|

رئیس‌جمهور و اقتصاد کشورهای نوظهور

عبدالرسول خلیلی. استاد دانشگاه

رئیس‌جمهور در نشست سران سازمان همکاری شانگهای، اعضای گروه بریکس و اتحادیه اقتصادی اوراسیا در شهر اوفا روسیه، شروع دوران پس از تحریم را با آمادگی ایران برای همکاری‌های گسترده با قدرت‌های اقتصادی نوظهور جهان اعلام کرد. او خطاب به سران سه سازمان تأثیرگذار در عرصه سیاسی و اقتصادی جهان، حمایت از ورود سرمایه‌ها و سرمایه‌گذاران خارجی را اولویت‌های مهم اقتصاد ایران دانست. رئیس‌جمهور با اشاره به تأثیر پیشرفت‌های علمی و فناورانه بر فرایند رشد اقتصادی و توسعه پایدار کشورهای جهان که موجب ارتقای مراودات فرهنگی، اقتصادی و اجتماعی و نهایتا پدیدآمدن اقتصادهای بزرگ نوظهور شده، ایران را براساس ظرفیت منابع انرژی، معادن کانی‌های فلزی و غیرفلزی و قرارگرفتن در میان بازاری وسیع، کانونی ویژه برای هم‌افزایی‌های اقتصادی میان کشورها دانست و به شکلی جدی بر علاقه‌مندی ایران برای متنوع‌کردن روابط اقتصادی با این کشورها تأکید کرد. توجه به موقعیت راهبردی، شبکه مناسب حمل‌ونقل ریلی و جاده‌ای، فرودگاه‌های مجهز و استاندارد، بنادر تجاری در شمال و جنوب، عبور کریدورهای ترانزیتی شمال- جنوب، جاده ابریشم، راه‌آهن و بزرگراه سراسری آسیایی، گذرگاه اتصال اروپا - قفقاز - آسیا موسوم به تراسیکا و نیز کریدور جاده‌ای و ریلی اتصال چین و آسیای مرکزی به دریای عمان، عوامل مهمی برای تبدیل ایران به هابِ ترانزیتی منحصربه‌فرد برای جذب سرمایه‌گذاری خارجی است. گفتنی است از میان سه کریدور حمل‌ونقل جهانی براساس نظر کارشناسان سازمان‌ملل‌متحد، دو کریدور آن از ایران می‏گذرد و چابهار به‌مثابه جنوبی‏ترین نقطه کریدور شرقی- غربی جهان از اهمیت شایان ذکری برخوردار است. این کریدور از دروازه ابریشم در چین آغاز می‌شود و با گذر از استان کانتون در چین به کشورهای آسیای جنوب‌شرقی می‏پیوندد. در طی این مسیر وارد کشور هندوستان شده و از طریق شهرهای کلکته، جایپور، حصیرآباد، کراچی و بن‏قاسم به بندر چابهار می‌رسد.ازاین‌رو بندر چابهار، محل تلاقی دو کریدور حمل‌ونقل بین‏المللی شمال- جنوب و شرق- غرب است. با توجه به این امکانات، همکاری ایران با این سه سازمان می‌تواند فرصت‌های بی‌شماری را روی اقتصاد ایران بگشاید. سازمان همکاری شانگهای (SCO) درحال‌حاضر با وسعت جغرافیایی نزدیک به 37 میلیون کیلومترمربع، سه‌پنجم از مساحت آسیا و جمعیت دو میلیارد و 700 میلیون نفری و نیز با برخورداربودن از 20 درصد ذخایر نفت جهان و حدود 50 درصد ذخایر گاز جهان، از قابلیت‌ها و پتانسیل‌های غیرقابل‌انکاری برخوردار است. فرصت‌های اقتصادی که شانگهای روی اقتصاد ایران به‌وجود می‌آورد را می‌توان مشتمل بر حفظ و گسترش بازار مصرفی بزرگ و بادوام برای نفت و صادرات غیرنفتی و رفع نیازهای تکنولوژیکی و منابع مالی برای توسعه صنعتی، با توجه به ظرفیت کشورهای عضو، بهره‌گیری از قدرت و توان اقتصادی و ظرفیت‌های کشور چین به‌مثابه پل ارتباطی میان شرق و جنوب‌شرق آسیا، گسترش همکاری‌ها در بستر متنوّعی از همکاری‌ها نظیر انتقال خطوط مخابراتی، حمل‌ونقل کالا و ترانزیت انرژی، ایجاد رویه‌ای به‌منظور مبادله آزاد کالا و دستیابی به توافق‌هایی در زمینه اعطای امتیازات و معافیت‌های مربوط به تعرفه‌های گمرکی، توسعه گردشگری و تبادل هیأت‌های بازرگانی برشمرد. همکاری و تعامل طرفینی با کشورهای بریکس نیز دارای اهمیت زیادی است. بریکس نام گروهی به رهبری قدرت‌های اقتصادی نوظهور است که از به‌هم پیوستن کشورهای عضو