مهجوریت سیاست خارجی در انتخابات ترکیه
نوژن اعتضادالسلطنه: انتخابات پارلمانی ترکیه در حالی برگزار شد که توجه اصلی احزاب سیاسی مشارکتکننده بر روی مسائل اقتصادی و اجتماعی و سیاست داخلی بود. این در حالی است که از زمان وقوع بهار عربی، دولت «عدالت و توسعه» کارنامه درخشانی را در عرصه سیاست خارجی به خصوص در قبال مسائل خاورمیانه از خود برجای نگذاشته است: تیرگی روابط با مصر بهدلیل حمایت همه جانبه از اخوانالمسلمین و رئیسجمهوری مخلوع آن جمعیت، عدم بهبود روابط با رژیم اسرائیل، اختلاف نظر با ایران بر سر بحران سوریه و وخیمترشدن روابط با دولت «بشار اسد». لزوم تغییر در سیاست خارجی ترکیه امری ضروری است بااینحال، خارجکردن آن کشور از بن بست کنونی ایجاد شده کار دشواری به نظر میرسد. نگاهی به مانیفستهای منتشرشده از سوی احزاب سیاسی نشان میدهد که به جز حزب چپ میانه «جمهوریخواه خلق» که اپوزیسیون اصلی دولت عدالت و توسعه از زمان روی کار آمدن آن حزب بوده سایر احزاب مخالف دولت برنامه منسجمی برای گشایش و بهبود روابط ترکیه با سایر کشورها ندارند. حزب کمالیست جمهوریخواه خلق ترکیه که با تکیه بر اصل «صلح در داخل، صلح در خارج از خانه» آتاتورک و شعار «صلح، ثبات و عدم مداخله در امور داخلی کشورهای همسایه» پا به عرصه رقابتهای انتخاباتی گذاشته بود، از روند مذاکرات ترکیه و اتحادیه اروپا برای عضویت آن کشور حمایت کرده بود. همچنین در قبال مسائل خاورمیانه، این حزب بارها تأکید کرد که از حل دیپلماتیک موضوع برنامه هستهای ایران و بحران سوریه پای میز مذاکره حمایت میکند. در قبال بحران دیرینه فلسطینی- اسرائیلی نیز آن حزب از راهحل تشکیل دو دولت حمایت میکند و از این نظر رویکردی همخوان با کشورهای غربی را اتخاذ کرده است. درباره روابط ترکیه و رژیم اسرائیل که از زمان حمله نیروهای نظامی اسرائیلی به کشتی امدادرسان غزه در سال 2010 میلادی رو به وخامت گذاشته نیز آن حزب خواستار عادیسازی روابط فیمابین است. در مقابل اما نگاهی به برنامههای دیگر احزاب اپوزیسیون نشان میدهد که همان اندک چارچوبهای تعیین شده توسط آنها نیز نهتنها چندان در بهبود روابط ترکیه و سایر کشورها مؤثر نیستند بلکه میتوانند تنشزا نیز باشند. حزب کردی «دموکراتیک خلقها» جریان نوظهوری که توانسته علاوهبر بسیاری از کردها حمایت چپهای رادیکال و گروههای به حاشیه رانده شده اجتماعی از جمله فمینیستها و فعالان محیطزیست را نیز به سوی خود جلب کند، با وجود وعدههای سیاسی داخلی بهخصوص درباره حل مسئله کردی تنها یک صفحه از مانیفست خود را به مسائل مرتبط با سیاست خارجی اختصاص داده و صرفا بر روی خاورمیانه تمرکز کرده و آنهم با تمرکز بر روی دغدغه کردهای منطقه. برای مثال، درباره بحران سوریه، این حزب در برنامه پیشنهادی خود تأکید کرده که راهحل این بحران چند ساله باید مبتنیبر برادری و برابری گروههای قومیتی و مختلف و همکاری آنان با یکدیگر باشد. این حزب همچنین اشاره کرده که باید از ورود نیروهای جهادی از ترکیه به دیگر کشورهای منطقه جلوگیری شود موضوعی که اخیرا از سوی «جان دوندار» سردبیر روزنامه «جمهوریت» ترکیه مطرح شد و بهدلیل افشای همکاری سازمان امنیت ملی ترکیه با مخالفان سوری و تسهیل شرایط ارسال اسلحه برای آنان از سوی «رجب طیب اردوغان» به حبس ابد تهدید شد. حزب دموکراتیک خلقها همچنین مرزهای منطقه را «جعلی» دانسته و معتقد است که کردهای سوریه و قلمروی تحت کنترلشان باید بهرسمیت شناخته شوند؛ امری که بهدلیل حساسیت زیاد دولت سوریه و ایران اگر با تأکید