برهمخوردن معادلات سیاسی قاره سبز
اردشیر زارعیقنواتی
انتخابات شورای شهر و شهرداریهای اسپانیا در روز یکشنبه 24 ماه می که با شکست حزب راستگرای «مردم» و پیروزی احزاب چپگرای رادیکال همراه بود، بهنظر اکثر تحلیلگران، عرصه سیاسی این کشور را بهطور اساسی دگرگون کرده است. ظهور و موفقیت احزاب چپ رادیکال و ضدسیستمی همچون حزب «پودوموس» بیش از آنچه در قالب تغییرات مألوف حزبی و جابهجایی سنتی در حوزه سیاسی و مناسبات قدرت قابل ارزیابی باشد، بیشتر ناشی از موقعیت جدیدی است که در آینده نزدیک، بسیاری از معادلات سیاسی و چرخه حرکتی روند قدرت را در «هرم و قاعده» سیاسی- اجتماعی این کشور درحال بحران را تغییر خواهد داد. اهمیت تحولات جدید بیش از آنچه به تغییر «کمی» و جناحی در شوراهای شهر یا شهرداران مربوط باشد، به تغییر در روندها و پروسههای سیاسی -اجتماعی نوینی ارتباط پیدا میکند که میتوان از آن بهعنوان دروازه ورود به دوران گذار از نظم سنتی یاد کرد. افول احزاب بزرگ مردم و «سوسیالیست» که تا به امروز هرم سیاسی مناسبات قدرت در اسپانیا را شکل میدادند و ظهور رقبایی چون پودوموس، سیودادانوس و «جنبش خشمگینها» از بطن قاعده اجتماعی که دیگر تحمل فرمها و نظم حاکم در عرصه سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی گذشته را نداشتند، بدون تردید موقعیت جدیدی تلقی میشود که خلاف «وضع موجود» است. به همین دلیل از دستدادن بسیاری از کرسیها و شهرداریها بهخصوص در سه شهر مهم و اصلی اسپانیا همچون مادرید، بارسلون و والنسیا از سوی حزب مردم و احتمال نزدیک به یقین دستیابی چپگرایان رادیکال به این مناصب حساس و مهم، در مقابل آنچه در عرصه مناسبات سیاسی- اجتماعی و تغییر اساسی در مناسبات قدرت در این کشور اتفاق افتاده است، بهنوعی فرع مسئله خواهد بود. تحولات و متغیرهایی که در انتخابات محلی اسپانیا در روز یکشنبه اتفاق افتاد، بیش از آنچه در سطح یک موضوع ملی تلقی شود، باید در چارچوب تحولات بزرگی مورد ارزیابی قرار گیرد که در عرصه منطقه و بینالمللی در حال وقوع است. سیاست ریاضت اقتصادی که در سالهای اخیر با اوجگرفتن بحران اقتصادی سال 2008 در عرصه بینالمللی و بهخصوص جنوب اروپا رخ داده، ستون و پایه تغییرات ضدسیستمی جدیدی است که با خانمانسوزی تودههای مردمی و طبقات زیرین اجتماعی، میرود تا پس از یک دوران آنارشی و موقعیت «سلبی»، موجب تغییرات سیستمی در وضعیت «ایجابی» شود. به هیچوجه نباید تحولات جدید اسپانیا را از حوادث سیاسی کشورهایی چون یونان که موجب پیروزی جنبش رادیکال «سیریزا» شد، جداگانه مورد تحلیل قرار داد، چراکه هر دو این تحولات در یک بستر تاریخی و نارضایتی عمومی مشترک شکل گرفتهاند. زنگ خطر از مدتها پیش برای نئولیبرالیسم اقتصادی و برنامههای ریاضت اقتصادی بهصدا درآمده بود اما اقتصاد جهانی و ازجمله اتحادیه اروپایی و حوزه پولی «یورو»، هنوز گوشهای خود را بر این هشدار در وضعیت قرمز بستهاند. اتحادیه اروپایی حتی با تشدید فشار بر یونان و دولت سیریزا، قصد داشت با ناکارآمدکردن و بهشکستکشاندن دولت یونان، رأیدهندگان اسپانیایی را از تجربه نمونه مشابه