|

از ناکارآمدی راه حل‌های لوزان تا تصویب قطع‌نامه شورای امنیت

محورهای مهم سخنان عباس عراقچی در برنامه‌ای تلویزیونی

در برخی موارد در لوزان راه‌حل‌هایی یافتیم که باید جزئیات آن، اینجا مورد توافق قرار گیرد. در لوزان، ما هیچ توافقی نداشتیم، ما یک سری راه حل‌ها داشتیم. آنچه به‌عنوان توافق لوزان مطرح شده، راه‌حل‌هایی برای رسیدن به موارد توافق نهایی است. برای برخی موارد حتی راه‌حل‌هایی نیز در لوزان پیدا نشد. برای برخی موارد نیز راه‌حل‌هایی پیدا شد و بعدا مشخص شد کفایت نمی‌کند و کاری که می‌کنیم، رسیدن به توافق در یک مرحله است که کار را بسیار سخت‌تر کرده. همه اینها باید با همدیگر انجام شود. غیر از ضمائم، همه متون در سطح معاونان مطرح است؛ تا بتوانیم این فاصله‌ها و اختلافات را کم می‌کنیم. ممکن است در هر متنی، چند پرانتز باقی بماند و در سطح بالاتر، وزرا در آن‌باره تصمیم بگیرند. آمریکایی‌ها هی دارند موارد اختلافی‌شان را کم می‌کنند. در برخی اسناد جلوتر و در برخی عقب‌تریم؛ ولی چه متن اصلی، چه ضمائم هنوز نهایی نشده و تقریبا برخی متون در شرف نهایی‌شدن است. ممکن است در یکی دو روز آینده، در سطح معاونان، این متون توافق، نهایی شود و مواردی که برای وزرا می‌ماند، تصمیم گیری کنند. فکر نمی‌کنیم تمدید مذاکرات کار خوبی باشد و به نفع اهداف ما باشد؛ ولی اگر لازم باشد این کار را می‌کنیم. 5،4 موضوع باقی‌مانده هیچ‌گاه این‌قدر نگارش متن به مرحله نهایی نزدیک نبوده. مسائل و دیدگاه‌هایی وجود دارد که احتمال رسیدن به توافق در آنها هست. برخی از مسائل نیز هست که درباره آنها راه‌حل نیز نداریم. کماکان روی آنها کار می‌کنیم و ایده‌های مختلف برای آنها ارائه می‌شود. در بحث تحریم‌ها، مسائل بسیاری حل شده ولی چهار، پنج موضوع عمده وجود دارد؛ از جمله هم‌زمانی یا متناوب‌بودن اقدامات طرفین که داریم روی آن کار می‌کنیم. قبلا نیز گفته‌ام که یک مشکل فنی خاصی در این بین است، کاری که ما باید درباره تعهدات خود انجام دهیم ممکن است دو، سه ماه طول بکشد و کار آنها معطلی ندارد. یک دستور یا قطع‌نامه‌ای صادر می‌شود. هم‌زمان‌کردن این دو، به لحاظ فنی، معضل است. روی این داریم کار می‌کنیم. یکی از مسائل در بحث هسته‌ای تحقیق و توسعه است. کلان این مسئله مورد توافق واقع شده. در بیانیه لوزان نیز تحقیق و توسعه ما درباره ماشین‌های پیشرفته سانتریفیوژ و به‌خصوص ماشین‌های IR8 , 6, 5 در حال انجام است. در‌این‌باره مشکلی نداریم. بحث‌ها هنوز مورد مذاکره است. بحث تحقیق و توسعه در سطح کلان، محدودیتی ندارد. محدودیت روی ماشین‌های سانتریفیوژ است که با توجه به توافقات انجام‌شده، روی این نیز به توافق می‌رسیم به‌صورتی‌که مد نظر ماست. زمینه مهم دیگر نیز متن توافق نهایی است که مربوط به همکاری‌های صلح‌آمیز هسته‌ای سایر کشورها با ایران می‌شود. کشورهای دنیا باید در این حوزه‌ها وارد همکاری با ایران ‌شوند، حوزه‌هایی مانند رأکتورهای قدرتی، امور تحقیقاتی، آب‌شیرین‌کن‌ها، مسائل پزشکی و کشاورزی و حوزه‌های متنوع دیگر. اگر به 16 تیر برسیم و مسائل و خطوط قرمز ما را رعایت نشود ترجیح می‌دهیم دست خالی به تهران برگردیم و اسیر توافق بد نشویم و البته آماده‌ایم گفت‌وگو‌ها را ادامه دهیم. متن توافق در صورت نهایی‌شدن حتما منتشر می‌شود. این یک «اگر بزرگ» است و هنوز قطعی نیست. اگر به توافق برسیم متن توافق حتما منتشر می‌شود. این روز، روز توافق نیست، روز توافق، روزی است که روند اجرائی‌شدن توافق در کشورها تصویب شود و احتمالا شورای امنیت در همین مرحله قطع‌نامه را صادر می‌کند و این توافق