازیگران منطقه در تضاد با راهبردهای آمریکایی قرار دارند. در این میان، اسرائیل به وسیله ایجاد تقابل با این دولتها، راه را برای آمریکا هموار و دغدغه این کشور را مرتفع میکرد تا بتواند با خیال آسودهتری در منطقه حضور یابد. تمامی این عوامل در طول سالها در کنار هم باعث شد رفاقت سیاسی آمریکا و اسرائیل سالبهسال جدیتر شود و این اندیشه که شاید روزی این رابطه ماهیت منفی پیدا کند، شاید تاکنون در ذهن هیچکدام از رهبران دو کشور ایجاد نشده بود. اما موفقیت اخیر هستهای ایران بخش مهمی از این صورتمسئله را تغییر داد و برابر چشم همگان در جامعه جهانی، پاسخهای موجود در میان رابطه چندینساله آمریکا و اسرائیل، به سمت یافتههای جدیدی در حرکت است. البته این سخن به آن معنا نیست که این تعامل چنددهساله از میان رفته، اما با توجه به عمق رابطه استراتژیک موجود در حداقل 50 سال اخیر، بروز این میزان تنش در مناسبات موجود، قابلپیشبینی نبود. شاید اسرائیل از ابتدای ماجرا میدانست که مذاکرات آغازشده 1+5 سرانجام خوشایندی برایش ندارد. پس، از شروع روشنشدن نخستین جرقههای مذاکرات سکوت نکرد. در طول این مدت نتانیاهو و رهبران دیگر اسرائیل با اعلام مواضع، بیانیهها، سفرهای سیاسی به آمریکا و کشورهای اروپایی، ایجاد تنشهای رسانهای و مذاکرات جمعی با تصمیمگیران مطرح کنگره آمریکا سعی در جلوگیری از عملیشدن این توافق داشتند. اما هیچ کدام از این اقدامات بر اوباما و تیم مذاکرهکننده تأثیر اجرائی نداشت. شاید در دورههایی رفتارهای اسرائیل موجب کُندشدن جریان و سنگاندازیهای موقتی شد، اما رئیسجمهوری آمریکا در این مسیر مصممتر از آن بود که گوشی برای شنیدن مخالفتهای رئیسجمهوری اسرائیل داشته باشد. همین امر خشم و گلایه نتانیاهو را بیشازپیش برانگیخت و همگرایی وی با کنگره جمهوریخواهان آمریکا را تقویت کرد. بهعبارتی جدا از حصول یک نتیجه اتمی برای ایران و آمریکا و کشورهای اروپایی، بارزترین نتیجهای که این توافق داشت، ترکبرداشتن شیشه محکم روابط آمریکا و اسرائیل بود. بنابراین اهمیتندادن به خواستههای نتانیاهو و عملینکردن هشدارهایش، هم برای تحلیلگران و هم برای رسانهها سوژه قابلبحثی شد که برای بعضی دارای جذابیت محتوایی بود و برخی دیگر آن را اتفاق مبارکی میدانند. اسرائیل بهخوبی میداند پروژه ایرانهراسی، که نقطه کانونی سیاست خارجیاش در منطقه بود، درحال رنگباختن است. همچنین رویکردهای آمریکا در آشتی با کوبا و مذاکره با ایران نشان داد متحد سنتی اسرائیل در شرایط کنونی به آرامش و گفتوگو بیشتر تمایل دارد تا جنجال و مناقشه؛ و این امر برای اسرائیلی که نمیتواند در جریان فلسطین تهاجم و تنش را از سیاستهای خود جدا کند، میتواند بهمعنای پیامی از سوی آمریکا نیز باشد؛ پیامی که کاهش حمایتهای آمریکا در آن هویداست. بنابراین وقتی تغییر استراتژیها در دشمنیهای قدیمی امکانپذیر است، در دوستیهای قدیمی نیز باید منتظر تحول بود! پس جدا از 20 میلیون دلاری که اسرائیل برای توقف توافق اختصاص داده و همکاری سختی که با جمهوریخواهان منتقد اوباما بهراهانداخته است، بهنظر میرسد در نگاه کلان آنچه برای اسرائیل از این اتفاق باقی خواهد ماند آمیختهای از ترس و آیندهای مبهم و تلاشهایی است که فعلا به ثمر نرسیده است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.