لزوم کاربردیکردن برنامههای آموزشی داروسازی
داروسازان در تلاش برای کسب جایگاه شایسته
جمشید سلامزاده . استاد دانشگاه علومپزشکی شهیدبهشتی
براساس قانون مصوب وزارت بهداشت، در تمام بیمارستانها باید داروساز، حضور داشته باشد؛ بهعبارتی کلیه داروخانههای بیمارستانی باید، زیر نظر داروساز اداره شوند. آییننامههای داروخانهها نیز به این موضوع اشاره دارد که بهطور کلی هرگونه خرید، تأمین و توزیع دارو و تجهیزات پزشکی مصرفی، شیرخشک و... و نظارت بر مصرف آنها باید از طریق داروخانهای که زیر نظر داروساز مدیریت میشود، به انجام برسد، اما درباره خدماتی که داروسازان در حوزه بالینی میتوانند ارائه دهند، بحث کمی متفاوت است. با توجه به کمبودهایی که در حال حاضر در زمینه تعداد متخصصان این حوزه در کشور وجود دارد، نمیتوانیم انتظار داشته باشیم تمام مراکز بیمارستانی داروساز بالینی داشته باشند. در حال حاضر با درنظرگرفتن دستیارانی که در این رشته مشغول به تحصیل هستند، کمتر از 200 نفر داروساز بالینی داریم. با احتساب اینکه تقریبا 550 بیمارستان با 120 هزار تخت در کشور وجود دارد و با درنظرگرفتن اینکه حداقل بهازای هر 50 تخت باید یک داروساز بالینی حضور داشته باشد، با شرایط مطلوب بسیار فاصله داریم که برای جبران این کمبود با روند فعلی 70، 80 سال وقت نیاز است. البته راهکارهایی برای حل این معضل وجود دارد. پررنگترکردن حضور داروسازان بالینی در مراکز بیمارستانی با تخصیص ردیفهای استخدامی ویژه و با هدف بهرهگیری از پتانسیلهای آنان، یکی از این راهکارهاست. برای تربیت بیشتر متخصصان داروسازی بالینی، طبیعتا باید از تشکیل سریعتر گروههای تربیتکننده این متخصصان در دانشگاههای علومپزشکی حمایت کرد؛ به عبارتی، گروههای آموزشی موجود ما (گروههای داروسازی بالینی دانشکدههای داروسازی)، باید با تقویت کادر هیأت علمی خود، شروع به پذیرش دستیاران تخصصی داروسازی بالینی کنند. در حال حاضر ما حدود 20 دانشکده داروسازی در کشور داریم که همه اینها باید، گروه آموزش داروسازی بالینی داشته باشند. دراینمیان فقط پنج دانشکده در کشور (25درصد دانشکدههای موجود) تربیت متخصص داروساز بالینی را برعهده دارند. ابتدا باید تعداد دانشکدههایی که تربیت نیروی متخصص داروساز بالینی را برعهده دارند، افزایش یافته و همزمان باید ظرفیت دانشکدهها برای پذیرش دستیاران تخصصی داروسازی بالینی بیشتر شود. هماینک در این پنج دانشکده، سالانه 28 نفر دستیار تخصصی را پذیرش میکنیم که این تعداد در این دانشکدهها، حداقل باید به دو تا سه برابر وضعیت موجود برسد. برنامه آموزشی دورههای عمومی داروسازی نیز نیازمند تغییرات است تا با واقعیتها و نیازهای نظام سلامت ما متناسب شود؛ بهعبارتی ما باید بتوانیم داروسازان عمومیای تربیت کنیم که دانش و مهارت لازم برای حضور در بخشهای بالینی بیمارستانها و ارائه خدمت به عنوان مشاور پزشک، بیمار و تیم درمان را داشته باشند. بهاینترتیب لزوم تغییرات در برنامه آموزش داروسازی عمومی احساس میشود تا بتوان آنها را با نیازهای نظام سلامت منطبق کرد. افزایش دروس مرتبط با دارودرمانی بیماریها و افزایش دورههای کارآموزی و کارورزی بیمارستانی، از جمله تغییراتی است که باید در برنامه اعمال شود. در کنار اینها، میتوان داروسازان موجود را بهخصوص داروسازانی را که در بیمارستانها مشغول فعالیت هستند، با