|

کارشناسان از تحقق یا عدم تحقق اهداف سند چشم‌انداز ۲۰ ساله می‌گویند

نگاه جاه‌طلبانه به رشد اقتصادي

در این سال‌ها، کشورهای منطقه و رقبا نیز بیکار نبوده‌اند و با وجودی که رکود اقتصاد جهانی فعالیت همه را کند کرده است، نسبتا رشد داشته‌اند و در این حالت رسیدن به اهداف چشم‌انداز درصد بالایی از رشد اقتصادی را می‌طلبد. وعده‌های خوشبینانه‌ای که داده می‌شود در بهترین حالت رشد سه تا پنج درصدی را به همراه دارند. ازاین‌رو، یا باید در اهداف و سند چشم‌انداز تجدیدنظر شود یا یک تغییر و تحول ویژه در فعالیت اقتصادی رخ دهد که با توجه به وضعیت فعلی، منصفانه باید بگوییم مشکل است، البته این به معنای تلاش‌نکردن نیست. دولت برای رسیدن به اهداف چشم‌انداز بر واحدهای پیشران مانند پتروشیمی، خودروسازی، ذوب‌آهن و مسکن تکیه دارد؛ چون به نظر می‌رسد درصد رشد اقتصادی حاصل از فعالیت این صنایع بالاست؛ درحالی که این بخش‌ها هزینه‌بر هستند، بیشترین بخش تسهیلات با سود پایین را به خود اختصاص داده‌اند و بهره‌وری پایینی نیز دارند. مشکل اصلی اقتصاد ما، آن‌گونه که بارها توسط مسئولان و وزیر صنعت گفته شده، وضعیت نامناسب واحدهای کوچک و متوسط است که بار عمده اشتغال و تأمین معیشت جامعه را برعهده دارند.دولت آمارها را با نگاه بر صنایع پیشران ارائه می‌کند درحالی‌که نگاه چشم‌انداز جامع است. در وهله اول مشکلات بخش تولید اعم از صنایع کوچک، متوسط و پیشران باید برطرف شود و در وهله دوم نیاز به یک خیز اقتصادی داریم که خود مستلزم اقداماتی در داخل و سیاست خارجی است. بین واقعیت‌ها و آرزوهای اقتصادی یک شکاف جدی وجود دارد و باید این شکاف عملی و اقتصادی پر شود. تحقق اهداف نیازمند زمان‌بندی مجدد حسین راغفر/کارشناس اقتصادی با نرخ‌های رشدی که تا الان حاصل شده است اهداف سند چشم‌انداز 20 ساله تحقق پیدا نخواهد کرد. 10 سال از مدت‌زمان برنامه گذشته و 10سال آینده نیز عملا یک فرصت ازدست‌رفته است و احتمالا برای تحقق اهداف باید یک زمان‌بندی مجدد انجام شود. رشد اقتصادی سال‌های بعد از انقلاب متوسط 5/6 درصد بوده که بیشترین آن متعلق به سال 83 است. در 10 سال گذشته رشد هشت ‌درصد موردتأکید سند چشم‌انداز تحقق نیافت. در این شرایط باید در 10 سال دوم با رشد 12 درصدی عقب‌ماندگی جبران شود که با توجه به ظرفیت‌های اقتصادی فعلی، دستیابی به بالاتر از هشت درصد امکان‌پذیر نیست. باید یک بازنگری اساسی برای جهت‌گیری کنونی اقتصاد کشور انجام شود. این یک توهم بیشتر نیست که اقتصاد آزاد، چنانچه گفته می‌شود، می‌تواند مسیر دستیابی به این اهداف را هموار یا از وضعیت کنونی خارج کند. اقتصاد آزاد در 26 سال بعد از جنگ مسئول بوده است و می‌تواند بحران موجود را عمیق‌تر کند، مگر اینکه جهت‌گیری درستی بگیرد. قطعا نفت و گاز می‌توانند پیش‌برنده‌تر از دیگر بخش‌های اقتصادی باشند، البته نه با شیوه فعلی که بخش عمده‌ای از درآمدها مصروف خود نفت و استخراج و توزیع آن می‌شود. این حوزه به بازنگری اساسی نیاز دارد. پتروشیمی نیز می‌تواند مؤثر باشد اما نه این‌گونه که فعلا فعالیت می‌کند و با خام‌فروشی ارزش‌افزوده مؤثری ایجاد نمی‌کند. در شرایط فعلی سوددهی صنعت پتروشیمی به خاطر زدوبندها و روابط شخصی و دسترسی به سوخت ارزان است. باید خلاقیت، نوآوری و ارتقای بهره‌وری مدنظر قرار بگیرد. پتروشیمی‌ها خام‌فروشی می‌کنند و باید جهت‌‌گیری متفاوتی ایجاد کنیم ولی متأسفانه چشم‌اندازی در این مسئله دیده نمی‌شود. صنعت هم بعد از نفت و گاز و پتروشیمی می‌تواند نقش کلیدی داشته باشد ولی اولویت با نفت، گاز و پتروشیمی است. فرصت‌های طلایی ازدست رفته است زهرا کریمی/‌ استاد دانشگاه