نشانههای مفهوم برای جامعه امروزی
حسین سلطان محمدی (منتقد)
هر اثر تصویری، نشانههایی از دانش و توان سازندگانش و نیز زمان و مکان وقوع روایتش را در خود نهفته دارد و مجموعه «شمعدانی» نیز از این موضوع مبرا نیست. سروش صحت، چهرهای آشنا در عرصه نویسندگی و ساخت مجموعه تلویزیونی است و داستان هم انباشته از نشانههای مفهوم برای جامعه امروزی است. بنابراین باید بتوان راحت به شناخت روابط رسید. در نظر سطحی، این مجموعه طنز، بر پایه وقایعی به جلو میرود که برای بیننده امروزی آشنا و مفهوم است؛ روابط خانوادگی، روابط اجتماعی و روابط فردی. پدر کارمند یک شرکت خصوصی، مادر و دایی کارمند بانک، دختر یک پزشک عمومی، پسر خانواده هم علاف و البته خاله، زندایی، پسردایی و پدربزرگ. در داخل اینها هم افراد دیگر حضور دارند. همچنانکه خانه و بانک و شرکت و بیمارستان و اینها هم بهعنوان مکان یا لوکیشن تعریف شده است. اما آنچه در این فضا و زمان میگذرد، مبنای منطقی و عقلانیاش، محل پرسش است. مثلا زندگی تصویرشده در این فیلم، با شغلها و حوزههای کاری افراد این داستان، همسانی طبقاتی ندارد. به عبارت دیگر، در عالم واقع نمیتوان صرفا با کارمندی در شرکت و کارمندی بانک، چنین دستاورد مادیای را بهدست آورد که داستان در آن بهپیش میرود. همچنانکه شخصیتهای این مجموعه با کنشها و واکنشهای آنچنان ابلهانهای درگیرند که در سادهترین حالت، سلامت و جلو رفتنشان در زندگی را باید مدیون یک دست غیبی باشند. به رفتن مادر درون گاوصندوق بانک برای حرف زدن با موبایل، دقت کنید این کار جز از یک شخص نادان، از کسی دیگر برنمیآید. یا رفتار پسر خانواده که برای نجات حال پدربزرگ، با این توجیه که با تکنولوژی کاری ندارد، به بدویترین حالت، اقدام میکند. دختر خانواده که یک پزشک عمومی است، فاقد کمترین وقار و بزرگی یک شخص با تحصیلات عالیه است و خجالت میکشد بگوید پزشک عمومی است و سایر موارد دیگر. در این بستر بهشدت آزارنده، باید شاهد واژههای صریحی چون اختلاس، رابطهبازی و حتی دعواهای خالهزنکی دایی و زن دایی و تمسخر مشاغل پاییندستی چون مأمور اتافک آسانسور باشیم. اما بالاخره باید بتوان برای این حجم غلوشده از بلاهت و زیست جمعی امروزی و بازتاب چنین روابطی، با توجه به سازنده و البته نمایش آن از شبکه سه سیما، علت دیگری فراتر از خنده پیدا کرد. طبیعیترین فرض این است که در میان این فضای داستانی، نوعی هجو یا نقد اجتماعی را استنباط کنیم؛ هجو رفتارهای نوکیسگانی که در بستری از سنت و مدرنیته درگیرند و خود نمیدانند کدام سویه این بستر را بنگرند. هم به سنت معترضند و با توجهنکردن به پدربزرگ خانواده، نمونهای از آن را بازتاب میدهند و هم با روابطی امروزی درگیرند که در آنها عیبپوشی جایش را به عیبجویی داده یا تنبلی و فرار از تلاش و کار و فقدان انگیزه در جوانها، با فرار از مسئولیت کاری پدر یا خلاف ضوابط کارکردن مادر، ذاتی خانواده میشود.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.