|

راه‌اندازی اولین مرکز تخصصی تاب‌آوری شهری در کشور

ابتکاراتی برای کاهش خطر بحران در تهران

عباس استادتقی‌زاده . مدرس دانشگاه علوم‌پزشکی تهران

سومین کنفرانس جهانی کاهش خطرپذیری بلایا از تاریخ 14 تا 18 مارس 2015، در شهر سندای ژاپن برگزار شد. در این کنفرانس، سند کاهش خطر بلایا در جهان تا سال 2030، نهایی و به تصویب کشورها رسید. علاوه‌بر‌این سند، که سند اصلی است، اسناد و برنامه‌های دیگری نیز توسط کشورهای شرکت‌کننده بررسی و نهایی شد؛ یکی از این برنامه‌ها، اصول 10‌گانه تاب‌آوری برای افزایش تاب‌آوری شهرها در برابر بلایا و حوادث بود. این بسیج جهانی که از سال 2010 توسط سازمان ملل شروع شده است، هم‌اکنون حدود دوهزارو 500 شهر در سراسر جهان را تحت پوشش دارد. به‌طور خلاصه، تاب‌آوری شهری به این معنی است که اولا آستانه تحمل و مقاومت شهر در برابر حوادث بالاست. ثانیا در زمان وقوع حوادث، علاوه‌بر اینکه آسیب کمی می‌بیند، فعالیت‌های حیاتی و اساسی آن، مثل شبکه‌های برق، راه و غیره مختل نمی‌شود و درنهایت به‌طور مؤثر به وقایع پاسخ می‌دهد و هرچه‌سریع‌تر به حالت قبل از وقوع حادثه و حتی بهتر از آن برمی‌گردد. این اصول 10‌گانه برای تحقق هر شهر تاب‌آور عبارتند از: 1- داشتن سازوکار، سازماندهی، مدیریت یکپارچه و واحد مناسب و مؤثر، برنامه‌ریزی و نظارت برای افزایش تاب‌آوری در شهر. 2- شناخت مخاطرات موجود و آینده شهر، شناخت آسیب‌پذیری شهر در برابر بلایا به‌‌ویژه آسیب‌پذیری‌های زیرساختی و اقتصادی، شناخت ظرفیت‌های بالفعل و بالقوه شهر برای افزایش تاب‌آوری. 3- افزایش و تقویت ظرفیت‌های مالی، اعتباری و اقتصادی برای افزایش تاب‌آوری شهری. در این بخش، موضوع سرمایه‌گذاری بخش خصوصی، خصوصی‌سازی، بیمه و مشوق‌های مالی برای به‌سازی بافت‌های شهری اهمیت ویژه‌ای دارند. 4- برنامه‌ریزی شهری و شهرسازی مبتنی‌بر خطر و تدوین طرح‌های تفصیلی و جامع شهری که نه‌تنها باعث ایجاد خطرات جدید نمی‌شود و خطرات موجود را تشدید نمی‌کند، بلکه باعث ایجاد ظرفیت‌هایی برای تاب‌آوری می‌شود. 5- استفاده از ظرفیت‌های طبیعی موجود در شهر برای افزایش تاب‌آوری. در این بخش، آنچه بسیار مهم است این است که طرح‌ها و فعالیت‌های شهری نه‌تنها کمترین آسیب را به زیست‌بوم وارد می‌کنند، بلکه از ظرفیت‌های موجود زیست‌بوم برای افزایش تاب‌آوری و کاهش اثرات بلایا استفاده می‌شود. 6- افزایش ظرفیت‌های حاکمیتی و مدیریتی برای افزایش تاب‌آوری. در این بخش وضع قوانین و مقرراتِ کاهش خطرپذیری و داشتن سازوکار مناسب برای اجرا و نظارت بر آن بسیار مهم هستند. 7- افزایش، تقویت و استفاده از ظرفیت‌های اجتماعی برای تاب‌آوری شهری. در این بخش ایجاد بسترهای مشارکت مردمی در قالب تیم‌های سازماندهی‌شده محلی، گسترش بستر مشارکت سازمان‌های مردم‌نهاد، آموزش، توانمندسازی و توجه به موضوع میراث فرهنگی یک جامعه برای افزایش تاب‌آوری بسیار مهم هستند. 8- تقویت ظرفیت‌های زیرساختی و فیزیکی شهر برای افزایش تاب‌آوری. در این بخش آنچه بیش از همه مهم است، به‌سازی و نوسازی اماکن، زیرساخت‌ها و بافت‌های فرسوده شهری، به‌خصوص سازه‌هایی است که برای انجام فعالیت‌های اساسی شهر نیاز هستند. 9- اطمینان از پاسخ مؤثر، مفید و بموقع به وقوع حوادث. در این بخش توجه به داشتن برنامه‌های اقتضایی، برنامه‌های عملیاتی، آموزش و تمرین این برنامه‌ها براساس سناریوهای محتمل، فراهم‌کردن وسایل و تجهیزات لازم برای پاسخ و اطمینان از آماده‌به‌کار‌بودن آنها نقش مهمی برای افزایش تاب‌آوری شهری دارد. 10- توجه به نیازهای اساسی شهروندان و فراهم‌کردن آنها پس از وقوع بحران. مواردی مانند توجه به اقدامات بازتوانی (فراهم‌کردن سرپناه مناسب، تغذیه و نیازهای ضروری انسانی) و همچنین بازسازی زیرساخت‌های آسیب‌دیده، می‌تواند باعث افزایش تاب‌آوری در این بخش شود. با توجه به این نکته که شهر تهران از ابتدا در این بسیج جهانی حضور داشته و به استناد گزارش‌های جهانی، اقدامات مؤثری در این زمینه انجام داده است، برای عملیاتی‌کردن این سند پس از کنفرانس سندای، اولین مرکز تخصصی تاب‌آوری شهر بحران را در تاریخ 17 فروردین 1394، راه‌اندازی کرده و دراین‎راستا فعالیت می‌کند.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.