در قامت پودوموس بر حذر داشته و با اصرار بر تداوم سیاستهای ریاضتی، راه این تغییرات اجتنابناپذیر در روندهای تاریخی را مسدود کند. اما تکرار تجربه اسپانیا بهخوبی نشان داد گسترش شکاف طبقاتی و سیاست فقیرسازی به بهای انباشت سرمایه در هرم قدرت نظام سرمایهداری نتیجه معکوس داده و تودههای رأیدهنده بعد از آزمودن راههای گذشته به جبر منافع طبقاتی خود به سمت آلترناتیوسازی جدید حرکت میکنند. هرچند تأثیر انتخابات محلی در اسپانیا در وضعیت سیاسی -اقتصادی کشور نسبت به انتخابات پارلمانی چندان تعیینکننده نخواهد بود، اما آنچه امروز اتفاق افتاده، تصویر تقریبا روشن آینده سیاسی این کشور است که در ماه نوامبر باید به استقبال انتخابات پارلمانی برود. بهنظر میرسد همانگونه که رهبران اتحادیه اروپایی پیام انتخاباتی یونان را نگرفتند، هماینک «ماریانو راخوی»، نخستوزیر اسپانیا، از حزب راستگرای مردم نیز زنگ خطری که مردم کشور بهصدا درآوردهاند، نشنیده یا بهعمد خود را به نشنیدن میزند. وی در اولین واکنش به شکست حزب و دولت خود در انتخابات شورایهای شهر و شهرداریها ضمن دفاع از سیاستهای خویش و تأکید بر عدم تغییر در آن، میگوید: «اسپانیا مسیر درستی برای بهبود وضعیت اقتصادی میپیماید و این موضوع اهمیت دارد». در تحلیل میدانی موضوع نیز ازدستدادن شهرداریهای مادرید، بارسلون و والنسیا برای حزب مردم از اهمیت زیادی برخوردار است و بهنظر میرسد شهرهای اصلی و تأثیرگذار در تحولات سیاسی در این مقطع با پذیرش سیاست مخالفان دولت در انتخابات آینده پارلمانی موتور محرکه تغییراتی خواهند شد که میتواند زلزله سیاسی در اسپانیا ایجاد کرده و فرش را از زیر پای نخستوزیر بکشد. از آنجا که شوراهای شهر و شهرداریها در نظام سیاسی اسپانیا از اختیارات گسترده برخوردارند، حاکمیت چپگراها در این مناطق دست آنان را برای اتخاذ سیاستهای ضدریاضتی و همسو با مطالبات مردم در موقعیتی که آنان در رأس دولت قرار ندارند، بیشازپیش باز میکند. پودوموس و متحدانش در این شرایط بدون اینکه تبعات منفی سیاستهای ضدریاضتی خود را در چارچوب حاکمیت سیاسی متقبل شوند (خلاف نمونه مشابه یونان که هماکنون سیریزا به دلیل در دستگرفتن قدرت و تشکیل دولت باید تمام فشار اتحادیه اروپا را متحمل شود)، بهخوبی میتوانند با همراهی مطالبات تودههای رایدهنده و ناراضی، موقعیت سیاسی خود را تثبیت کرده و حتی موقعیتی بهتر را در انتخابات پارلمانی پیشرو برای خود مهیا کنند. از طرف دیگر، با شکستن پوسته سنتی دوحزبی گذشته و چندضلعیشدن سیاست در اسپانیا، حزب پودوموس و اصولا چپگراهای نوظهور که از بطن نهادهای، اجتماعی و ائتلافهای رنگارنگ اجتماعی برخاستهاند، با کسب تجربه از این موقعیت، شرایط بهتری نسبت به دو حزب بزرگ سنتی کشور دارند. از این پس به دلیل همین چندضلعیشدن سیاست در این کشور، موضوع شکلدادن به ائتلاف برای کسب قدرت سیاسی و پیشبردن برنامه در اولویت احزاب قرار خواهد گرفت و تازهازراهرسیدگان در این زمینه، هم تجربه بهتری دارند و هم منافع مشترک در بستر عمومیتری را نمایندگی میکنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.