را امضا می‌کند. امضای توافق، قطع‌نامه شورای امنیت است ترجیح همه است آن روزی که به یک جمع‌بندی می‌رسیم و توافق نهایی می‌شود، که به آن روز می‌گوییم روز نهایی‌شدن یا روز جمع بندی، شورای امنیت در آن روز قطع‌نامه خود را صادر ‌کند و این توافق را مورد تأیید قرار ‌دهد و بعد از طی‌شدن این مراحل، یک ماه الی یک ماه و نیم بعد، رسما اعلام می‌کنیم که توافق داریم و در این روز است که شرایط اجرای تعهدات دو طرف فراهم می‌شود. روز توافق، تمامی تحریم‌های اقتصادی و مالی اتحادیه اروپا، آمریکا و شورای امنیت یکجا لغو یا متوقف می‌شود. هم‌زمان اقدامات نیز شروع می‌شود. اینجا مشکلی داریم که هم‌زمانی اقدامات دو طرف به لحاظ فنی و زمانی فاصله دارد و باید این مشکل حل شود. این اصل و مفهوم پذیرفته شده که روز توافق تمامی تحریم‌ها لغو می‌شود. از منظر ما، امضای توافق، قطع‌نامه شورای امنیت برای تأیید این توافق است. ممکن است حتی امضای واقعی را پای توافق نداشته باشیم. این یک برنامه اقدام است و یک معاهده نیست که امضا زیر آن باشد. وقتی قطع‌نامه صادر می‌شود از لحاظ حقوق بین‌الملل، جنبه الزام آور می‌یابد. 3 روز تاریخی در پیش است ما از سه مرحله به‌عنوان روز‌های مختلف یاد کردیم. روز اول، روز جمع‌بندی است از یک توافق که اعلام می‌شود و شورای امنیت قطع‌نامه صادر می‌کند. باید منتظر روال قانونی کشورها باشیم و زمانی که این روال طی شود، روز توافق می‌شود. با اعلام روز توافق، طرف‌های مقابل ما باید تحریم‌ها را لغو کنند و ایران نیز شروع به مقدمات اجرای اقدامات خود می‌کند. مثلا در فردو، سانتریفیوژها محدود می‌شود یا میزان ذخایر محدود می‌شود. ما شروع به این اقدامات می‌کنیم تا زمانی که به مرحله نهایی برسیم و این روز، روز اجرائی‌شدن رسمی توافق است. بین روز توافق و روز اجرائی‌شدن، فاصله‌ای است. در اینجا ما به توافق نهایی نرسیده‌ایم و نمی گوییم در این روز چه اقداماتی رخ می‌دهد برای اینکه اصل تناظر اقدامات را داریم. وقتی اقدامات آنها شروع شد ما نیز شروع به اقدامات خود می‌کنیم. این روز، روز نهایی توافق است. هنوز یک مشکل حل‌نشده در این باره داریم. چون کار ما از لحاظ فنی از کار آنها بیشتر طول می‌کشد باید به یک فرمولی دست پیدا کنیم تا قبل از انجام کارهای ما، تحریم‌ها لغو شده باشد. آنها نیز می‌گویند باید ما کارهایمان را کنیم تا آنها تحریم‌ها را لغو کنند. این هنوز در مرحله مذاکره است. مهم این است که چگونه متناظر باشد. ما سه روز داریم، روز جمع بندی، روز توافق و روز اجرائی‌شدن توافق. درباره اینکه اقدامات طرف‌های مقابل، متناظر با همدیگر باشد هنوز جمع‌بندی نداریم. نقش آژانس آژانس در طول اجرای توافق نهایی، نقش مؤثری در راستی‌آزمایی اقدامات ایران خواهد داشت. این نقش آژانس در همه‌جاست. آژانس باید اقدامات کمی و نه کیفی را درباره برنامه ما اعلام کند. هر یک از کشورها درباره برنامه هسته‌ای ایران، تخلفی صورت بدهند و وارد بازی سیاسی شود، توان برگشت‌پذیری توان هسته‌ای به لحاظ فنی حفظ شده و به این اندازه که بازدارندگی ایجاد کند در اقدامات نامتعارف ورود خواهد داشت. دکتر ظریف، تا نهایی‌شدن توافق قصد بازگشت به تهران را ندارد. شایعاتی پخش شده ولی چنین دستورالعملی نداریم. طبق برنامه خود عمل می‌کنیم و طبق آن رفتار می‌کنیم. این را هم عرض کردم لزومی به سفر نیست و ما به‌طور مستمر از شیوه‌های امن با تهران در تماسیم و گزارش‌ها را ردوبدل می‌کنیم و دستورات را می‌گیریم. فکر نمی‌کنم نیاز به سفر دکتر ظریف به تهران باشد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.