سرنوشت کتابهای انتشارات خوارزمی چه میشود؟
محمدصالح نیکبخت- حقوقدان
انتشارات خوارزمی یکی از نشرهای معروف کشور است که کتابهای بسیار ارزندهای را منتشر کرده. بسیاری از نویسندگان و مترجمان ملی مانند محمد قاضی، سیمین دانشور، نجف دریابندری و... آثارشان را توسط این انتشارات به چاپ رساندهاند. واگذاری سهام این انتشارات به سازمان تبلیغات اسلامی که بهتازگی انجام شده است، این سؤال را ایجاد میکند که حق انتشار آثار مؤلفان و مترجمانی که تا پیش از این با این انتشارات همکاری میکردهاند، به سهامدار جدید منتقل میشود یا نه؟ در پاسخ به این سؤال باید از دو نوع قرارداد بین مؤلفان و مترجمان و انتشارات نام برد؛ برخی از مؤلفان و مترجمان برای یک یا دو چاپ از یک اثر با این انتشارات قرارداد بستهاند و برخی دیگر امتیاز مادامالعمر انتشار آثارشان را به انتشارات خوارزمی سپردهاند. در مواردی که مؤلف یا مترجم یک اثر تمامی حقوق خود را بهطورکلی به ناشر واگذار کرده است، تغییر مالکیت انتشارات تأثیری در موضوع نداشته و انتشارات خوارزمی با مالکیت جدید هم همان حقوق را خواهد داشت ولی در مواردی که صاحب اثر به شرح فوق فقط برای یک یا دو چاپ از یک اثر حق خود را به ناشر، چه انتشارات خوارزمی، چه هر انتشارات دیگری واگذار کرده باشد، توافق فیمابین فقط ناظر به آن یک یا دو مورد چاپ است و در این مورد انتشارات خوارزمی نمیتواند خارج از قرارداد، مدعی حقی بیشتر شود. در این مورد قوانین حقوق مؤلفان، مصنفان و هنرمندان مصوب سالهای 1348 و 1352 این حقوق را هم برای مؤلفان و هم برای وراث آنان بهرسمیتشناخته و در خارج از آن قانون هیچ شخص حقیقی یا حقوقی نمیتواند مدعی حقی شود. ضمنا ماده 219 قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران میگوید: «عقودی که بر طبق قانون واقع شده باشد بین متعاملین و قائممقام آنها لازمالاتباع است مگر اینکه به رضای طرفین اقاله یا به علت قانونی فسخ شود». براساس این قانون، حقی که از سوی مؤلف یا مترجمی به مالک سابق داده شده است به مالک جایگزین هم داده میشود حالا این انتقال مالکیت، چه بهصورت احکام قضائی مصادره باشد و چه به شیوه عقود قانونی صورت گیرد، فرقی نمیکند؛ یعنی قائممقام حقوقی انتشارات خوارزمی صاحب حق امتیاز انتشار آثاری است که قرارداد مادامالعمر درباره آنها بسته شده است. البته براساس ماده 219 قانون مدنی، امکان فسخ این قراردادها در صورتی که در قرارداد مشخص شده باشد یا به موجب قانون، این حق به یکی از آنها داده شده باشد، امکانپذیر است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.