|

هراس اروپا از تعمیق مناسبات مسکو – آتن

اردشیر زارعی‌قنواتی

دیدار «الکسیس سیپراس» نخست‌وزیر چپ‌گرای یونان از مسکو را باید یک سفر تاریخی به حساب آورد که در چارچوب تغییر وضعیت موجود به سمت «موازنه منفی» برای نظم‌بخشی به روابط یونان با اتحادیه اروپایی جهت برون‌رفت از بن‌بست وضعیت داخلی و فروپاشی اقتصادی این کشور انجام گرفته است. آتن هم‌اکنون بر سر یک دوراهی تاریخی قرار گرفته است که از طرفی درگیر‌ رابطه‌ای نئواستعماری در عرصه مناسبات خود با نهادهای مالی- سیاسی اروپایی قرار دارد و از طرف دیگر به‌دلیل فشار اتحادیه و حوزه پولی یورو بر اقتصاد ورشکسته کشور، به‌دنبال یافتن گریزگاه و مفری برای خروج از این شرایط و تحقق وعده‌های انتخاباتی حزب «سیریزا» جهت پایان‌دادن به برنامه‌های ریاضت اقتصادی تحمیلی تروئیکای اروپایی خواهد بود. انتخاب روسیه به‌عنوان این «شاقول موازنه» برای یونان بدون‌تردید انتخابی بدیل و شاید اجتناب‌ناپذیر بوده است که در وضعیت کنونی به‌دلیل رقابت مسکو- بروکسل در حوزه ژئوپلیتیک و اقتصادی می‌تواند تا حدودی موضع آتن را در مقابل وام‌دهندگان اروپایی تقویت کند. از سوی دیگر در مسکو نیز که بعد از تحولات اوکراین با تحریم اقتصادی و انزوای سیاسی اتحادیه اروپایی دست‌به‌گریبان است، یافتن یک همکار و احتمالا دوست استراتژیک در بین حلقه اروپایی به‌جدیت مورد استقبال قرار گرفته و رهبران کرملین حاضرند برای این همکاری هزینه‌های لازم را پرداخت کنند. این رابطه دوسویه بین یونان و روسیه در شرایطی شکل جدیدی به خود می‌گیرد که هر دوکشور هم‌اکنون به‌نوعی زیر فشار اتحادیه اروپایی و نهادهای مالی منتسب به این اتحادیه قرار دارند. به همین دلیل مقابله با این فشارها برای هرکدام از این کشورها در مقابل اتحادیه اروپایی به یک بازیگر سوم نیاز دارد که در وضعیت کنونی به آینده مناسبات مسکو- آتن در مواجهه با این اتحادیه شکل خواهد بخشید. هرچند توان و پتانسیل سیاسی- اقتصادی مسکو و آتن در رویارویی احتمالی با اتحادیه اروپایی از یک معادله برابر برخوردار نیست، اما به‌دلیل اختلالی که در سازمان و نظام حقوقی و به‌خصوص چیدمان ژئوپلیتیک منطقه اروپایی ایجاد می‌کند، تعمیق این روابط می‌تواند معادلات کنونی را دچار تغییر کند. از آنجا که پیروزی جنبش چپ سیریزا مدیون وعده پایان‌دادن به ریاضت اقتصادی و تجدیدنظر اساسی در سیاست‌های گذشته آتن بوده است که توده‌های یونانی را به فلاکت رسانده بود، هم‌اینک بعد از چندماه زمامداری آنان هنوز هیچ چشم‌اندازی برای تعادل برقرارکردن بین این وعده‌ها و تعهدات تحمیلی تروئیکای اروپایی به‌دلیل اصرار در اعمال فشار بر دولت آتن توسط اتحادیه، برای سیپراس وجود ندارد. طبق منطق سیاسی در وضعیتی که نقطه تعادل‌بخشی و رسیدن به اهداف در چارچوب وضعیت موجود به‌خصوص زمانی که بحران به مرحله حاد خود رسیده باشد، وجود نداشته باشد، لاجرم نیروی سیاسی یا دولت مسئول با لحاظ سود و زیان معادله و معامله به‌دنبال جستن راه یا حتی پذیرش آلترناتیو جدید خواهند بود. هرچند نگاه یونان به روسیه در این مقطع هنوز بیش از آنچه یک رویکرد استراتژیک و جستن یک شریک آلترناتیو به حساب‌ آید، بیشتر در قالب ایجاد موازنه و استفاده از فرصت‌های ممکن در وضعیت درون اتحادیه اروپایی برای خروج از بحران خواهد بود اما در صورتی که این موازنه شکل نگیرد می‌تواند روند اوضاع را به سمت بازی در چارچوب «موازنه منفی» تغییر داده و اتحادیه اروپایی و حوزه پولی یورو را دچار یک اخلال اساسی کند. این وضعیت برای روسیه نیز صدق می‌کند و حداقل در کوتاه‌مدت مسکو به این نتیجه رسیده است مناسبات این کشور با اتحادیه اروپایی به این‌زودی به حالت نرمال و خارج‌شدن از تنش موجود نخواهد رسید. به همین‌دلیل برای روسیه نیز تاثیرگذاری و ورود به حلقه ضعیف در اتحادیه اروپایی برای اخلال در سیاست‌های این اتحادیه در تقابل با جغرافیای ملی و حوزه نفوذ منطقه می‌تواند همان نتیجه را به دست دهد که هم‌اکنون رهبران آتن به آن دل بسته‌اند. رهبران هر دوکشور که توان و پتانسیل خود را در مقابل کلیت اتحادیه اروپایی به‌خوبی می‌دانند، در این مرحله از روابط خود بیش از آنچه رویکرد رادیکالی داشته باشند، در چارچوب فرم‌های موجود به‌دنبال تغییرات اصلاحی و رفرمیستی خواهند بود. به همین‌دلیل هم‌زمان با مذاکرات سیپراس با «ولادیمیر پوتین» رئیس‌جمهوری روسیه در روز چهارشنبه هشتم‌آوریل هر دو رهبر بر این نکته که گسترش روابط دوکشور علیه هیچ‌کس نیست و تنها برای استفاده بهتر از ظرفیت‌های دوطرف است، تاکید داشته‌اند. قبل از آن نیز از زبان «یانیس واروفاکیس» بر این نکته تأکید شده بود آتن متعهد به پرداخت بدهی‌های خود به نهادهای مالی اروپایی و بین‌المللی است و در مسکو نیز به این موضوع اشاره شد که بحث پرداخت وام به یونان در مذاکرات بین دو رهبر مطرح نشده است. در کنار این تکذیب ورود یونان به مدار مالی مسکو، اما از زبان پوتین به این موضوع مهم اشاره شد که آتن با گسترش روابط و سرمایه‌گذاری با روسیه که طی چندسند توافق و تفاهم انجام گرفت، می‌تواند در کنار سودآوری این سرمایه‌گذاری‌ها مبادرت به تأدیه بدهی‌های خود کند. بدون شک سفر سیپراس به مسکو یک دیدار معمولی در چارچوب روابط روتین بین دوکشور نخواهد بود و اهمیت آن را باید در قالب تغییر در مناسبات جاری و بازی روی گسل‌های ژئوپلیتیک به حساب آورد.

برای اطلاع از آخرین اخبار و تحلیل‌ها به کانال شرق در «تلگرام» بپیوندید.