بیش از اندازه مسئولان آن حزب همراه شود میتواند باعث افزایش تنش میان ترکیه و سایر کشورهای دارای جمعیت کردنشین شود. در شرایطی که ترکیه و رژیم اسرائیل در بدترین شرایط روابط خود در طول دهههای اخیر به سر میبرند سیاستهای اتخاذ شده از سوی این حزب کرد نشان میدهد که اگر هم روابط ترکیه و رژیم اسرائیل در سالهای آیندهرو به وخامت نگذارد، بهبود نیز نخواهد یافت. حزب دموکراتیک خلقها، رژیم اسرائیل را «نیرویی اشغالگر» قلمداد کرده که مرتکب «کشتار علیه فلسطینیان» شده است. این حزب در ادامه افزوده است که حقوق فلسطینیان در ایجاد دولتی مستقل باید به رسمیت شناخته شود. حزب «دموکراتیک خلقها» در پایان بر لزوم بازشدن دروازههای ترکیه به سوی ارمنستان و کنار گذاشتن اختلافات چندین و چند ساله بر سر موضوع کشتار ارامنه در دوران عثمانی تأکید کرده است. این حزب در حالی خواستار گسترش روابط اقتصادی، سیاسی و دیپلماتیک با ارمنستان شده که این موضوع خط قرمز ملیگرایان افراطی ترک محسوب میشود و میتواند واکنشهای تندی را از سوی آنان بههمراه داشته باشد. این حزب از عضویت ترکیه در اتحادیه اروپا نیز حمایت میکند. بااینحال، موضع این حزب نزدیک به احزاب رادیکال چپ اروپایی از جمله «سیریزا» و حزب چپ آلمان است که خود میتواند مانعی در مسیر دریافت منابع اقتصادی و مالی از نهادهای بینالمللی مالی برای این کشور باشد. علاوهبر حزب دموکراتیک خلقها سایر احزاب ترکیه نیز وضعیت بهتری در زمینه ارائه برنامه در عرصه سیاست خارجی نداشتهاند. برای مثال، حزب راستگرای محافظه کار «وطن» در یک صفحه و نیم از مانیفست خود که به مسئله روابط خارجی ترکیه اختصاص داده موضوع کشتار ارامنه را «دروغ» خوانده و مدعی شده که 152 جزیره در دریای اژه تحت اشغال یونان اتحادیه اروپا قرار دارند و باید آزاد شود. این حزب همچنین خواستار اتحاد ترکیه با جمهوریهای ترک در آسیای مرکزی، روسیه، چین، هندوستان و سایر کشورهای آسیایی شده است. حزب کمونیست ترکیه نیز در مانیفست یک صفحهای خود مخالفتش را با سیاستهای اقتصادی و سیاسی آمریکا و اتحادیه اروپا اعلام کرده است. علاوهبر کمونیستهای ترک، اسلامگرایان منتقد حزب عدالت و توسعه نیز رغبتی به نزدیکی ترکیه به غرب ندارند. «ائتلاف ملی» که در آن اعضای پیشین حزب اسلامگرای «فضیلت» ترکیه نیز حضور دارند در مانیفست خود پیرامون سیاست خارجی خواستار بازگشت آوارگان سوری به کشورشان و حمایت ترکیه از اخوانالمسلمین شده است. این حزب که ادبیاتش تفاوت چندانی با «اردوغان» ندارد علیه «عبدالفتاح السیسی» رئیسجمهوری مصر، مینویسد: «مصر کشوری است که توسط یک دیکتاتور اداره میشود و اعضای بیگناه اخوانالمسلمین به از سوی تروریسم مورد حمایت دولت آن کشور مورد انتقام قرار گرفتهاند». این حزب موضعی ضدآمریکایی، ضداتحادیه اروپا و ضداسرائیلی دارد. در نتیجه، در شرایطی که ترکیه از نظر لزوم جذب سرمایههای خارجی و رونق اقتصادی از سویی و بهبود روابط خدشهدار شده با همسایگان و کشورهای غربی نیازمند بازنگری اصولی در سیاست خارجی است. احزاب اپوزیسیون ترکیه یا از موضع انفعالی با مسئله سیاست خارجی برخورد کردهاند یا با درپیشکشیدن مسائل قومی و ادبیات خصمانه در صورت قدرتگیری به تنش موجود بیش از پیش و شاید در ابعاد متفاوتی دامن خواهند زد و یا چنان خواستههای دور از دسترسی را مطرح میکنند که نشان میدهد این احزاب تا چه اندازه به دور از واقعیتهای ترکیه و عرصه روابط بینالملل به تحلیل امور میپردازند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.