تدبیر و احترام برای خانه احزاب
حسین کنعانیمقدم*
«خانه احزاب»، نمود خلاقیت و ابتکار در میان احزاب ایران در دورهای بود که این فعالیت با حمایتهای دولت وقت، رونق قابلتوجهی داشت. هیأت مؤسس بهدنبال آن بود تا سازوکاری مدنی برای توسعه کار تشکیلاتی و بهبود فضای گفتمانهای مختلف در کشور ایجاد کند. همچنین با توجه به سختیهایی که برای کار احزاب در کشور وجود داشته و دارد، خانه احزاب میتوانست از حقوق صنفی احزاب صیانت کند. آشنانبودن با ملزومات رقابت سیاسی در کشور هم از جمله آسیبهای این حوزه است که گاهی تا تلاش تشکلها برای حذف رقیب پیش رفته است. قرار بود در خانه احزاب، تعامل، همکاری و همبستگی در مسائل کلان سیاسی به نوعی تمرین شود. تشکیلات صنفی از این دست، کمتر در دنیا وجود دارد و این ابتکار عمل باید مورد ستایش و همراهی از سوی دولتها قرار میگرفت. بههرحال، این تشکل صنفی و سیاسی توانست تابلوی مشخصی از احزاب ایران در خارج از کشور نیز ارائه کند؛ چراکه خانه احزاب ایران، عضو «ایکاپ» - مجمع احزاب آسیایی- است. نگارنده در اجلاسیههای مختلف ایکاپ حاضر بوده و شاهد تعجب و تحسین سایر کشورهای آسیایی از وجود «خانه احزاب» بودم. متأسفانه خانه احزاب که میتواند و باید در راستای اهداف کار حزبی عمل کند، با آسیبها و آفاتی مواجه شد. با توجه به تجربه عضویت در ادوار مختلف در شورای مرکزی و هیأترئیسه، بارها شاهد بودم از 260 حزبی که عضو خانه احزاب هستند، اکثریت در اختیار احزاب اصلاحطلب است و اصولگرایان همیشه در اقلیت بودهاند و این مسئله مشکلساز شده است. مشکل دوم این است که باید نوع نگاه اصولگرایان به این خانه تغییر کند و به هیأترئیسه از زاویه جناحی ننگرند؛ چرا که همه حاضران در این خانه بهدنبال توسعه کار حزبی هستند. مردمسالاری و دموکراسی، تعریف مشخصی دارد و اگر نگاه اصولگرایان، نگاه تنگنظرانه و تمامیتخواهانه باشد و در پارهای موارد اصلاحطلبان به دنبال اکثریتیافتن بدون درنظرداشتن کارکرد خانه احزاب باشند، شرایط به ضرر همه طرفها خواهد شد. ساختار خانه احزاب بهگونهای است که تمایل به اصلاحطلبان در انتخاب هیأت رئیسه و کمیتهها بیشتر است. در مقطعی، اصلاحطلبان پذیرفتند در تعاملی نانوشته، ترکیبی بینابین ایجاد شود و نگارنده و دکتر مظاهری به نمایندگی از اصولگرایان وارد هیأترئیسه شدیم. با وجود این ترکیب باز هم شاهد این بودیم که برخی اصولگرایان نسبت به ترکیب کمیتههای اجرایی معترض بودند. مشخص بود وقتی در شورای مرکزی، اکثریت از اصلاحطلبان بودند در تصمیمگیری برای کمیتهها، به نیروهای همفکر گرایش خواهند داشت. در دوران احمدینژاد که من در شورای مرکزی بودم، یادآور شدم با وجود اینکه دولت در دست اصولگرایان است اما حاضر نیست تعامل بین اصولگرایان و اصلاحطلبان را تحمل کند و موانعی در سر راه فعالیت خانه احزاب گذاشت که من به آن «بیمهری دولت مهرورز» لقب دادم. با وجود اینکه برخی جریانات اصولگرا در جلسات خانه احزاب شرکت نمیکردند، اما نگارنده همچنان قائل به دفاع از خانه بوده و هستم؛ چراکه معتقدم این نهاد صنفی و مدنی باید تقویت شود و نباید به محل نزاع سیاسی تبدیل شود. دموکراسی یعنی بهرسمیتشناختن حقوق اقلیت؛ یعنی اکثریت اگر حاکم شد نباید اقلیت حذف شود. متأسفانه همیشه اقلیت در کشور ما محکوم شده است، درحالیکه اکثریت، خود باید مدافع حقوق آنان باشند. عدالت سیاسی در مردمسالاری دینی تأکید بر همین مفهوم است و بحث اصلی ما در تحزب این است که بتوان عدالت سیاسی را رعایت کرد و احزاب با حضور مردم در تصمیمسازیهای سیاسی و حاکمشدن اراده مردم برای اداره کشور، نقش بازی کنند. تا رسیدن به این تعریف، هنوز فاصله زیادی وجود دارد. کاستیهایی نیز در اساسنامه موجود دیده میشود که به ساختار تقسیم صندلیهای شورای مرکزی، متناسب با جناحهای سیاسی بازمیگردد. درعینحال باید این نکته را نیز بیان کرد که اصلاحطلبان در موضوع خانه احزاب، امتیازات قابلتوجهی به اصولگرایان دادند. آنها میتوانستند تمامی کرسیهای هیأترئیسه را در اختیار بگیرند؛ اما برای نشاندادن حسننیت خود، ترکیب دو اصلاحطلب، دو اصولگرا و یک میانه در هیأترئیسه را رعایت کردند. امروز که بحث برگزاری مجمع عمومی دوره ششم مطرح شده است، اگر طبق اساسنامه قبلی 21 تشکل، اعضای شورای مرکزی را تشکیل دهند باز هم اکثریت با اصلاحطلبان خواهد بود. حتی با نبود احزابی چون مشارکت و مجاهدین انقلاب که درگیر سیر قضائی هستند، اصلاحطلبان اکثریت را دارا هستند و با توجه به ائتلافی که در عرصه سیاسی دارند، همان ترکیب حفظ خواهد شد. اما اگر ساختار بهگونهای تنظیم شود که براساس سهمیهبندی، شورای مرکزی ترکیبی از همه احزاب شناسنامهدار و قدرتمند مستقل، اصولگرا و اصلاحطلب باشد، شرایط تغییر میکند. درعینحال شورای مرکزی خانه احزاب نباید در اختیار تشکلها یا افرادی باشد که به جلسات نمیآیند و از اساس اعتقادی به کار حزبی ندارند.
* عضو هیأت رئیسه دوره پنجم خانه احزاب
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.