برزیل، روسیه، هند، چین و آفریقای جنوبی تشکیل شده است. همه اعضای گروه بریکس به‌غیر از روسیه در رده کشورهای در حال توسعه یا اقتصادهای در حال ظهور هستند، اما عموما به‌واسطه اقتصادهایی با رشد پرشتاب و فراگیر و نفوذ تأثیرگذار بر امور جهانی و منطقه‌ای از دیگر کشورها متمایز می‌شوند. بریکس نمایانگر نیمی از جمعیت جهان است و ۲۸درصد قدرت اقتصادی دنیا را در اختیار دارد. در سال ۲۰۱۲ ترکیب‌بندی اسمی تولید ناخالص داخلی این گروه، 13.6 تریلیون دلار بوده است. هو جین‌تائو، رئیس‌جمهور چین معتقد است که گروه کشورهای عضو بریکس، حامی و ارتقادهنده وضعیت کشورهای در حال رشد و نیرویی برای حفظ صلح جهان هستند. برخی صاحب‌نظران اظهار کرده‌اند، اگر ایران به این گروه از اقتصادهای سریعا در حال رشد بپیوندد، در آن صورت نام این گروه از BRICS به BRIICS تغییر پیدا خواهد کرد و نه‌تنها عاملی تشدید‌کننده در عنوان آن (به‌دلیل تکرار حرف«I») به حساب خواهد آمد بلکه ظرفیت این اتحادیه را نیز افزایش خواهد داد. ایران ظرفیت‌های قابل توجهی برای عضویت در گروه کشورهای بریکس دارد. ایران علاوه‌بر نفوذ ژئوپلیتیک قابل توجه خود، دارای اقتصادی در حال رشد است و هر یک از اعضای «بریکس» در یکی از حوزه‌های سیاسی و اقتصادی در منطقه خود بازیگری عمده به‌شمار می‌آیند. بنابراین، می‌توان گفت گروه یادشده با پوشش‌دادن مناطقی مانند اوراسیا، آسیا، آفریقا و آمریکای لاتین از ابعادی جهانی برخوردارست. اتحادیه اوراسیا در سال ۱۹۹۱ با عضویت کشورهای روسیه، بلاروس و اوکراین و سپس عضوشدن هشت کشور دیگر، شکل گرفت. در سال ۱۹۹۳ پس از عضوشدن کشور گرجستان، تعداد این کشورها افزیش یافت. اتحادیه اوراسیا نیز، جمعیتی معادل ۱۷۰ میلیون نفر را در برمی‌گیرد که ۸۴ درصد آن متعلق به روسیه است. از مجموع دو هزار میلیارد تولید ناخالص ملی این اتحادیه هم ۸۸ درصد متعلق به روسیه است. ایران به جهت قرارگرفتن در بهترین موقعیت ترانزیتی می‌تواند مسیری مناسب برای ترانزیت کالاهای کشورهای عضو باشد. قرارگرفتن بین دو دریای خزر در شمال و خلیج‌فارس در جنوب موقعیت ویژه‌ای برای ایران به‌وجود آورده است. از سوی دیگر قرارگرفتن در موقعیت ترانزیتی شرق به غرب نیز موقعیت منحصربه‌فرد دیگری است که ایران از آن برخوردار است و با عضویت در این اتحادیه به‌لحاظ مسیر ترانزیتی موقعیت مناسبی برای ایران به وجود می‌آورد. بازارهای این اتحادیه همچنان بازاری رقابتی برای محصولات ایران به‌شمار می‌روند. ازاین‌رو برنامه‌ریزی برای حضور در بازار‌های هدف سازمان همکاری شانگهای، اعضای گروه بریکس و اتحادیه اقتصادی اوراسیا با توجه به ظرفیت‌های اقتصادی کشورهای عضو به‌مثابه بازار صادراتی ایران و اهمیت برنامه‌ریزی برای ایفای نقش محوری توسعه‌محور شرق کشور می‌تواند امکان جذب سرمایه‌گذاری کشورهای آسیای میانه و روسیه و سایر این کشورها را فراهم کند تا با تسریع در امور ترانزیتی و گمرکی بتوان زمینه‌ توسعه صنایع وابسته به ترانزیت را هم فراهم کرد. به‌علاوه با مشارکت و سرمایه‌‏گذاری بخش خصوصی داخلی و خارجی از جمله سرمایه‏گذاران کشورهای عضو این سه سازمان بین‌المللی می‌توان زمینه‌های لازم را برای تحقق نگاه برد- برد اقتصادی میان کشورهای ذی‌نفع به‌وجود آورد و این در حالی است که به‌زودی براساس گفته رئیس‌جمهور ایران در مجمع سران کشورهای صادرکننده گاز در آبان همین سال در تهران، میزبان ابتکاری این کشورها برای «پیوند اقتصاد و انرژی» است.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.