طبق برآورد سند چشم‌انداز باید در طول 20 سال نرخ رشدی معادل هشت درصد داشته باشیم تا به کشور اول منطقه تبدیل شویم اما در این فاصله ما در بهترین وضعیت رشد شش درصدی را تجربه کردیم، حال آنکه کشورهای منطقه رشدهای بالای هشت درصد را تجربه کرده‌اند. در 10 سال گذشته فرصت‌های طلایی را ازدست دادیم و خوشبینی محض است اگر بیندیشیم در 10 سال آینده، به اهداف جاه‌طلبانه‌ای که قرار بود در طول 20 سال محقق شود، دست خواهیم یافت. در سال 84 با اجرای برنامه چهارم، عملا سند چشم‌انداز بایگانی شد. در سند پیش‌بینی شده بود که رابطه ما با همسایگان بهبود پیدا کند و وابستگی به نفت کم شود و اقتصاد به سمت دانش حرکت کند اما برخلاف اهداف، سیاست‌های جاه‌طلبانه‌ای که حاصل درآمدهای هنگفت نفت بود، این توهم را ایجاد کرد که می‌تواند معجزه کند. به‌نظر می‌رسد مجموعه شرایط نامناسب 10 سال گذشته که در سال جاری نیز ادامه دارد، مانع از تحقق اهداف در 10 سال آینده شود.می‌توان خودروسازی که بخش زیادی از جی‌دی‌پی کشور را به خود اختصاص می‌‌دهد را صنعتی دانست که تحریک آن می‌تواند مسیر را برای رسیدن به اهداف چشم‌انداز هموار کند اما تصور اینکه بتواند در رقابت جهانی، جایگاهی به‌دست آورد دور از تصور است و احتمالا این بخش حتی با ساماندهی هم این توانایی را نخواهد داشت. اما گردشگری به عنوان صنعتی که می‌تواند اشتغال و درآمد بالایی ایجاد کند، می‌تواند موردتوجه باشد. تلاش برای بهبود فضای کسب و کار مرتبط با گردشگری و حفاظت محیط زیست می‌تواند زمینه استفاده از این قابلیت را مهیا کند. از طریق گسترش صنعت گردشگری حتی می‌توان آن دسته از محصولات کشاورزی که نیاز به آب زیادی دارند را، بدون اینکه به درآمد شاغلان در این بخش ضربه بخورد، حذف کرد. توجه متوازن به مزیت‌ها حسین آفریده/ رئیس پژوهشکده نفت، گاز، پتروشیمی دانشگاه امیرکبیر برای رسیدن به اهداف سند چشم‌انداز 20 ساله به هشت درصد رشد مستمر نیاز داشتیم که در 10 سال گذشته به‌خصوص هشت سال اول به جای رشد مثبت رشد منفی را نیز تجربه کردیم؛ از این رو در شرایط فعلی حتی با تحقق رشد هشت درصدی نیز به اهداف نمی‌رسیم و به حداقل رشدی حدود 9.5 تا 10 درصد نیاز داریم. با این نرخ رشد و با امید به دو رقمی شدن و افزایش این میزان در سال‌های آخر برنامه، دستیابی به اهداف قابل‌حصول است وگرنه با رشدهای دو و سه درصدی، نزدیک‌شدن به اهداف نیز امکان‌پذیر نیست. برای رسیدن به رشد اقتصادی باید به مزیت‌ها توجه کنیم؛ مزیت اول نفت و گاز است. با توسعه نفت و گاز می‌توان صنایع مرتبط با این صنعت را راه‌اندازی کرد، صنایع پايین‌دستی در زمینه گاز و پتروشیمی می‌توانند ویژگی‌هایی ایجاد کنند که رسیدن به رشد اقتصادی مناسب را امکان‌پذیر می‌کند. مزیت دوم پتانسیل عظیمی است که ایران در مبحث گردشگری دارد. بسیاری از کشورها اگر 10 درصد مزیت‌های گردشگری ایران را داشته باشند، درآمد هنگفتی به‌دست می آورند چراکه گردشگری راه را برای رونق‌گرفتن صنایع کوچک و صنایع دستی هموار می‌کند و در کنار ایجاد اشتغال بالا می‌تواند روند دستیابی به رشد اقتصادی را تسریع و رسیدن به نرخ رشد اقتصادی دورقمی را امکان‌پذیر کند. باید روی مزیت‌ها تمرکز شود. چنانچه مذاکرات به نتیجه مطلوب برسد و تحریم‌های ظالمانه بی‌اثر شوند، فعالیت‌های اقتصادی در فضایی مناسب‌تر انجام خواهند شد و مسیر برای پیشرفت اقتصادی روشن‌تر خواهد بود. در برخی حوزه‌ها کارهای خوبی انجام شده است اما برای تحقق اهداف سند چشم‌انداز و اینکه ایران در 10 سال آینده به رتبه اول منطقه برسد، باید متوازن و همه‌جانبه کار کنیم.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.