انتشار مقاله علمی چه منافعی دارد؟
تولید علم در ایران، بهخصوص در دهه گذشته، عملا به معنی انتشار مقاله علمی، بهکار رفته است. مسئولان وقت وزارت علوم، با مهندسی معکوس و نواختن شیپور از سرِ گشاد آن، با خود فکر میکردند که چطور میتوانند بگویند ایران از نظر علمی پیشرفت کرده در نهایت و به این نتیجه رسیدند اگر تولید مقالات علمی را در کشور بالا ببرند، میتوانند بگویند تولید علم در ایران افزایش یافته است. چنین شد که همه امکانات دانشگاههای ایران بسیج شد تا انتشار مقاله علمی، بهزور یا لبخند، توسط دانشجویان و استادان انجام شود. وزارت علوم برای این کار، از سیاست چماق و هویج استفاده کرد؛ یعنی با زور همراه با برخی مشوقها، تلاش کرد تعداد مقالات علمی را هم نزد دانشجویان و هم نزد استادان افزایش دهد. مصوب شد دانشجویان کارشناسیارشد برای پایاننامه خود، تنها 18 نمره میگیرند و دو نمره هم برای مقاله مستخرج از پایاننامه باقی میماند. بهاینترتیب، لایقترین دانشجوی کارشناسیارشد، اگر مقالهای از پایاننامه خود منتشر نمیکرد، در بهترین حالت، نمره 18 میگرفت. از سوی دیگر، برای پذیرش در مصاحبههای آزمون ورودی به دورههای دکترا، داشتن مقالات علمی-پژوهشی یا مقالات نمایهشده آیاسآی، احتمال پذیرش را افزایش میداد و در طول دوره همه، انتشار چند مقاله ضروری بود. دراینمیان، دست نامرئی بازار که میدید میزان تقاضا برای انتشار مقاله خیلی زیاد شده، مؤسساتی را بهوجود آورد که با عرضه امکان چاپ مقاله در ژورنالهای خارجی، به تقاضای پرشمار چاپ مقالات پاسخ دهد. اتفاق جالب اینجاست که بعد از چند سال، حالا در چنین آشفتهبازاری، چاپ مقاله آیاسآی- با حدود یک میلیون تومان هزینه، از چاپ مقاله در مجلات علمی-پژوهشی داخلی، خیلی راحتتر شده است. استادان نیز بههمینترتیب، زور و تشویق را همزمان تجربه میکردند. آنها اگر تعداد مقالات خود را افزایش میدادند، میتوانستند بهعنوان عضو هیأت علمی، ارتقا یابند و از مربی به استادیار و سپس دانشیار و استادتمام تبدیل شوند. از سوی دیگر، گروههای آموزشی به آنها فشار میآوردند که چطور پس از چندسال حضور در یک سطح آموزشی، به رتبه بالاتر نرفتهاند و باید فعالیتهایی مثل انتشار مقاله را جدیتر بگیرند. گویی انتشار مقاله علمی که اغلب ماحصل دسترنج دانشجویان کارشناسیارشد و دکترا بود، کلید در گنج و نردبانی برای ترقی بسیاری از اعضای هیأت علمی شده بود. دانشجویان و استادان دانشگاه، به منافعی میرسیدند که برای هر دو فایده داشت و وزارت علوم نیز هرسال میتوانست سر خود را بالا بگیرد و بگوید طبق آمار مجله نیچر یا مؤسسه الزویر یا نهادهای خارجی دیگر، آمار تولید علم در ایران فلان درصد رشد پیدا کرده و نمودارهای علمی با شیب زیاد، درحال بالارفتن هستند. کمتر کسی هم میپرسید با این همه تولید علم، پس چرا مشکلات ایران در همه زمینهها، مرتب افزایش پیدا میکند و اصولا علمی که اینچنین با زور و بخشنامه حقنه شده، چه نتیجه ملیای خواهد داشت؟
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.