دورههای آموزشی کوتاهمدت ششماهه تا یکساله توانمند کرد تا بتوانند حداقل خدماتی را که بر بالین بیمار در حوزه دارو لازم است، به انجام رسانند. از این نکته هم نباید غافل ماند که برای دستیابی به یک سیستم مترقی ارائه مراقبتهای دارویی، لازم است تعداد مجموعه داروسازان شاغل در مراکز بیمارستانی به استانداردهای جهانی نزدیک شود وگرنه صرف تعریف وظیفه برای داروسازان بیمارستان و افزایش بار کاری آنها با تدوین فهرست بلندبالای شرح وظایف، جز افزایش بیرویه انتظارات مدیریت بیمارستانها از داروساز شاغل در مراکز و فرسودهشدن سریع آنها در زیر بار سیل خدمات اجرایی، مشاورهای و درمانی، نتیجه دیگری نخواهد داشت. از گامهای مهمی که در سال گذشته در زمینه این رشته برداشته شد، میتوان به راهاندازی دوره فلوشیپ «فارماکوتراپی با گرایش مراقبتهای ویژه» با حمایت دبیرخانه و بورد داروسازی بالینی اشاره کرد که امید میرود، این موضوع زمینهساز اجرای دورههای فوقتخصصی و فلوشیپ بیشتر برای رشته تخصصی داروسازی بالینی در آینده باشد. از دیگر گامهای مهمی که در سال 1393 به تعریف شفافتری از جایگاه داروسازان بالینی در حوزه خدمات سلامت کمک کرد، اجرای طرح تحول نظام سلامت و بازتعریف بسیاری از خدمات حوزه سلامت در کتاب ارزش نسبی خدمات و مراقبتهای سلامت بود که خوشبختانه با پیگیریهای بهعملآمده، بخشی از خدمات دارویی- مشاورهای، در این کتاب مورد توجه قرار گرفت. هرچند بسیاری از خدمات این رشته تخصصی نیز وجود دارد که هنوز نیاز به پیگیری و تأیید رسمی از سوی مسئولان دارد. غیر از کمبود متخصصان رشته داروسازی بالینی، این رشته با چالشهای دیگری نیز دست به گریبان است: توجهنکردن شایسته برخی دانشکدههای داروسازی کشور به جذب متخصصان داروسازی بالینی، به عنوان عضو هیأتعلمی و فعالسازی گروههای آموزشی مربوطه، تخصیصنیافتن ردیفهای استخدامی لازم در دانشکدههای داروسازی و مراکز بیمارستانی برای این متخصصان، متناسب با نیازهای آموزشی، پژوهشی و خدماتی آنان، تعریفنشدن تعرفهگذاری و پوشش بیمهای بسیاری از خدماتی که بالقوه یا بالفعل در مراکز بیمارستانی توسط این متخصصان عرضه میشود و بالاخره تعریفنشدن جایگاه قانونی داروسازان بالینی و مسئولیت مشاورهای و درمانی آنها در مدیریت بیماران در کنار سایر اعضای تیم درمان، ازجمله مهمترین موارد چالشزای پیشروی داروسازان بالینی است. البته در شرایطی که ما هنوز از تعداد کافی داروساز بالینی برای تحت پوشش قراردادن مراکز بیمارستانی یا حتی دانشکدههای داروسازی برخوردار نیستیم و نیز در شرایطی که برخی گروههای آموزشی یا دانشکدههای ما هنوز به ضرورت فضاسازی مناسب برای راهاندازی گروههای آموزشی داروسازی بالینی نپرداختهاند یا ضرورت پذیرش تعداد زیاد و مناسبی از دستیاران این رشته و تربیت آنان را درک نکردهاند، نمیتوانیم بگوییم نظام سلامت جایگاهی برای داروسازان بالینی در نظر نگرفته است. البته خوشبختانه از نظر توانمندی و حضور مؤثری که متخصصان این رشته در مراکز بیمارستانی یا آموزشی- پژوهشی و درمانی داشتهاند، میتوان گفت حداقل در مراکز بیمارستانی آموزشی، داروسازان بالینی توانستهاند با شایستگیهایی که از خود نشان دادهاند، جایگاه شایسته خود را کسب کنند.
برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیلها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.