گفتوگو با وزیر مهاجرت افغانستان:
وضعیت حضور مهاجران افغان در سوریه شفاف شود
فریبا پژوه
بیش از سهدهه جنگِ داخلی و خارجی، آنقدر طولانی است که چند نسل از یک سرزمین را وادار به مهاجرت کند و برای رسیدگی به امور آنها، به یک وزارتخانه مستقل درکابینه نیاز باشد. «سیدحسین عالمیبلخی» وزیر مهاجران و عودتدهندگان در کابینه وحدت ملی افغانستان است و در رشته فقه و معارف اسلامی تحصیل کرده است. عالمیبلخی پیش از بهقدرترسیدن طالبان و در کابینه «برهانالدین ربانی»، وزیر تجارت بود. وزیر مهاجرین افغانستان بر این باور است که دولت در گذشته، توجه و فعالیت زیادی برای بازگشت مهاجران به کشور نداشته است. او که برای شرکت در اجلاس چهارجانبهای بین ایران، افغانستان، پاکستان و کمیساریای سازمان ملل، به تهران آمده میگوید وزارتخانه متبوعش به 166 میلیون دلار بودجه نیازمند است. این بودجه در حالی درخواست شده است که گزارشهایی درباره اختلاسهای سنگین و فساد اداری در این وزارتخانه و در دولت گذشته منتشر شده است. وزیر مهاجران افغانستان درباره خبر مذاکرات هیأتی از طالبان، درباره وضعیت مهاجران افغان در ایران، میگوید: «من از این موضوع اطلاع ندارم. نمیدانم آن طالبهایی که به ایران آمدهاند چه کسانی هستند و آیا واقعا درباره مهاجرین صحبت کردهاند یا نه؟» گفتوگوی «شرق» با سیدحسین عالمیبلخی، وزیر امور مهاجران و عودتدهندگان جمهوری اسلامی افغانستان را بخوانید.
بهنظر میرسد ادامه زندگی بخش زیادی از مهاجرین که به ایران آمدهاند و در ایران ماندهاند، فقط بهدلیل ناامنیهای موجود در افغانستان نبوده است. گفته میشود دلایل اقتصادی و معاش، باعث شده مهاجران افغانستانی در ایران ماندگار شوند. نظر شما دراینزمینه چیست و شما به عنوان وزیر مهاجرین، چه مذاکرات و برنامههایی برای بازگشت مهاجرین به افغانستان داشتهاید؟ با این دیدگاه که ناامنی دلیلی موجه برای مهاجرت افغانها به ایران و سایر کشورها نبوده است موافق نیستم؛ اما اینکه تنها دلیل تصمیم مهاجرین به مهاجرت را ناامنی بدانیم، با واقعیت مطابق نخواهد بود. مشکلات اقتصادی و ناامنی، هر دو با هم از دلایل مهم مهاجرت افغانستانیها به ایران بوده است. مشکلات اقتصادی در افغانستان هم، بهدلیل شرایط بدِ امنیتی هر روز تشدید میشود. من در سفرم به تهران در یک اجلاس چهارجانبه شرکت کردم. در این نشست، درباره ساماندادن به بازگشت مهاجرین به افغانستان و ارائه خدمات به مهاجرینی که در کشور مهاجرپذیر زندگی میکنند، صحبت شد. در این نشست، ما برنامههایی در اینزمینه ارائه کردهایم تا بتوانیم برای انجام این کار، منابع مالی را جذب کنیم. فکر میکنم تا زمانی که این مشکلات حل شود، مهاجران باید بتوانند در کشور میزبان زندگی کنند و بازگشت آنها به سرزمینشان باید داوطلبانه باشد و بازگشت اجباری وجود نداشته باشد. پس از سقوط طالبان و با توجه به استقرار بیش از 14 سال حکومت در افغانستان، چرا هنوز ظرفیت پذیرش کامل برای بازگشت داوطلبانه مهاجران افغانستانی وجود ندارد؟ به دو دلیل مهمِ مسائل و مشکلات امنیتی و اقتصادی، این امکان برای افغانستانیهای مهاجر وجود ندارد. وزارتخانهای را که شما مسئولیت آن را بر عهده دارید، کمترین بودجه را در میان سایر وزارتخانههای افغانستان دارد. این در حالی است که افغانستان بیش از پنج میلیون مهاجر دارد. آیا این مسئله، نشانه بیتوجهی حکومت وحدت ملی به مسئله مهاجران افغانستانی نیست؟ واقعیت این است که در دولت گذشته، درباره مسئله مهاجران یک برخورد اساسی وجود نداشت. این مسئله در گذشته، جزء مسائل فرعی محسوب میشد؛ اما دولت وحدت ملی توجه زیادی به رسیدگی به مسئله مهاجران و بازگشت آنها به کشور دارد و آن را از اولویتهای ملی خود قرار داده است. برهمیناساس در حکومت وحدت ملی، کمیتهای با ریاست رئیسجمهور و 14 نفر از وزرای کابینه تشکیل شده است تا به امور مهاجران افغانستانی در سایر کشورها رسیدگی شود. ما در این اجلاس، اعلام کردیم برای ساخت شهرکهایی که مهاجران در آن زندگی میکنند و تسریع در بازگشت آنها، این وزارتخانه به 166میلیون دلار بودجه نیاز دارد. در رسانههای افغانستان، خبرها درباره مهاجرانی که از ایران به سوریه میروند بازتاب گستردهای دارد. نظر شما درباره حضور مهاجران افغانستانی در سوریه چیست و آیا این مسئله را تأیید میکنید؟ این روزها وضعیت بهگونهای است که هیچ حادثهای در هیچ کجای دنیا، فقط به همان جغرافیا منحصر نیست. با توجه به همین موضوع، در سوریه و عراق و در کشور ما افغانستان، حوادثی اتفاق میافتد که حادثهآفرینها فقط مردم آن منطقه نیستند. در سوریه هم از افغانستان، پاکستان و کشورهای عربی هستند و از جاهای دیگر هم احتمالا افرادی هستند. این موضوعی است که در رسانههای افغانستان هم پیگیری میشود؛ ولی مسئله این است که حضور افغانستانیها در آن مناطق چگونه است. شفافیت نوع حضور افغانستانیها در سوریه و عراق، مسئله موردتوجه رسانههای افغانستانی است و میخواهند بدانند آیا افغانها هم مانند سایر افراد، از ملیتهای دیگر، واقعا خودشان بهصورت داوطلبانه به آن مناطق میروند. اگر اتباع افغانستانی هم از طریق دیگر بروند و این وضعیت شفاف باشد، فکر میکنم تا حدی به حل سؤالات کمک میکند. این مسئولیت رسانههای ایران است که این موضوع را شفافتر کنند که آیا واقعا موضوع حضور مهاجران افغان در سوریه وجود دارد و اگر هست چگونه است. بهنظر میرسد مهاجران افغانستانی که از ایران به کشور خود بازمیگردند، با مشکلاتی برای جذب در ادارت دولتی مواجه هستند و دولت ارادهای برای جذب فارغالتحصیلان افغان که در دانشگاههای ایران درس خواندهاند، ندارد و تبعیض نانوشتهای دراینزمینه وجود دارد. نظر شما چیست؟ من با این نظر موافق نیستم. من خودم شاهدم که در ادارات افغانستان و در عمدهترین بخشهای ادارات که تصمیمساز و برنامهریز هستند، افرادی وجود دارند که در دانشگاههای ایران درس خواندهاند و فارغالتحصیل شدهاند؛ البته ممکن است در بعضی ادارات، مشکلات و تبعیضهایی وجود داشته باشد؛ اما این یک سیاست کلی و توافق نانوشته نیست. شاید برخی برخوردهای سلیقهای وجود داشته باشد. رهبر انقلاب اسلامی ایران چندی پیش دستور دادند همه کودکان افغانستانی، چه آنها که دارای شرایط قانونی حضور در ایران هستند و چه آنها که مدارک قانونی حضور در ایران را ندارد، باید در مدارس دولتی ثبتنام شوند. نظر شما درباره این موضوع چیست و چه پیشنهادهایی برای اجرای این دستور به مجریان آن دارید؟ پیام رهبر جمهوری اسلامی ایران، پیامی اسلامی و انسانی است. همه این ارزشها در این پیام نهفته است. هیچکسی در هیچ کجای دنیا نباید از حق تحصیل محروم شود. من خدمت ایشان بودم و به طور خاص از ایشان تشکر کردم و از ایشان خواستم دستور بدهند این مسئله هرچهزودتر اجرائی شود. کمیتههای مشترکی در این بخش فعال هستند و من امیدوارم از سال تحصیلی جدید در جمهوری اسلامی ایران، کودک افغانِ محرومازتحصیل وجود نداشته باشد. در سالهای گذشته، نوع عملکرد برخی مهاجران افغانستانی در ایران، حساسیتهایی را در جامعه ما بهوجود آورده است. نظر شما دراینزمینه چیست؟ فکر میکنم دستهایی در کار است تا برخی مسائل بزرگنمایی شود. این اتفاقات هم در ایران و هم در افغانستان اتفاق میافتد. واقعیت این است که نسبتِ تخلفات مهاجران افغان در ایران، به تناسب جمعیت آنها، بسیار پایین است. ما میدانیم در هر مجموعه انسانی، که در جایی زندگی میکنند، تخلفاتی وجود دارد و قوانین جزائی و قضائی نیز برای مبارزه با همین تخلفات وضع شده است. ما از مجموع 2.5 میلیون مهاجر افغان، پنجهزارو 700 نفر زندانی در ایران داریم. این تعداد زندانی نسبت به تعداد مهاجران، با همه مشکلاتی که دارند، زیاد نیست. من از مسئولان ایرانی شنیدهام وقتی آمار تخلفات را نسبت به تناسب جمعیت میسنجیم؛ آمار تخلفات افغانها در جامعه ایران زیاد نیست؛ البته بههرحال تخلفات وجود دارد. مهاجری که در یک سرزمین زندگی میکند در صورت انجام تخلف، از تعقیب قضائی معاف نیست و اگر تخلفی کند، طبق قانون با او برخورد خواهد شد و مسئولیت رسانهها این است که در جهت مثبت، فعالیت و فضاسازی کنند. توجه داشته باشید منشأ بسیاری از جنگهای امروز در منطقه، همین حساسیتهایی جزئی است که وسیلهای برای تطبیق و اجرای نقشههایی که دیگران برای این منطقه دارند، میشود. آیا شما برای اعزام نیروی کار از میان مهاجران و از داخل افغانستان به کشورهای حاشیه خلیج فارس، برنامههایی داشتهاید؟ ما این مسئله را دنبال میکنیم. فعلا مذاکراتی بین وزارت کار و امور اجتماعی ما و کشور امارت متحده عربی انجام شده است. قرار است توافقنامههایی درباره مسئله کار افغانها در این کشورها و در رابطه با افغانهایی که در حال کار یا تجارت در آنجا هستند، عقد شود. همچنین بین افغانستان و عربستان سعودی هم درباره این موضوع قراردادهایی درحال نوشتهشدن است. چندی پیش هیأتی از عربستان سعودی برای بازدید از افغانستان به کابل آمدند و زمینهها و توانمندیهای کاری را که در افغانستان است، مطالعه کردند. در خبرها آمده هیأتی از طالبان در تهران بودند و مذاکراتی درباره وضعیت مهاجران داشتهاند. آیا شما این مسئله را تأیید میکنید؟ من از این موضوع اطلاع ندارم. نمیدانم آن طالبهایی که به ایران آمدهاند چه کسانی هستند و آیا واقعا درباره مهاجران صحبت کردهاند یا این خبر فقط یک شایعه رسانهای است. درمجموع، نمیدانم آیا طالبهایی که به ایران آمدهاند واقعا از تشکیلات طالبان هستند یا کسانی هستند که پیشتر با طالبان همکاری میکردند. هرچند من احتمال میدهم آنها از کسانی باشند که در زمان قدرت طالبان، از اعضای این گروه بودهاند. اینکه آنها برای چه کاری به ایران آمدهاند، آیا برای بررسی وضعیت مهاجران مذاکره کردهاند یا مذاکرات دیگری درباره صلح داشتهاند، یا برای اینکه خودشان در اینجا پناهنده یا مهاجر شوند مذاکره کردهاند، من نمیدانم و نمیتوانم اظهارنظر کنم. گفته میشود پس از بهنتیجهنرسیدن دور اول مذاکرات غیررسمی بینالافغانی برای صلح در دوحه قطر، ممکن است دور دوم این مذاکرات غیررسمی، به زودی در این کشور انجام شود. دور اول رسمی مذاکرات صلح هنوز اتفاق نیفتاده است. آنچه در هفتههای گذشته در قطر روی داد، یک نظرخواهی از طرف مؤسسهای بینالمللی بود. این مؤسسه برای تقریب اذهان، مجلسی را دایر کرد و از جناحهای مختلف افغان برای شرکت در این مجلس دعوت کرد و هر فردی در آنجا اظهارنظری کرد؛ ولی هنوز دور اول رسمی مذاکرات صلح اتفاق نیفتاده است. امیدواریم دور اول و آخر صلح، زودتر برقرار شود. طالبان، کسانی که در حکومت وحدت ملی کار میکنند و مهاجران، همه افغان هستند و تا همه ما یکدیگر را درک نکنیم، قبول نکنیم و تحمل یکدیگر را نداشته باشیم، کشور ما روی خوبی و صلح را نمیبیند؛ بنابراین اولویت اول دولت افغانستان، درحالحاضر، تلاش برای برقراری صلح است.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.